સૌરાષ્ટ્રમા ગોંડલ તાલુકામાં બંધીયા ગામ આવેલું છે. ગામના ગામધણી વાધેલા દરબારશ્રી મુળુભા, તેમના પત્નિ આછુબાં, ભાઇ જેહાજી ને બહેન લક્ષ્મીબાં વગેરે આંખોય પરિવાર સદગુરુ રામાનંદ સ્વામીના પરમકૃપાપાત્ર હતા.
Gujarati
બંધીયાના લક્ષ્મીબા અને શ્રીજી મહારાજ
સૌરાષ્ટ્રમા ગોંડલ તાલુકામાં બંધીયા ગામ આવેલું છે. ગામના ગામધણી વાધેલા દરબારશ્રી મુળુભા, તેમના પત્નિ આછુબાં, ભાઇ જેહાજી ને બહેન લક્ષ્મીબાં વગેરે આંખોય પરિવાર સદગુરુ રામાનંદ સ્વામીના પરમકૃપાપાત્ર હતા. સ્વામીના વિશે એમને અનન્ય નિષ્ઠા હતી. ગુરુદેવ વખતોવખત એમના દરબારગઢમા પધારતા. સ્વામી જ્યારે જ્યારે પધારે ત્યારે આંખોય પરિવાર સ્વામીની સેવા કરીને રાજી કરતા. સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી (મુકુંદદાસ) ને પણ સદગુરુ રામાનંદ સ્વામીએ સાધુ થવા આવ્યા ત્યારે આ ‘મુળુભા’ દરબારનું સાંતી હાંકજો એમ કહીને મોકલેલા. થોડે સમયે દરબારશ્રીએ મુકુંદદાસથી ખુબ પ્રભાવિત થઇને સદગુરુ રામાનંદ સ્વામીને વિનંતી કરેલી કે આ મુકુંદદાસ ને સાધુ કરજયો. આવા મહામુકત સમા પરિવારમાં બહેન લક્ષ્મીબાં ઉત્તમકોટીના મુમુક્ષુ, જીજ્ઞાસુ, સાધક ને સેવામુર્તી હતા. જ્યારે જ્યારે દરબારગઢમા સંતો, શ્રીહરિ પધારતા ત્યારે ખૂબ જ આદરભાવ થી રસોઇ સીધા વગેરે આપીને સહુને જમાડતા ને રહેવા ઓઢવા-પાથરવા પાગરણ વગેરેની વ્યવસ્થાઓ કરતા. લક્ષ્મીબાં એ સદગુરુ રામાનંદ સ્વામી ને શ્રીહરિ ના મુખે કથાવારતા સાંભળીને પોતાના સંશયો નુ સમાધાન કરતા. આમ કરતા કરતા એમને સંસાર પૃતયે વૈરાગ્ય થયો. એકદિવસ પોતે પોતાના ભાઇ દરબારશ્રી મુળુભાઇ વગેરેને બોલ્યા કે મારે હવે આ દૂષકર સંસારમા પડવું નથી. આજીવન તપસ્વી જીવન જીવીને પૃભુ ભજવા છે. દરબારશ્રી કહે કે બહેન, તમારો વિચાર ઉત્તમ છે પણ કોઇ મહત્વનું કાર્ય કરતા પહેલા આપણા પરિવારમાં પહેલા પણ આપણે સદગુરુ રામાનંદ સ્વામીને પુછીને જ કરતા, એમ હવે આપણે તમારો વિચાર શ્રીજીમહારાજ ને પુછીશુ, તેઓ જેમ કહેશે એમ કરીએ એમા આપણું પણ ભલું રહેશે. લક્ષ્મીબાં ઘણા રાજી થયા. એકદિવસ જેમની વાટ જોતા હતા એ દિવસ આવી ચુકયો. શ્રીહરિ ગામ બંધીયા પધાર્યા ને દરબારગઢમાં ઉતારો કરીને રોકાયા. મુળુભાઇએ શ્રીહરિને બહેન લગન કરવાની ના પાડે છે ને તમે જેમ આજ્ઞા કરશો એમ કરીશ એમ વાતે રાજી થયા છે તો આપ એમને સમજાવો. શ્રીહરિએ લક્ષ્મીબાં ને ઓસરીમાં બોલાવ્યા ને કહ્યું બાં, તમે તો બહુ સમજુ છોવ, વળી ગુરુદેવના કૃપાપાત્ર છોવ તો વધુ કહેવાની કાય જરુર નથી પણ તમે સંસારમા રહીને ભગવદભકિત કરો તો વધારે સારુ. શ્રીહરિના વિશે અતિશે વચન વિશ્વાસવાળા લક્ષ્મીબાએ કહ્યું કે પૃભુ આપની આજ્ઞાએ હુ સંસાર મા