સદગુરુ બૃહ્માનંદ સ્વામી મૂળીનુ મંદિર કરાવતા હતા. એ સમે શ્રીહરિના અનુગૃહ થી રામપરડાની ખાણ્ય મા પત્થરો મળ્યા અને જે મંદિર સારુ લાવતા હતા.
Gujarati
મૂળીમાં કાનજી મહારાજ અને મીઠી વીરડી
સદગુરુ બૃહ્માનંદ સ્વામી મૂળીનુ મંદિર કરાવતા હતા. એ સમે શ્રીહરિના અનુગૃહ થી રામપરડાની ખાણ્ય મા પત્થરો મળ્યા અને જે મંદિર સારુ લાવતા હતા. આ વખતે પાછી એક બીજી મુંઝવણ આવી પડી કે પથ્થરની ખાણ મુળી ગામથી લગભગ ત્રણેક ગાઉ વાયવ્ય દિશામાં દૂર હતી. તેથી મુલીને તથા સહુ સંતોને પણ ત્યાં જ રાત્રી દિવસ પડાવ નાખી રહેવું પડતું. તેઓ તમામના માટે નાવા ધોવા માટે પાણી ઘણે દુરથી લાવવું પડતું. બાજુના જોગાસર તળાવમાં પાણી જુજ હતું અને તે પણ ઝીણી જીવાતવાળુ બગડેલું હતું. તેથી ઘણે જ દુરથી પાણીની માંણ ભરાવી લાવવી પડતી. દુરથી આવતું પાણી ઘીની માફક સંકોચથી વાપરવું પડતું એથી પાણીની મુશ્કેલી વધવાથી સ્વામીને તેની બીજી ચિંતા દરરોજ થવા લાગી. એક દિવસ બપોર પછી સ્વામીશ્રી ખાણના ખોદકામના પથ્થરના ઢગલા ઉપર ખાખરાને વળતે છાંયડે ધાબળી પાથરી, હાથમાં પુસ્તકનું પાનુ વાંચતા વિચારતા ખોદકામ જોતા હતા, તેવામાં ખાણની અંદરના એક માણસે બહુ તરસ લાગી છે. હવે તો પાણી પીવરાવો, એ સાંભળતાં સ્વામી બહુ અકળાઈ ગયા, અને પાણી ભરી લાવનાર માણસો સામા પોતે જાતે એક લોટો લઈ દોડતા ગયા. અને સ્વામીએ ઉભા રાખી પાણી લાવનારની માણમાથી પાણીનો લોટામાં ભરી ખાણમાં ઉતરી તે બેભાન થયેલા માણસના મોઢા ઉપર છાંટીને પાયું. તેમ જ પાણી આવ્યા પછી અંદરના બીજા તમામ માણસોને પણ ખૂબ પાણી પાઈ શાંત કર્યા. સ્વામીશ્રી પાણી ભરીને આવતા તમામ માણસો સાથે પાણીના વિચારમાં શ્રીજી મહારાજને સંભારતા સંભારતા ખાણ તરફ ચાલ્યા આવતા હતા. તેવામાં એક અતિ વૃદ્ધ ભરવાડ જર્જરિત અંગવાળો, એક હાથમાં મોટી લાંબી-જાડી ડાંગ(લાકડી) અને ખંભે કાળો કામળો, શરીર કંપવાથી ધ્રુજતું હોય તેમ ધીમો ચાલતો સ્વામીની સન્મુખે “રામરામ” કહી આવી ઉભો, અને પૂછવા લાગ્યો. એ ભરવાડ કહે - તમે આટલા બધા માણસ આઈ શું કરો છો ? સ્વામી કહે – ભગવાનના મંદિર માટે પથ્થર કાઢીએ છીએ, ભરવાડ કહે – ઇતો ઠીક પણ પાણી પીવાનું આટલા