પંચાળા પાસેના આખા ગામના લાડુમાં દવે જે નિરાવરણ દ્રષ્ટિવાળા શ્રીહરિને વીશે અપાર હેતવાળા પૃેમીભક્ત હતા.
Gujarati
આખાના લાડુમા અને શ્રીજી મહારાજની પ્રાર્થના
પંચાળા પાસેના આખા ગામના લાડુમાં દવે જે નિરાવરણ દ્રષ્ટિવાળા શ્રીહરિને વીશે અપાર હેતવાળા પૃેમીભક્ત હતા. વનવિચરણ કરતા પૃભુ નીલકંઠ વર્ણી જ્યાં જ્યાં વિચરતા હોય તેના તેમને નિરાવરણ દ્રષ્ટિથી દર્શન થતા, શ્રીજીમહારાજે જ્યારે ગઢપુરમા સ્વધામ જવા માટે મંદવાડ ગ્રહણ કર્યો, સૌ સત્સંગીઓ ખુબ ઉદાસ થયા, લાડુમાએ નિરાવરણ દ્રષ્ટિથી આ દર્શન પોતાને ઘેર બેઠા બેઠા કર્યા, આથી લાડુમા ખુબ ઉદાસ થયા અને મહારાજના દર્શને ગઢડે જવા તૈયારી કરી. શ્રીજીમહારાજ સ્વધામ સિધાવી તો ગયા હતા, એ લાડુમાને આખબર નહોતી, આથી પોતાના ભક્તના દર્શન કરવાના કોડ પુરા કરવા દિવ્ય સ્વરૂપે શ્રીજીમહારાજ લાડુબાના ઘરે પધાર્યા અને લાડુમાએ ખુબ રાજી થઈને થાળ તૈયાર કરીને મહારાજને જમાડ્યા. મહારાજે કહ્યું કે હવે અમને હવે સાવ સારું છે, માટે તમે ગઢડે આવશો નહિ, હવે અમે સત્સંગમાં વિચરીએ છીએ, અમે તમારી દર્શનની તાણ્ય જોઈને દર્શન દેવા પધાર્યા છીએ. પછી જ્યારે સમયવિત્યે લાડુમાને જાણ થઈ કે મહારાજ તો ધામમાં સિધાવી ગયા છે પરંતુ મને દર્શન દેવા દિવ્ય સ્વરૂપે આવેલા, તેથી લાડુમા ખુબ ઉદાસ થયા હતા. લાડુમાને જૂનાગઢ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો ખુબ પુજય ભાવ હતો. એક વખત સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી, સદગુરુ શુકાનંદ સ્વામી, સદગુરુ નિત્યાનંદ સ્વામી વગેરે બસો સંતો સાથે આચાર્ય મહારાજશ્રી રઘુવીરજી મહારાજ સાથે જૂનાગઢ પધાર્યા. સૌને સોરઠ દેશની પંચતીર્થી કરવાની ખુબ ઈચ્છા હતી. ગામ આખાથી લાડુમાએ તે સૌ સંઘને પોતાને ગામ પધારવા આમંત્રણ આપવા માટે તેમના પુત્ર કાનજી અને માધવજીને જૂનાગઢ મોકલ્યા ને ખાસ આગ્રહ કર્યો ને કહેવડાવ્યું કે સૌ સંઘને લઇને આખા ગામે લાવજો. સંઘ વંથલી આવ્યો, ત્યારે માણાવદરથી પચાસ ગાડા લઈને ભક્તો સર્વે સંઘને તેડવા આવ્યા, ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ લાડુમાને કહાવી મોકલ્યું કે સંઘ માણાવદરથી તમારે ગામ આખા આવશે, પરંતુ આ જ સમયે માણાવદરમાં પંચાળાથી દરબારશ્રીનો સંદેશો આવ્યો કે પહેલા સૌ પંચાળા આવો માટે સૌ આખા જવાને બદલે પંચાળા જવા તૈયાર થયા. સૌએ આ નિર્ણયની ગુણાતીતાનંદ સ્વામીને વાત કરી, ગુણાતીતાનંદ સ્વામી બધું જાણતા હોવાથી મરકતા રહ્યા પણ કાંઈ બોલ્યા નહિ ! આ વાત લાડુમાએ પોતાની નિરાવરણ દ્રષ્ટિથી જાણી, કે સૌ ભક્તો અહીં નથી આવતા પણ પંચાળા જાય છે, આથી લાડુમા ઉદાસ થઈને શ્રીજીમહારાજને પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા, હે મહારાજ..! હે દિનદયાળ..! હવે અમ ગરીબ ભક્તોનું સાંભળવા વાળુ કોઈ નથી માટે આપને પ્રાર્થના કરવી પડી છે, હે નાથ..! હવે તમે તો અમારુ સાંભળજો..!