રહીને આપનું ભજન કરીશ. થોડેસમયે લક્ષ્મીબાં ના લગન રાજકોટના રાજકુમાર સાથે થયાને પોતે સાસરે આવ્યા. તયા પણ સ્ત્રીઓમાં પોતે પૃભુભજન ને કથાવારતાની હેલી લગાવી. સંસારમા રહેવા છતા ત્યાગ ને તપોમય જીવન જીવતા થકા શ્રીહરિનુ અખંડ ભજન કરતા હતા. શ્રીહરિકૃપાએ તેઓ યોગસમાધિ ને પામ્યા હતા. એકવખત શ્રીહરિ ને કચ્છમાં નાનાભાઇ વિપૃએ પીપળીયા વાળા ગણેશભાઇ ને માનબાઇના સમાચાર દીધા એટલે એમને તત્કાળ દર્શન દેવા પીપળીયા ગામે આવ્યા, ત્યાથી શ્રીહરિ સીધા જ રાજકોટ લક્ષ્મીબાંને ઘરે પધાર્યા, લક્ષ્મીબાંએ શ્રીહરીની પુજા કરીને મોતીડે વધાવ્યા. શ્રીહરિને રોક્યા ને ભાવે કરીને થાળ કરીને જમાડ્યા. શ્રીહરિ વળતે દિવસ ત્યાથી સરધાર પધાર્યા. એમની શ્રીહરિના વચનને જ પોતાનું જીવન માનીને રાજીપો રળવાના ગુણ માધવદાસ સ્વામીએ સ્વરચિત હરિકૃષ્ણચરિત્રામૃત સાગરમાં લખ્યું છે કે… રાજકોટમા લખુબા છે એહ, મુળજી બંધીયાવાળાની બેન જેહ..! તેહ કર્મયોગીના વર્તમાન, પાળે છે રાજી કરવા જીવન..!
- સત્સંગીજીવન પૃકરણ-૨ અધ્યાય ૨૦માંથી…
🙏
Hindi
बंधिया की लक्ष्मीबा और श्रीजी महाराज
सौराष्ट्र के गोंडल तालुका में बंधिया नामक गाँव स्थित है। उस गाँव के शासक (दरबार) वाघेला श्री मुळुभा, उनकी धर्मपत्नी आछुबा, भाई जेहाजी और बहन लक्ष्मीबा आदि पूरा परिवार सद्गुरु रामानंद स्वामी का परम कृपापात्र था। स्वामी के प्रति उनकी अनन्य निष्ठा थी। गुरुदेव समय-समय पर उनके दरबारगढ़ में पधारते थे। जब-जब स्वामी पधारते, तब-तब पूरा परिवार स्वामी की भावपूर्वक सेवा करके उन्हें प्रसन्न करता था। जब सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी (मुकुंददास) साधु बनने आए थे, तब सद्गुरु रामानंद स्वामी ने उन्हें भी इन्हीं दरबार मुळुभा के खेत में हल जोतने के लिए भेजा था। कुछ समय पश्चात दरबारश्री मुकुंददास के गुणों से अत्यंत प्रभावित हुए और उन्होंने सद्गुरु रामानंद स्वामी से प्रार्थना की कि इस मुकुंददास को आप साधु दीक्षा प्रदान करें।
ऐसे महामुक्त-तुल्य परिवार में बहन लक्ष्मीबा उच्च कोटि की मुमुक्षु, जिज्ञासु, साधिका और साक्षात् सेवामूर्ति थीं। जब भी दरबारगढ़ में संत अथवा स्वयं श्रीहरि पधारते, तब वे अत्यंत आदरभाव से रसोई और सीधा (खाद्य सामग्री) अर्पित करके सबको भोजन करातीं तथा संतों के रहने, ओढ़ने-बिछाने (पागिरण) आदि की सुंदर व्यवस्था करती थीं। लक्ष्मीबा सद्गुरु रामानंद स्वामी और श्रीहरि के मुखारविंद से कथा-वार्ता सुनकर अपने संशयों का निवारण करती थीं। निरंतर सत्संग करते-करते उनके अंतःकरण में संसार के प्रति तीव्र वैराग्य उत्पन्न हो गया। एक दिन उन्होंने