બધા માણસે સારૂ કયાંથી લાવો છો? સ્વામી કહે કે ઘણા જ દૂરથી પહેલા “ભેડાસર’ તળાવમાંથી માણું ભરી લાવીએ છીએ. ભરવાડ કહે - અરે એટલે બધે છેટેથી લાવો છો? આઇથી ઉગમણી કોરે ઈશાન ખુણામાં એકજ ખેતરવા છેટે મીઠા પાણીનો જુનવાણી એક વીરડો છે તેમાં ઘણું પાણી છે. અમે નાના હતા તેદિ વાઘ ચારવા આંઈ ખાંટડીથી આવતા તેદિ તે વીરડાને ત્રણચાર નાના પગાં (પગથિયાં) હતા, તે ઉતરીને ઈ મીઠું પાણી પીતા ને ઘેટા બકરાંને અને ગાયુંને પણ કાંઠે કુંડી જેવું કરીને પાતા. એ નાની વાવડીની મીઠી વીરડી તો અસલી છે અસલી, પણ હવે તો તે સાવ બુરાઈ ગઈ હશે. હાલો હું તમને ઈ જગા બતાવું. સ્વામીતો એ ભરવાડને ભરોસે સાધુ પાર્ષદો સાથે ચાલ્યા. એક ખેતરવા ગયા પછી થોર (કંટાળા)નું એક મોટું થુંબડું આવ્યું અને ખાખરાનો રો, એ વચ્ચેની ખાડમાં નાના નાના રોપડાઓ હતા, ત્યાં આવીને તે ઉભો રહી, તે ખાડો બતાવવા ત્યાં જઈ લાકડીનું ટેકવું પછાડીને બોલ્યો કે, “આંહી અસલી જુનવાણી મીઠી વીરડી છે. તે ખોદાવજો પાણી બહુ જ મીઠું અને ઘણું નીકળશે. બઉ ઉડી નથી ગાળ કાઢી નાખશો, ત્યાં પાણી દેખાડો દેશે. લ્યો હવે સરવે ડાયરાને ‘રામરામ’! એમ કહી ભરવાડ ઉત્તર દિશામાં ચાલતો થયો. ત્યારે સ્વામી કહે કે - “ગોકળી તમે કીયે ગામ રહો છો ? ભરવાડ કહે કે-આ હામુ ગામ ખાંટડી દેખાય છે તેમાં રઉં છું પણ અમે માલધારી ફરતા ફરીએ આજ આંઈ તો કાલ બીજે, વગડાના વનવાસી છઈ.” સ્વામી કહે- ‘તમારૂ નામ શું?” ભરવાડ કહે- “મારૂ નામ? મારું નામ તો કાનો છે.’ સ્વામી કહે કે, ખાંટડીમાં તમારા ઘર કીયે ઠેકાણે છે ? ‘ભરવાડ કહે કે “ઠાકર મંદર વાંહે.’ એમ કહી રામરામ બોલી ખાંટડી તરફ ચાલતે થયો. સ્વામીએ પછી આસને આવી તે ભરવાડનું નામ ઠામ-ઠેકાણું લખી લીધું અને બીજે દિવસે સવારે એ થોરના થુંબડાં અને નાના નાના ખાખરાઓ કઢાવી એ ખાડામાં ખોદાણ શરૂ કરતાં, ઘણા વખતનો ગાળ કાઢ્યા પછી એક જ ગોળાકાર પથ્થરમાં કોતરેલી એક વાવ પાણીની ભરેલી જોવામાં આવી. તે પાણી ઉલેચાવી, ઉટકેલા વાસણમાં ભરી કપડેથી ગાળી ઠાકોરજી લાલજીની મૂર્તિને નવરાવીને જળ તે વાવમાં પ્રસાદીનું રેડાવી, પછી પાછું બીજું જળ વાવમાંથી ભરાવી, ગરણે ગળાવી ઠાકોરજીને