કચ્છના માનકુંવા ગામે ગામના આગેવાન એવા કણબી શામજી પટેલ હતા. ઉંમર થતા તેઓ માંદા થયા તે અંતકાળ નજીક આવ્યો.
Gujarati
માનકુંવાના શામજી પટેલ અને અંતકાળનો નિશ્ચય
કચ્છના માનકુંવા ગામે ગામના આગેવાન એવા કણબી શામજી પટેલ હતા. ઉંમર થતા તેઓ માંદા થયા તે અંતકાળ નજીક આવ્યો. પોતે ખાટલે સુતા હતા ને એમના દિકરા દેવશીભાઇ બાજુમા બેઠા હતા. શામજી પટેલ બોલ્યા કે દિકરા દેવશી, મને એક વાત નો વિચાર આવે છે કે મારુ મૃત્યુ તો નજીક આવ્યું પણ મે મારા જીવનું ભાતું કાય નો કર્યું. મે ગામની પટલાઇ કરી, ગામનું કામ કર્યું, લોકોના કામ કર્યા, દરબારનું કામ કર્યું એમ બીજુ તો ઘણું કર્યું એમા થોડુ જાજું અવળું સવળું તો થયું હશે ને..! મે ભગવાન ને ભજ્યા નહીને મારા જીવના મોક્ષાર્થે સારુ તો કાય કર્યું નહી. આ સાંભળીને દેવશી પટેલ બોલ્યા કે પીતાજી, હુ સત્સંગી છવ, ને ભગવાન સ્વામિનારાયણ નો આશ્રિત છવ, શ્રીહરિની આજ્ઞા છે એમ આવકમાંથી દસમો-વિસમો ભાગ કાઢવો, દેવને થાળ કરવા, ઠાકોરજીને થાળ કરાવવા ને સાધુ જમાડવા, સંતોને ધોતિયા ઓઢાડવા વગેરે મે બધુ જ કર્યું છે. શાસ્ત્ર પુરાણોમા કહ્યું છે ને કે ભગવાનને ભગવાનના ભક્તને અર્થે જે કાય કરીએ સહસ્ત્રગણું થાય છે. તો મે જે કાય કર્યું છે એ તમારા જીવનું ભાતું જ છે ને..!
શામજી પટેલ કહે કે એ તુ કેય છે એ વાત તો સાચી પણ મે વર્તમાન તો ધારણ કર્યા નથી તો મારા જીવનું ભાતું એ કેમ થાશે? ત્યારે દેવશી પટેલ બોલ્યા કે પીતાજી, શ્રીજીમહારજનો વર છે કે અંતકાળે પણ જો કોઇ અમને સંભારે અથવા વર્તમાન ધારણ કરે તો અમે એને તેડવા આવશુ ને અમારા અક્ષરધામના અધિકારી કરીશું. માટે લયો હુ તમને વર્તમાન ધરાવું.
આમ કહીને દેવશી પટેલે પીતાજી શામજીભાઇ ને હાથમા જળ દઇને શ્રીહરિનુ સ્મરણ કરીને વર્તમાન ધરાવ્યા ને ગળામાં કંઠી પહેરાવી ને બોલ્યા કે હવે તમે બીજે ઠેકાણે ક્યાંય વૃત્તિ રાખશો નહી ને શ્રીહરિને સંભારીને ‘સ્વામિનારાયણ… સ્વામિનારાયણ..!’ એમ ભજન કરજયો. અમે પણ બધા ભજન કરીશુ.
શામજીભાઇએ પથારીએ સુતા સુતા જ હજુ બે ઘડી ‘સ્વામિનારાયણ… સ્વામિનારાયણ..!’ એમ ભજન કર્યું તયા તો ઘરમાં તેજ છવાઇ ગયું ને શામજી પટેલ તો તુરંત જ બોલ્યા કે આપણા ફળીયા રથ ઉભો છે એવો રથમાં હજુ સુધી કોઇ દી ભાળ્યો નથી, તે રથના બળદો, ઝૂલો તથા ઘૂઘરમાળ, સાજ વગેરે સર્વે દિવ્ય છે. આ રથને ચલાવનાર શ્રીહરિ મસ્તકે ત્રણ છોગલા વાળી પાઘ, ઝરીયાની જામો, સોનેરી સુરવાળ, દશે આંગળીયે વેઢ-વીંટીઓ, ગૌર કપોળમાં કેસર ચંદનનું તિલક માહી કુમકુમનો ચાંદલો ને હાથમા સોનાની છડી ધારણ કરીને રથ લઇને મને તેડવા પધાર્યા છે. હવે તમે સહુ ચોકો કરોને મને ભોંયપથારીએ લયો, મારે શ્રીહરિ સાથે અક્ષરધામમા જવુ છે. સૌ સ્વામિનારાયણ.. સ્વામિનારાયણ એમ ભજન કરો.
એમના દિકરા દેવશી એ કહ્યું કે પિતાજી શ્રીજીમહારાજ તમને તેડવા આવ્યા છે તો હવે તમે સુખેથી ધામમાં જાઓ, તમારી વૃત્તિ હવે આમા કશેય રાખશો નહી. શ્રીજીમહારજ ભેળા તૈયાર થાઓ.