શ્રીજીમહારાજે લાડુમાને દિવ્ય દર્શન આપીને ધીરજ આપી. આ વાત સદગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અંતરયામીપણે જાણી ગયા. જ્યારે સંઘ માણાવદરથી પંચાળા તરફ ઉપડ્યો આગળ બે રસ્તા છુટા પડતા હતા ત્યાંથી એક રસ્તો પંચાળા તરફ અને બીજો રસ્તો આખા ગામ તરફ જતો હતો, જે રસ્તો આખા ગામ તરફનો હતો તે તરફ જ બળદો ચાલ્યા, ગાડાખેડુઓના ઘણા પ્રયત્નો કરવા છતાં બળદો તો આખા ગામ જવાના રસ્તે જ ચાલે…! ત્યારે સદગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી બોલ્યા કે લાડુ ડોશીએ તો છેક મહારાજને પ્રાર્થના કરી છે, માટે હવે કોઈનું કાંઈ નહિ ચાલે, સૌને આખા ગામે જ જવું પડશે, હવે બળદોને કનડો નહિ અને જેમ બળદો ચાલે તેમ ચાલવા દો’ પછે સૌ સંઘ આખા ગામે ગયો. આવા મહારાજનું જ બળ રાખવાવાળા ને નિરાવરણ દ્રષ્ટિવાળા લાડુમાને મહારાજે તેમને પોતાની તિરોધાન (દેહ છોડવાની ) લીલા ન દેખાડી, પરંતુ તેમને પોતાનું દર્શન દેવા પધાર્યા, તેમના હાથનું ભોજન પણ જમ્યા. સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ પણ ભક્ત ચિંતામણી ગૃંથના પ્રકરણ ૧૧૩ની કડી ૪૫માં એમને ચિંતવ્યા છે કે… - હરિજન જીવી મીઠીબાઇ, લાડુ વેલુની ધન્ય કમાઇ..! એહ આદિ ભક્ત બાઇ ભાઇ, ભજે હરિ આખા ગામમાંઇ..!!
- શ્રીભકતચિંતામણિના મુકતોના ચિંતનમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
आखा की लाडूमा और श्रीजी महाराज से प्रार्थना
पंचाला के समीप स्थित आखा ग्राम की लाडूमा दवे एक ऐसी अनन्य भक्त थीं, जिन्हें दिव्य ‘निरावरण दृष्टि’ (अलौकिक अंतर्दृष्टि) प्राप्त थी और उनका श्रीहरि के प्रति अगाध एवं निश्छल प्रेम था। बालप्रभु नीलकंठ वर्णी जब वन-विचरण कर रहे थे, तब वे जहाँ-जहाँ विचरण करते, लाडूमा अपनी निरावरण दृष्टि से घर बैठे ही प्रभु के प्रत्यक्ष दर्शन करती थीं। कालांतर में जब श्रीजी महाराज ने गढ़पुर में स्वधाम गमन की लीला के अंतर्गत अस्वस्थता का नाटक (मन्दवाड़) ग्रहण किया, तब सभी सत्संगी अत्यंत शोकाकुल हो गए। लाडूमा ने अपनी निरावरण दृष्टि से घर बैठे ही महाराज की अस्वस्थता के दर्शन किए। इससे वे अत्यंत व्यथित हो उठीं और महाराज के प्रत्यक्ष दर्शन हेतु गढ़पुर जाने की तैयारी करने लगीं। वास्तव में श्रीजी महाराज तब तक स्वधाम सिधार चुके थे, परंतु लाडूमा को इसका भान नहीं था। अतः अपनी इस अनन्य भक्त के दर्शन की उत्कट अभिलाषा पूर्ण करने हेतु श्रीजी महाराज दिव्य सगुण रूप धारण करके स्वयं लाडूमा के घर पधारे! लाडूमा ने असीम आनंद के साथ सुंदर थाल तैयार किया और भावविभोर होकर महाराज को भोजन कराया। तब महाराज ने उनसे कहा, “अब हम पूर्णतः स्वस्थ हैं, इसलिए आप गढ़पुर मत आइएगा; अब हम सत्संग में विचरण कर रहे हैं। आपके दर्शन की तीव्र उत्कंठा देखकर ही हम आपको दर्शन देने यहाँ पधारे हैं।” कुछ समय पश्चात जब लाडूमा को यह सत्य ज्ञात हुआ कि महाराज तो पहले ही अक्षरधाम सिधार चुके थे और केवल मुझे दर्शन देने तथा मेरे हाथों का थाल आरोगने के लिए दिव्य रूप धारण कर पधारे थे, तो वे प्रभु के इस अहैतुक वात्सल्य से अत्यंत भावविह्वल हो गईं।