ધરી સ્વામી વગેરે સહુએ પીધું. મીઠું સાકર જેવું અને શીતળ સ્વાદિષ્ટ લાગતાં સહુ આનંદ પામ્યાં. સ્વામીએ ત્યાં વાવને કાંઠે ઓટો ચણાવી, તેના ઉપર વગર ઘડેલા કાળા પથ્થરના એક હનુમાનજી પધરાવી, તેને તેલ સીંદુર પોતાના હાથે ચડાવી, ધજા ચડાવી, પોતે પર્ણકુટી બંધાવી. સ્વામી વગેરેએ મીઠી વીરડીની બાજુમાં હનુમાનજીની સામે રહેવા લાગ્યા. સ્વામીની ઇચ્છા તે કાના ભરવાડને પાઘડી બંધાવવાની થતાં એક લાલ છેડાવાળું વાંકાનેરી ધોતીલું મંગાવી એક દિવસે સાધુ પાર્ષદો સાથે સ્વામીશ્રી ખાંટડી પધાર્યા, ખાંટડી ગામના ચોરે બેઠેલા દરબારોના ડાયરાને પૂછયું કે “દરબારોં! કાંનો ગોકળી કયાં રહે છે ?” એ સાંભળી તમામ દરબારો ઉભા થઇ નીચે આવી સ્વામીશ્રીને પગે લાગી ચોરામાં આસન બીછાવી પધરાવ્યા. ત્યારે સ્વામીશ્રી કહે કે “તમારા ગામને સીમાડે અમે મંદિર સારૂ પથ્થરની ખાણ બેસારી છે. તે ખાંણની નજીદીક જ અમને અહીંના કાના ભરવાડે ત્યાં આવી પુરાતની પાણીની વાવ બતાવેલી. તે ખોદતાં મીઠા પાણીની બ્રહ્મકમંડળ વાવ તેના કહેવા પ્રમાણે જ મળી છે, તેથી તે બદલા રૂપે તેને આ પાઘડી બંધાવવા અમો અહી આવ્યા છીએ, તે ભરવાડ ઠાકર મંદિર પાસે રહે છે. તેને બોલાવો. એમ કહીને તે લાલ છેડાનું વાંકાનેરી ધોતીઉં સહુ દરબાર ડાયરાને બતાવ્યું, તે સાંભળી સૌ દરબાર ડાયરો કહેવા લાગ્યો કે “સ્વામી! આ ગામમાં કોઈ કાના નામનો ભરવાડ રહેતો નથી તેમજ આ ચોરા (ઠાકર મંદિર) પાછળ કોઈ ભરવાડનું ઘર પણ નથી અમારા ગામમાં કોઈ ભરવાડ કે રાયકો (રબારી) પણ રહેતો નથી.” એ હકીકત જાણી સૌ ખૂબ આશ્ચર્ય પામ્યા. સ્વામીશ્રી એ કહ્યું કે, તો પછી “આ તમારા ગામના ચોરામાં ઠાકોરજી છે, તે કાનજી મહારાજ કાના ભરવાડ રૂપે આવી અમને પાણી બતાવી ગયા લાગે છે, માટે આ ઠાકર મહારાજની તમો સહુ ભાવથી સેવાપૂજા કરજો, કેટલોક ઉપદેશ આપી સ્વામી વગેરે સંતો પાર્ષદો દરબાર ડાયરાને જય સ્વામિનારાયણ કહીને ઉઠ્યા. સ્વામીને ખાત્રી થઇ કે શ્રીજી મહારાજ પોતે જ ભરવાડના વેશે પધારી પાણીની મુંઝવણ મટાડી છે. સદગુરુ બૃહ્માનંદ સ્વામી એ દોહો લખ્યો કે… ભક્તોની ભીડ ભાંગવા,નૌતમ કાનો નામ..! ભલો વેશ ભરવાડનો, સુંદર ભજવ્યો શ્યામ…!!