अपने भाई दरबार मुळुभा आदि से कहा, “अब मुझे इस दुष्कर संसार-बंधन में नहीं पड़ना है। मैं आजीवन तपस्विनी बनकर केवल प्रभु का भजन करना चाहती हूँ।” दरबारश्री ने कहा, “बहन! आपका विचार तो अत्यंत उत्तम है, परंतु हमारे परिवार में कोई भी महत्वपूर्ण कार्य करने से पहले हम सदा सद्गुरु रामानंद स्वामी से आज्ञा लेते थे; वैसे ही अब हम आपके इस विचार के विषय में श्रीजी महाराज से मार्गदर्शन लेंगे। वे जैसा आदेश देंगे, हम वैसा ही करेंगे, उसी में हमारा सच्चा कल्याण है।” यह सुनकर लक्ष्मीबा अत्यंत प्रसन्न हुईं।
जिस दिन की उन्हें प्रतीक्षा थी, वह दिन भी आ गया। श्रीहरि बंधिया गाँव पधारे और दरबारगढ़ में विश्राम किया। मुळुभा ने श्रीहरि से प्रार्थना की, “महाराज! बहन विवाह करने से मना कर रही हैं, परंतु वे आपके वचनों का पालन करने के लिए पूर्णतः तत्पर हैं। अतः आप ही उन्हें समझाइए।” श्रीहरि ने लक्ष्मीबा को ओसरी (दालान) में बुलाया और स्नेहपूर्वक कहा, “बा! आप तो अत्यंत समझदार हैं और गुरुदेव की विशेष कृपापात्र हैं, अतः आपको अधिक समझाने की आवश्यकता नहीं है। परंतु यदि आप संसार (गृहस्थ) में रहकर भगवद्भक्ति करेंगी, तो वह अधिक श्रेयस्कर होगा।” श्रीहरि के वचनों पर अगाध विश्वास रखने वाली लक्ष्मीबा ने हाथ जोड़कर कहा, “हे प्रभु! आपकी आज्ञानुसार मैं संसार में रहकर ही आपका भजन करूँगी।”
कुछ समय बाद लक्ष्मीबा का विवाह राजकोट के राजकुमार के साथ संपन्न हुआ और वे ससुराल आ गईं। वहाँ भी उन्होंने स्त्रियों के बीच प्रभु-भजन और कथा-वार्ता की गंगा बहा दी। संसार में रहते हुए भी वे त्याग और तपोमय जीवन व्यतीत करती हुई श्रीहरि का अखंड भजन करती थीं। श्रीहरि की असीम कृपा से उन्हें योग-समाधि की सिद्धि भी प्राप्त हुई थी।
एक बार कच्छ में नानाभाई विप्र ने श्रीहरि को पीपलिया निवासी गणेशभाई और मानबाई का समाचार दिया। अतः उन्हें तत्काल दर्शन देने के लिए श्रीहरि पीपलिया गाँव पधारे। वहाँ से श्रीहरि सीधे राजकोट में लक्ष्मीबा के घर पधारे। लक्ष्मीबा ने श्रीहरि का षोडशोपचार पूजन किया और मोतियों से अक्षत-आरती कर उनका स्वागत किया। उन्होंने श्रीहरि को प्रेमपूर्वक रोका और भाव से उत्तम थाल बनाकर भोजन कराया। अगले दिन श्रीहरि वहाँ से सरधार पधारे।
श्रीहरि के वचन को ही अपना जीवन मानकर उनकी प्रसन्नता प्राप्त करने के उनके इस दिव्य गुण का वर्णन करते हुए माधवदास स्वामी ने अपने रचित ‘हरिकृष्णचरित्रामृत सागर’ में लिखा है:
राजकोटमां लखुबा छे एह, मुळजी बंधियावाळानी बेन जेह..! તેહ કર્મયોગીના વર્તમાન, પાળે છે રાજી કરવા જીવન..!