लाडूमा के हृदय में जूनागढ़ के सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी के प्रति भी परम पूज्यभाव था। एक बार सद्गुरु गोपालनंद स्वामी, सद्गुरु शुकानंद स्वामी, सद्गुरु नित्यानंद स्वामी आदि दो सौ संतों के विशाल मंडल तथा आचार्य महाराजश्री रघुवीरजी महाराज के साथ जूनागढ़ पधारे। सभी संतों और भक्तों की सोरठ देश की पावन पंचतीर्थी करने की तीव्र इच्छा थी। आखा ग्राम से लाडूमा ने उस विशाल संघ को अपने गाँव आमंत्रित करने के लिए अपने दोनों पुत्रों—कानजी और माधवजी को जूनागढ़ भेजा और विशेष आग्रहपूर्वक कहलाया कि पूरे संत-संघ को आखा गाँव अवश्य लेकर आएँ।
जब संघ वंथली पहुँचा, तब माणावदर से पचास बैलगाड़ियाँ लेकर हरिभक्त समस्त संघ की अगवानी करने आए। गुणातीतानंद स्वामी ने लाडूमा को संदेश भिजवाया कि संघ माणावदर होकर आपके गाँव आखा आएगा। परंतु उसी समय माणावदर में पंचाला के दरबारश्री का संदेश आ गया कि सभी संत पहले पंचाला पधारें। अतः सभी ने आखा जाने के बजाय पहले पंचाला जाने का निर्णय लिया। सबने इस निर्णय की बात गुणातीतानंद स्वामी को बताई। गुणातीतानंद स्वामी अंतर्यामी होने के कारण सब जानते थे, इसलिए वे केवल मंद-मंद मुस्कुराते रहे, किंतु कुछ बोले नहीं! लाडूमा ने अपनी निरावरण दृष्टि से तुरंत यह जान लिया कि संत-संघ आखा नहीं आ रहा, बल्कि पंचाला जा रहा है। यह जानकर लाडूमा का हृदय भर आया और वे अश्रुपूरित नेत्रों से श्रीजी महाराज से आर्तभाव से प्रार्थना करने लगीं, “हे महाराज! हे दीनदयाल! अब हम जैसे निर्धन और दीन भक्तों की पुकार सुनने वाला कोई नहीं है, इसलिए मुझे सीधे आपके श्रीचरणों में गुहार लगानी पड़ रही है। हे नाथ! अब तो आप ही हमारी सुनिए!”
श्रीजी महाराज ने तुरंत लाडूमा को दिव्य दर्शन देकर धैर्य बंधाया। यह सारी घटना सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी ने अंतर्यामी भाव से जान ली। जब संघ माणावदर से पंचाला की ओर चला, तो आगे जाकर दो रास्ते अलग होते थे—एक रास्ता पंचाला की ओर जाता था और दूसरा रास्ता आखा गाँव की ओर। बैलगाड़ियों के बैलों ने अचानक आखा गाँव की ओर जाने वाले रास्ते पर चलना शुरू कर दिया! गाड़ीवानों ने बैलों को मोड़ने के बहुत प्रयास किए, पर बैल तो केवल आखा गाँव के मार्ग पर ही बढ़ते रहे!
तब सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी मुस्कुराकर बोले, “लाडू डोशी (माताजी) ने तो सीधे महाराज के चरणों में आर्त प्रार्थना की है! अब किसी का कोई जोर नहीं चलेगा, सबको आखा गाँव ही जाना पड़ेगा। अब बैलों को परेशान मत करो, वे जिधर जा रहे हैं, उन्हें उधर ही जाने दो!” अंततः पूरा संघ आखा गाँव पहुँचा।
केवल श्रीजी महाराज का ही अखंड बल रखने वाली और निरावरण दृष्टि से संपन्न ऐसी निष्ठावान भक्त लाडूमा को महाराज ने अपनी तिरोधान (देह त्यागने की) लीला नहीं दिखाई, अपितु उनके प्रेमवश स्वयं दिव्य रूप से दर्शन देने पधारे और उनके हाथों का थाल भी आरोग्या।
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी ने भी अपने अमर ग्रंथ ‘भक्तचिंतामणि’ के प्रकरण ११३ की ४५वीं कड़ी में उनका पावन स्मरण करते हुए लिखा है: हरिजन जीवी मीठीबाई, लाडू वेलूनी धन्य कमाई..! एह आदि भक्त बाई भाई, भजे हरि आखा गाममांई..!!