- સદગુરુ બ્રહ્માનંદ સ્વામીના જીવનકવન માંથી…
🙏
Hindi
मूली में कानजी महाराज और मीठी वीर्डी
सद्गुरु ब्रह्मानंद स्वामी मूली में भव्य स्वामीनारायण मंदिर का निर्माण करवा रहे थे। उस समय श्रीहरि की विशेष कृपा से रामपरडा की खदान में उत्तम पाषाण (पत्थर) प्राप्त हुए, जिन्हें मंदिर निर्माण के लिए लाया जा रहा था।
परंतु इस बीच एक विकट समस्या उत्पन्न हो गई। पत्थरों की वह खदान मूली गाँव से लगभग तीन गाऊ दूर वायव्य दिशा में स्थित थी। इस कारण कारीगरों, श्रमिकों और संतों को वहीं खदान पर दिन-रात डेरा डालकर रहना पड़ता था। उन सबके स्नान और पीने के लिए जल बहुत दूर से लाना पड़ता था। समीपवर्ती जोगासर तालाब में नाममात्र का ही जल था और वह भी सूक्ष्म कीटों से युक्त व अशुद्ध था। इस कारण बहुत दूर से बड़े-बड़े बर्तनों (माण) में पानी भरकर लाना पड़ता था। दूर से लाए जाने वाले इस जल का उपयोग घी की तरह अत्यंत मितव्ययिता से करना पड़ता था। जल की बढ़ती किल्लत से स्वामी को प्रतिदिन बड़ी चिंता होने लगी।
एक दिन दोपहर के बाद, ब्रह्मानंद स्वामी खदान में पत्थरों के एक ढेर पर पलाश (खाखरा) के पेड़ की छाया में कंबल बिछाकर, हाथ में ग्रंथ का पन्ना पढ़ते हुए और विचार करते हुए खदान की खुदाई का कार्य देख रहे थे। तभी खदान के भीतर से एक श्रमिक अत्यंत व्याकुल होकर पुकार उठा, “मुझे बड़ी प्यास लगी है! अब तो कोई पानी पिला दो!” यह करुण पुकार सुनते ही स्वामी अधीर हो उठे। वे स्वयं एक लोटा हाथ में लेकर पानी लाने वाले श्रमिकों की ओर दौड़े। स्वामी ने उन्हें रोककर उनकी मटकी में से लोटे में जल भरा और तुरंत खदान में उतरकर उस मूर्छित होते हुए श्रमिक के मुख पर जल छिड़का तथा उसे जल पिलाया। इसके पश्चात् उन्होंने खदान के अन्य सभी श्रमिकों को भी तृप्त होने तक जल पिलाकर शांत किया।
स्वामी पानी लाने वाले लोगों के साथ जल की चिंता में श्रीजी महाराज का स्मरण करते हुए खदान की ओर लौट रहे थे। तभी एक अत्यंत वृद्ध रबारी/भरवाड़ (गोपालक)—जिसका शरीर जर्जर था, एक हाथ में लंबी-मोटी लाठी (डांग) थी, कंधे पर काला कंबल था और शरीर काँपने के कारण जो धीमे कदमों से चल रहा था—स्वामी के सम्मुख आकर “राम-राम” कहकर खड़ा हो गया और पूछने लगा। उस भरवाड़ ने कहा, “आप इतने सारे लोग यहाँ क्या कर रहे हैं?” स्वामी ने कहा, “भगवान के मंदिर के लिए पत्थर निकाल रहे हैं।” भरवाड़ ने कहा, “वह तो ठीक है, पर इतने सारे लोगों के पीने के लिए पानी कहाँ से लाते हैं?” स्वामी ने कहा, “बहुत दूर ‘भेड़ासर’ तालाब से मटके भरकर लाते हैं।” भरवाड़ ने आश्चर्य से कहा, “अरे! इतनी दूर से लाते हैं? यहाँ से पूर्व-ईशान कोण में केवल एक खेत की दूरी पर एक पुरातन मीठे पानी की वीर्डी (जलस्रोत/बावड़ी) है, उसमें अथाह जल है! जब हम छोटे थे और खांटडी से बछड़े चराने यहाँ आते थे, तब उस वीर्डी में तीन-चार छोटी सीढ़ियाँ थीं। हम नीचे उतरकर वह मीठा पानी पीते थे और भेड़-बकरियों तथा गायों के लिए किनारे पर कुंड बनाकर उन्हें भी पिलाते थे। उस छोटी बावड़ी की मीठी वीर्डी तो बहुत ही प्राचीन और असली है, परंतु अब वह मिट्टी से पूरी तरह दब गई होगी। चलिए, मैं आपको वह स्थान दिखाता हूँ।”