- સત્સંગીજીવન પ્રકરણ-૨ અધ્યાય ૨૦ માંથી…
🙏
English
Laxmiba of Bandhiya and Shriji Maharaj
In the Gondal taluka of Saurashtra lies the village of Bandhiya. The village chieftain, Vaghela Darbar Mulubha, his wife Achhuba, brother Jehaji, and sister Laxmiba—indeed the entire royal family—enjoyed the utmost grace of Sadguru Ramanand Swami. They held unwavering faith and devotion toward Swami. Gurudev frequently visited their royal court (Darbargadh). Whenever Swami visited, the whole family delighted him by rendering dedicated service. When Sadguru Muktanand Swami (then Mukunddas) first came seeking monastic initiation, Sadguru Ramanand Swami had sent him here, instructing him to plow the fields of Darbar Mulubha. After some time, deeply impressed by Mukunddas’s divine virtues, the Darbar requested Sadguru Ramanand Swami to initiate Mukunddas into sainthood.
In such an exalted family of great souls, sister Laxmiba was an exemplary seeker (mumukshu), spiritual practitioner, and the very embodiment of selfless service. Whenever holy saints or Shri Hari visited the Darbargadh, she would arrange groceries and cook wholesome meals with the highest reverence, also meticulously taking care of their bedding and lodging. Laxmiba resolved all her spiritual doubts by listening attentively to the divine discourses directly from Sadguru Ramanand Swami and Shri Hari. Gradually, an intense detachment (vairagya) toward worldly life blossomed within her heart. One day, she expressed to her brother Darbar Mulubha, “I no longer wish to enter into this transient worldly life. I wish to lead an austere life of asceticism dedicated entirely to worshipping the Lord.” Darbar Mulubha replied, “Sister, your thought is noble indeed. However, before undertaking any major step, our family has always sought the counsel of Sadguru Ramanand Swami. Similarly, we shall now present your desire before Shriji Maharaj. We will abide by whatever He commands, for our ultimate spiritual welfare lies solely in His wish.” Laxmiba agreed with deep joy.
Soon arrived the day they had been eagerly anticipating. Shri Hari arrived in Bandhiya village and stayed at the Darbargadh. Mulubha prayed to Shri Hari, “Maharaj, my sister declines to marry, yet she is happily willing to obey whatever command You give. Please counsel her.” Shri Hari called Laxmiba to the veranda and said affectionately, “Ba! You are deeply wise and blessed by Gurudev, so there is little need to preach to you. Nevertheless, it will be far better if you abide in worldly life as a householder while remaining devoted to God.” Possessing unshakeable faith in Shri Hari’s words, Laxmiba humbly bowed and replied, “O Lord! As per Your divine wish, I shall remain in worldly life and continue my devotion unto You.”
A short time later, Laxmiba was married to a prince of Rajkot and moved to her in-laws’ home. Even there, she inspired a vibrant stream of devotional singing and spiritual discourses among the women. Living amid worldly affairs, she maintained a life of strict discipline, penance, and ceaseless devotion unto Shri Hari. By the grace of Shri Hari, she attained elevated states of yogic samadhi.
Once, when a Brahmin named Nanabhai informed Shri Hari in Kutch about the longing of Ganeshbhai and Manbai of Pipliya, Shri Hari promptly went to Pipliya to grant them divine darshan. From there, Shri Hari traveled straight to Rajkot to visit Laxmiba’s home. Overjoyed, Laxmiba worshiped Shri Hari and welcomed Him by showering pearls upon Him. She persuaded Shri Hari to stay, lovingly prepared a sanctified feast (thaal), and served Him. The next day, Shri Hari proceeded to Sardhar.
Commending her exemplary life of adhering to Shri Hari’s command as her sole purpose to earn His divine pleasure, Madhavdas Swami recorded in his sacred work ‘Harikrishnacharitramrut Sagar’:
“In Rajkot resides Lakhuba, sister of Mulji of Bandhiya…! Living as a karmayogi, she observes all sacred vows to please her Lord…!”
- From Satsangijivan, Prakaran 2, Chapter 20…
🙏