- श्री भक्तचिंतामणि में वर्णित मुक्तों के चिंतन से…
🙏
English
Laduma of Akha and Her Earnest Prayer to Shriji Maharaj
In the village of Akha near Panchala lived Laduma Dave, an exalted and deeply loving devotee blessed with divine niravaran drashti (unobstructed spiritual vision) and boundless devotion for Shri Hari. During Bhagwan Swaminarayan’s teenage pilgrim travels as Nilkanth Varni, wherever He traversed across the land, Laduma was blessed with His divine darshan sitting right in her home through her inner spiritual vision. Years later, when Shriji Maharaj assumed the illness (mandvad) in Gadhpur prior to concluding His earthly manifestations, the devotees were plunged into grief. Laduma witnessed this scene from her home through her niravaran drashti. Stricken with deep anguish, she immediately prepared to travel to Gadhada to have Maharaj’s darshan. In reality, Shriji Maharaj had already departed for His eternal abode, Akshardham, but Laduma was not yet aware of His departure. To fulfill the earnest yearning of His pure devotee, Shriji Maharaj manifested in a divine, palpable form and personally arrived at Laduma’s home! Overjoyed, Laduma prepared a loving offering of sanctified food (thal) and reverently fed Maharaj. Maharaj said to her, “We are now completely cured; therefore, do not take the trouble to travel to Gadhada. We are now touring throughout Satsang. Seeing your intense longing for darshan, We have personally arrived to bestow Our darshan upon you.” Later, when time passed and Laduma discovered that Maharaj had already returned to Akshardham and had manifested solely to bless her with His divine darshan and partake of her offering, she was deeply moved by His supreme compassion and grace.
Laduma also harboured profound reverence for Sadguru Gunatitanand Swami of Junagadh. On one occasion, Sadguru Gopalanand Swami, Sadguru Shukanand Swami, Sadguru Nityanand Swami, and over two hundred sadhus arrived in Junagadh accompanying Acharya Maharajshri Raghuvirji Maharaj. The entire assembly was eager to undertake the sacred pilgrimage of the five holy sites (Panch-tirthi) of Sorath. From Akha, Laduma sent her sons, Kanji and Madhavji, to Junagadh to extend a heartfelt invitation to the entire pilgrim assembly (sangh), earnestly requesting them to bring the holy congregation to Akha village.
When the sangh reached Vanthali, devotees from Manavadar arrived with fifty bullock carts to receive the entire assembly. Gunatitanand Swami sent word to Laduma that the sangh would travel from Manavadar to her village of Akha. However, at that very juncture in Manavadar, an urgent message arrived from the ruler (Darbar) of Panchala requesting: “Please visit Panchala first.” Consequently, instead of proceeding to Akha, the assembly prepared to head towards Panchala. When they informed Gunatitanand Swami of this change, Swami, being omniscient, merely smiled knowingly but remained silent! Through her niravaran drashti, Laduma instantly perceived that the holy sangh was bypassing Akha to proceed to Panchala. Heartbroken, Laduma turned directly to Shriji Maharaj in fervent, tearful prayer: “O Maharaj! O Deendayal (Protector of the humble)! There is no one left to heed the plea of us poor devotees, which is why I must turn to You! O Lord! Please listen to our heartfelt prayer!”
Shriji Maharaj granted Laduma a divine vision and reassured her with comforting solace. Meanwhile, Sadguru Gunatitanand Swami internally perceived this entire prayer through his inner divine knowledge. As the caravan of carts set out from Manavadar towards Panchala, the road diverged ahead into two branches—one leading towards Panchala and the other towards Akha. Miraculously, the bullocks pulling the carts turned spontaneously onto the path leading to Akha! Despite all the strenuous efforts of the cart-drivers to steer them back towards Panchala, the bullocks firmly refused and strode only towards Akha!
Sadguru Gunatitanand Swami smiled and remarked, “Mother Laduma has offered a heartfelt prayer directly to Maharaj Himself! Therefore, no one’s plans will prevail now; everyone will have to proceed to Akha village. Stop troubling the bullocks and let them proceed where they wish!” Thus, the entire holy sangh arrived at Akha village.
To such an exemplary devotee, who relied solely on the divine power of Maharaj and was endowed with unobstructed spiritual vision, Maharaj chose not to reveal His physical departure (tirodhan lila), but rather manifested in His divine glory to grant her personal darshan and lovingly accepted the meal prepared by her hands.
Sadguru Nishkulanand Swami has immortalised her divine devotion in Chapter 113, Verse 45 of the sacred scripture Bhaktachintamani: Harijan Jivi Mithibai, Ladu Veluni dhanya kamai..! Eh aadi bhakta bai bhai, bhaje Hari Akha gaammai..!! (“Blessed is the spiritual fortune of devotees like Jivi, Mithibai, Ladu, and Velu! Alongside other noble men and women, they devotedly worship the Lord in the village of Akha.”)
- From the contemplation of the liberated souls in Shri Bhaktachintamani…
🙏