स्वामी उस वृद्ध भरवाड़ के वचनों पर विश्वास करके संतों और पार्षदों के साथ चल पड़े। एक खेत पार करने के बाद काँटेदार थूहर (कैक्टस) का एक बड़ा झुरमुट और पलाश की झाड़ियाँ आईं, जिसके बीच एक गड्ढे में छोटे-छोटे पौधे उगे थे। वहाँ पहुँचकर वह भरवाड़ रुक गया और लाठी टेकते हुए बोला, “यहीं वह प्राचीन, असली मीठी वीर्डी है! इसे खुदवाइए, इसमें से बहुत मीठा और प्रचुर जल निकलेगा। यह अधिक गहरी नहीं है; ऊपर की मिट्टी-गाद हटाते ही जल प्रकट हो जाएगा। लीजिए, अब पूरे डायरा (सभा) को हमारा ‘राम-राम’!” इतना कहकर भरवाड़ उत्तर दिशा की ओर चलने लगा। तब स्वामी ने पूछा, “गोकली (ग्वाले भाई)! आप किस गाँव में रहते हैं?” भरवाड़ ने कहा, “सामने जो खांटडी गाँव दिखाई दे रहा है, मैं वहीं रहता हूँ। पर हम तो मालधारी (पशुपालक) हैं, आज यहाँ तो कल वहाँ, जंगल के निवासी हैं।” स्वामी ने पूछा, “आपका नाम क्या है?” भरवाड़ ने उत्तर दिया, “मेरा नाम? मेरा नाम तो काना है!” स्वामी ने पूछा, “खांटडी में आपका घर किस स्थान पर है?” भरवाड़ ने कहा, “ठाकुर मंदिर के पीछे।” इतना कहकर वह ‘राम-राम’ बोलता हुआ खांटडी की ओर चला गया।
स्वामी ने अपने स्थान पर आकर उस भरवाड़ का नाम और पता लिख लिया। अगली सुबह थूहर के झुरमुट और पलाश की झाड़ियाँ हटवाकर उस गड्ढे की खुदाई आरंभ करवाई। वर्षों की जमी हुई मिट्टी और गाद हटाने के पश्चात् एक ही गोलाकार पाषाण में तराशी गई जल से भरी एक प्राचीन बावड़ी प्रकट हो गई! उस जल को बाहर निकालकर स्वच्छ बर्तनों में भरा गया और वस्त्र से छानकर सर्वप्रथम बालस्वरूप श्रीठाकोरजी (लालजी) को स्नान कराया गया। वह प्रसादी का जल पुनः उस बावड़ी में अर्पित किया गया। तदुपरांत बावड़ी से ताजा जल निकालकर, छानकर ठाकोरजी को भोग धराया गया और स्वामी सहित सभी संतों-श्रमिकों ने पिया। वह जल शक्कर के समान मीठा, शीतल और अत्यंत स्वादिष्ट था; जिससे सभी का हृदय आनंद से भर गया। स्वामी ने उस बावड़ी के तट पर एक ओटला (चबूतरा) बनवाया, उस पर बिना गढ़े प्राकृतिक काले पाषाण के श्रीहनुमान जी की स्थापना की, अपने हाथों से सिंदूर व तेल चढ़ाया, ध्वजा फहराई और वहीं एक पर्णकुटी बनवाई। स्वामी और संतगण उस मीठी वीर्डी के निकट हनुमान जी के सम्मुख निवास करने लगे।
स्वामी के मन में काना भरवाड़ को पाग (पगड़ी) बाँधकर सम्मानित करने की इच्छा हुई। अतः उन्होंने लाल किनारी वाली सुंदर वांकानेरी धोती मंगवाई और एक दिन संतों-पार्षदों के साथ खांटडी गाँव पधारे। खांटडी गाँव के चौराहे (चोरा) पर बैठे दरबारों के डायरा से स्वामी ने पूछा, “हे दरबारों! काना गोकली कहाँ रहता है?” यह सुनते ही सभी दरबार उठ खड़े हुए, स्वामी के चरणों में वंदन किया और चोरे पर आसन बिछाकर उन्हें आदरपूर्वक विराजमान कराया। तब स्वामी ने कहा, “आपकी गाँव की सीमा पर हमने मंदिर के लिए पत्थरों की खदान लगाई है। उस खदान के पास आपके यहाँ के काना भरवाड़ ने आकर हमें एक प्राचीन जल-बावड़ी दिखाई थी। उसकी खुदाई करने पर उसके कहे अनुसार ही मीठे जल की ब्रह्मकमंडल बावड़ी प्राप्त हुई है। इसलिए कृतज्ञतावश उसे यह पगड़ी भेंट करने हम यहाँ आए हैं। वह भरवाड़ यहाँ ठाकुर मंदिर के पीछे रहता है, कृपया उसे बुलाइए।” स्वामी ने वह लाल किनारी वाली वांकानेरी धोती सभी दरबारों को दिखाई।
यह सुनकर दरबारों ने विस्मय से कहा, “स्वामी! इस पूरे गाँव में काना नाम का कोई भरवाड़ नहीं रहता, और न ही इस चोरे (ठाकुर मंदिर) के पीछे किसी भरवाड़ का कोई घर है। हमारे पूरे गाँव में तो कोई भरवाड़ या रबारी (गोपालक) रहता ही नहीं है!” यह सत्य जानकर सभी चकित रह गए! तब ब्रह्मानंद स्वामी ने भावविभोर होकर कहा, “तो निश्चय ही आपके इस गाँव के मंदिर में जो श्रीठाकोरजी (कानजी महाराज) विराजमान हैं, वे स्वयं काना भरवाड़ के वेष में आकर हमें जल का मार्ग दिखा गए हैं! अतः आप सभी इन ठाकुर महाराज की नित्य परम भाव से सेवा-पूजा कीजिए।” स्वामी ने सबको पावन उपदेश दिया और ‘जय स्वामीनारायण’ कहकर प्रस्थान किया। स्वामी को दृढ़ निश्चय हो गया कि भक्तों की विकट विपदा हरने के लिए स्वयं श्रीजी महाराज ही भरवाड़ का रूप धरकर पधारे थे।