શામજી પટેલ સૌને જય શ્રી સ્વામિનારાયણ કહીને દેહ મુકી ગયા.
- કચ્છલીલા અધ્યાય-૯૨ માથી….. 🙇🏻♂️🙏
Hindi
मानकुंवा के शामजी पटेल और अंतकाल का निश्चय
कच्छ के मानकुंवा गाँव में गाँव के मुखिया पाटीदार शामजी पटेल रहते थे। वृद्धावस्था के कारण वे बीमार पड़े और उनका अंतकाल निकट आ गया। वे अपनी खाट पर लेटे हुए थे और उनके सुपुत्र देवशीभाई पास में बैठे थे। शामजी पटेल बोले, “बेटा देवशी! मेरे मन में एक विचार आ रहा है कि मेरी मृत्यु तो अत्यंत निकट आ गई है, परंतु मैंने अपने जीव के कल्याण के लिए कुछ भी संबल (भाथू - परलोक का पाथेय) एकत्र नहीं किया। मैंने जीवन भर गाँव की पटेलगिरी (मुखियाई) की, गाँव के काम किए, लोगों के काम किए, राजदरबार के काम किए और ऐसे ही कई सांसारिक काम किए। उन सबमें थोड़ा-बहुत भला-बुरा और पाप-पुण्य तो हुआ ही होगा! मैंने भगवान का भजन नहीं किया और अपने जीव के मोक्ष के लिए कुछ भी श्रेष्ठ साधन नहीं किया।”
यह सुनकर देवशी पटेल बोले, “पिताजी! मैं सत्संगी हूँ और भगवान स्वामीनारायण का अनन्य आश्रित हूँ। जैसी श्रीहरि की आजज्ञा है, उसी अनुसार अपनी आय में से दसवाँ-बीसवाँ भाग (धर्मादा) निकालना, ठाकुरजी को थाल अर्पण करना, साधु-संतों को भोजन कराना, संतों को धोती-वस्त्र भेंट करना आदि सब सेवा-भक्ति मैंने की है। शास्त्रों और पुराणों में कहा गया है कि भगवान और भगवान के भक्तों के निमित्त जो कुछ भी किया जाता है, वह सहस्र गुना फल देने वाला होता है। इसलिए मैंने जो कुछ भी भक्ति-सेवा की है, वह आपके ही जीव का पाथेय ही तो है!”
शामजी पटेल ने कहा, “बेटा, तुम जो कह रहे हो वह बात तो सत्य है, परंतु मैंने स्वयं तो कभी कंठी-वर्तमान (पंच वर्तमान) धारण नहीं किए, तो यह मेरे जीव का पाथेय कैसे बनेगा?” तब देवशी पटेल बोले, “पिताजी! श्रीजी महाराज का यह दिव्य वचन है कि अंतकाल में भी यदि कोई हमारा स्मरण करे अथवा वर्तमान धारण करे, तो हम स्वयं उसे लेने आएँगे और अपने दिव्य अक्षरधाम का अधिकारी बनाएँगे। इसलिए आइए, मैं आपको वर्तमान ग्रहण कराता हूँ।”
ऐसा कहकर देवशी पटेल ने पिता शामजीभाई के हाथ में जल देकर, श्रीहरि का ध्यान-स्मरण करते हुए उन्हें पंच वर्तमान धारण कराए, गले में तुलसी की कंठी पहनाई और बोले, “पिताजी! अब अपनी वृत्ति अन्य कहीं भी मत रखिएगा। केवल श्रीहरि का स्मरण करते हुए ‘स्वामीनारायण… स्वामीनारायण…!’ का भजन कीजिए। हम सब भी आपके साथ भजन करते हैं।”
शामजीभाई खाट पर लेटे-लेटे अभी दो घड़ी ही ‘स्वामीनारायण… स्वामीनारायण…!’ महामंत्र का भजन कर रहे थे कि अचानक पूरे घर में अलौकिक दिव्य प्रकाश छा गया। शामजी पटेल तुरंत विस्मय और आनंद से भरकर बोले, “हमारे आँगन में एक दिव्य रथ आकर खड़ा हुआ है! ऐसा रथ मैंने जीवन में कभी नहीं देखा। उस रथ के अलौकिक बैल, उनकी पीठ पर सजी सुंदर झूलें, घुंघरुओं की मालाएँ और रथ की दिव्य साज-सज्जा सब कुछ अत्यंत मनमोहक है! इस रथ को स्वयं श्रीहरि चला रहे हैं। उनके मस्तक पर तीन छोर (छोगला) वाली सुंदर पाग है, जरीदार जामा और सुनहरी सुरवाल शोभायमान है, दसों अँगुलियों में छल्ले और अँगूठियाँ हैं, उनके सुंदर गौर कपोलों पर केशर-चंदन का तिलक और बीच में कुमकुम का चाँदला सुशोभित है तथा हाथ में सोने की छड़ी धारण किए हुए वे स्वयं रथ लेकर मुझे लेने पधारे हैं! अब आप सब जल्दी से भूमि पर लिपाई (चौका) कीजिए और मुझे भूमि-शय्या पर उतारिए। मुझे श्रीहरि के साथ दिव्य अक्षरधाम में जाना है। आप सब भी प्रेम से स्वामीनारायण… स्वामीनारायण… भजन कीजिए।”
उनके पुत्र देवशी ने कहा, “पिताजी! जब स्वयं श्रीजी महाराज आपको लेने पधारे हैं, तो अब आप परम सुख और शांति से धाम पधारिए। अपनी वृत्ति अब इस संसार या कुटुंब में लेशमात्र भी न रखिएगा। श्रीजी महाराज के साथ चलने के लिए सज्ज हो जाइए।”
शामजी पटेल ने सबको ‘जय श्री स्वामीनारायण’ कहकर अपना देह त्याग दिया और प्रभु के संग अक्षरधाम सिधार गए।
- कच्छलीला अध्याय-९२ में से…
🙏
English
Shamji Patel of Mankuva and the Assurance at the Final Hour