सद्गुरु ब्रह्मानंद स्वामी ने इस दिव्य प्रसंग पर यह दोहा रचा: भक्तोंनी भीड भांगवा, नौतम कानो नाम..! भलो वेश भरवाड़नो, सुंदर भजव्यो श्याम..!!
- सद्गुरु ब्रह्मानंद स्वामी के जीवन-चरित्र से…
🙏
English
Kanji Maharaj and the Sweet-Water Spring in Muli
Sadguru Brahmanand Swami was overseeing the grand construction of the Swaminarayan mandir in Muli. By the divine grace of Shri Hari, exceptional stones ideal for the temple construction were discovered in the quarry at Ramparada and were being transported to the site.
However, a serious hardship soon arose. The stone quarry was situated approximately three gaus (several miles) northwest of Muli village. Consequently, the stonecutters, labourers, and sadhus had to camp out at the quarry day and night. Water for drinking and bathing had to be transported from great distances. The nearby Jogasar lake held very little water, which was murky and infested with insects. Therefore, large vessels (maan) of fresh water had to be hauled from far away and used as sparingly as ghee. The acute shortage of water became a source of constant daily concern for Swami.
One afternoon, Swami spread a coarse blanket over a mound of excavated stones beneath the shade of a khakhra tree. While reading a page from a sacred text and contemplating the excavation work, he suddenly heard a distressed cry from a worker deep inside the quarry: “I am dying of thirst! Please, someone give me water!” Hearing this anguished plea, Swami was deeply moved. He immediately grabbed a water pot (lota) himself and rushed towards the workers carrying water. Taking water from their container, Swami climbed down into the quarry, sprinkled water on the fainting worker’s face, and lovingly quenched his thirst. When more water arrived, he ensured that all the other workers drank to their content, bringing them relief and peace.
While walking back towards the quarry with the water carriers, absorbed in thoughts of water scarcity and remembering Shriji Maharaj, Swami was approached by an elderly shepherd (Bharvad). The frail old man carried a long, thick staff (dang) in one hand, had a black blanket slung over his shoulder, and walked with slow, trembling steps. Greeting Swami with “Ram Ram”, he stood before him and asked, “What are so many of you doing here?” Swami replied, “We are quarrying stone for Bhagwan’s mandir.” The shepherd remarked, “That is wonderful, but where do you fetch drinking water for so many people?” Swami answered, “We bring water in pots from very far away, from the Bhedasar lake.” The shepherd exclaimed, “Oh! You bring it from such a distance? Towards the east in the northeast (Ishan) corner, just one field away, lies an ancient spring (virdi) of sweet water containing an abundance of water! When we were young boys coming from Khantadi to graze our calves, that spring had three or four small stone steps. We would descend and drink the sweet water, and we even made a small trough at the bank to water our sheep, goats, and cows. That small stepwell’s sweet spring is truly ancient and authentic! However, by now it must be completely buried under earth. Come, let me show you the place.”
Placing faith in the shepherd’s words, Swami accompanied him along with the sadhus and parshads. Crossing one field, they arrived at a large clump of thorny cactus (thor) and khakhra shrubs, where small saplings grew inside a hollow depression. Standing there, the shepherd struck the ground with his staff and said, “Right here lies the authentic, ancient sweet spring! Dig here, and you will find an abundance of very sweet water. It is not very deep; once you remove the silt, the water will reveal itself. Now, my ‘Ram Ram’ to the entire gathering!” Saying this, the shepherd began walking towards the north. Swami called out, “Gokali (shepherd friend)! Which village do you belong to?” The shepherd replied, “I live in Khantadi, the village you see straight ahead. But we are Maldharis (nomadic herders)—here today, somewhere else tomorrow; we are wanderers of the wilderness.” Swami inquired, “What is your name?” The shepherd said, “My name? My name is Kano.” Swami asked, “Where is your house in Khantadi?” The shepherd answered, “Behind the Thakar (Krishna) mandir.” With a final “Ram Ram”, he walked away towards Khantadi.
Returning to his lodgings, Swami carefully noted down the shepherd’s name and details. The next morning, clearing the cactus thickets and shrubbery, they began excavating the depression. After digging out layers of ancient silt, they uncovered a magnificent circular stepwell carved from a single stone, brimful of crystal-clear water! Drawing out the water into clean vessels, they filtered it with cloth and performed the sacred abhishek of the murti of Thakorji (Lalji). They poured some sanctified water back into the stepwell, and then drew fresh water, offered it to Thakorji, and drank it. The water was cool, sweet as sugar, and delicious; everyone was filled with joy! At the edge of the stepwell, Swami constructed a platform, consecrated a natural black stone murti of Hanumanji upon it, personally applied oil and sindoor, unfurled a sacred flag, and erected a thatched hermitage. Swami and the sadhus began residing there beside the sweet spring, opposite Hanumanji.
Desiring to honour Kana Bharvad with a ceremonial turban (paghdi), Swami obtained a fine Vankaneri dhoti with red borders and went to Khantadi with his sadhus and parshads. Approaching the village square (chora) where the Kathi Darbars were assembled, Swami asked, “Darbars! Where does Kano Gokali reside?” Hearing Swami’s voice, the Darbars rose in reverence, bowed at his feet, and warmly welcomed him to an honoured seat in the square. Swami explained, “On the outskirts of your village, we have set up a stone quarry for the mandir. Nearby, Kana Bharvad of your village came and showed us an ancient stepwell. Upon digging, we found the sweet Brahmakund stepwell exactly as he described. In appreciation, we have come to honour him with this turban. He lives near the Thakar mandir; please call him.” Swami showed them the red-bordered Vankaneri cloth.
Hearing this, all the Darbars exclaimed in astonishment, “Swami! No shepherd named Kano lives in this village, nor is there any shepherd’s home behind this chora (Thakar mandir). In fact, not a single Bharvad or Rabari lives in our entire village!” Everyone was stunned by this revelation. Brahmanand Swami remarked with devotion, “Then it was none other than the Thakorji enshrined in your village square—Kanji Maharaj Himself—who arrived in the guise of Kano Bharvad to show us the water! Therefore, all of you should worship and serve this Thakar Maharaj with deep love and devotion.” After delivering spiritual discourses, Swami and the sadhus greeted the assembly with ‘Jay Swaminarayan’ and departed. Swami was completely convinced that Shriji Maharaj Himself had manifested in the form of a shepherd to alleviate the hardships of His devotees.
Sadguru Brahmanand Swami composed this devotional couplet: Bhaktoni bhid bhāngvā, nautam Kāno nām..! Bhalo vesh bharvādno, sundar bhajavyo Shyām..!! (To dispel the distress of His devotees, assuming the novel name ‘Kano’; How wondrous a shepherd’s guise did Shyam so beautifully enact!)
- From the sacred life of Sadguru Brahmanand Swami…
🙏