In the village of Mankuva in Kutch, there lived a prominent village chieftain and Patidar named Shamji Patel. With advancing age, he fell ill, and his final hour drew near. As he lay on his bed, his devout son, Devshibhai, sat attentively by his side. Reflecting upon his life, Shamji Patel said with deep sorrow, “Son Devshi, a heavy thought troubles my mind. My death is near, yet I have gathered no spiritual provisions (bhaathu) for my soul’s journey beyond. All my life, I served as the village headman, attended to local village affairs, settled disputes for the people, and worked for the royal court. In doing all these worldly duties, many compromises, both right and wrong, must have inevitably occurred! I never devoted myself to the worship of God, nor did I perform any righteous deeds for the ultimate salvation of my soul.”
Hearing his father’s anguish, Devshi Patel comforted him, saying, “Revered Father, I am a devotee of the Satsang and a surrenderer unto Bhagwan Swaminarayan. According to Shri Hari’s holy commandments, I have dutifully tithed a tenth or twentieth portion of my earnings, offered devotional meals (thaal) to Thakorji, fed the sadhus, and offered clothes and dhotis to the holy ascetics. The sacred scriptures and Puranas proclaim that whatever is offered in the service of God and His devotees yields thousands of times more spiritual merit. Therefore, all the devotion and service I have performed naturally serve as the spiritual sustenance for your soul!”
Shamji Patel remarked, “What you say is true, my son. However, I never took the spiritual vows (vartaman) nor became an initiated devotee myself; how then can this benefit my soul?” Devshi Patel lovingly replied, “Father, Shriji Maharaj has granted a divine boon that even at the final hour of life, if someone remembers Him with devotion or takes initiation into the holy vows (vartaman), He Himself will come to escort that soul and grant them entry into His divine abode, Akshardham. Therefore, let me administer the vartaman unto you right now.”
Saying this, Devshi Patel poured sanctified water into his father Shamji Patel’s palm, remembered Lord Shri Hari, and initiated him into the sacred five vows (vartaman). He lovingly placed a kanthi (double-stranded basil-wood necklace) around his father’s neck and advised, “Now, father, do not attach your mind to any worldly ties. Fix your thoughts solely on Shri Hari and chant the holy name, ‘Swaminarayan… Swaminarayan…!’ We too shall join you in continuous prayer.”
Shamji Patel lay in bed and had chanted the divine name ‘Swaminarayan… Swaminarayan…!’ for barely two ghatikas (about an hour) when suddenly a celestial radiance illuminated the entire house. Filled with transcendental awe and ecstasy, Shamji Patel exclaimed, “Look! A divine chariot has arrived and stands right in our courtyard! Never in my entire life have I beheld such a wondrous chariot! The celestial oxen pulling the chariot, their ornate decorative covers, the jingling strings of bells, and all the radiant trappings are utterly divine! And driving this chariot is none other than Lord Shri Hari Himself! He wears a magnificent turban adorned with three elegant tassels (chhogla), a glittering embroidered robe (zari jaamo), and golden trousers. His ten fingers are adorned with ornamental rings, His fair cheeks bear the sacred tilak of saffron-sandalwood paste with a red kumkum chandlo in the center, and He holds a golden staff in His hand. He has come personally in His chariot to take me! Quickly, prepare a sanctified square (chauko) on the floor and place me on the ground. I wish to depart with Shri Hari to the divine Akshardham! Let everyone chant ‘Swaminarayan… Swaminarayan…!’ with love!”
His son Devshi softly prayed, “Father, since Shriji Maharaj Himself has arrived to escort you, depart happily and peacefully to Akshardham. Keep your consciousness free from any attachment to this worldly realm. Be joyfully prepared to go with Shriji Maharaj.”
Shamji Patel offered his heartfelt ‘Jai Shree Swaminarayan’ to everyone present, peacefully cast off his mortal frame, and departed for the divine abode of Akshardham.
- From Kutch Leela, Chapter 92…
🙏