સ્વામી રામદાસજી સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામીના શીષ્ય હોવાથી સ્વામી સાથે ગઢપુર જ મોટાભાગે રહેતા.
Gujarati
રામદાસ સ્વામી અને તેમનું અક્ષરધામ ગમન
સ્વામી રામદાસજી સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામીના શીષ્ય હોવાથી સ્વામી સાથે ગઢપુર જ મોટાભાગે રહેતા. શ્રીહરિ સ્વધામ સીધાવયા ને ટૂંકસમય મા સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી પણ ધામમાં ગયા. એ પછી રામદાસ સ્વામી ને સદગુરુ ગુણાતિતાનંદ સ્વામી સાથે બહુ હેત હતું એટલે જુનાગઢ આવ્યા ને જીવનભર તયા જ રહ્યા. જ્યારે જ્યારે ગુણાતિતાનંદ સ્વામી વિચરણ મા પધારે ત્યારે જુનાગઢ મંદિરનો વહીવટ કુશળપણે સંભાળતા.
એકવખત રામદાસ સ્વામી મંડળ સાથે વિચરણ કરતા ઘેડ પૃદેશમા કેશોદ તાલુકા ના બામણાસા ગામ પધાર્યા. ગામમાં બહુ સત્સંગી નહી તે એક ગરીબ કૂંભાર ભગતને ઘરે ઉતારો કર્યો. કૂંભાર ભગત ને રહેવા એકજ ઓરડો હતું એટલે સંતોને પોતાના ગધેડા બાંધવા નુ છાપરું હતું તયા વાળીચોળીને સાફ-સફાઇ કરીને નીચે ખડ પાથરીને ઉપર ગોદડા પાથરીને સંતોને ઉતારો આપ્યો. સંતો ઉતરયા તો ખરા પણ એ છાપરામાં ગધેડાના પેશાબની બહુ દુર્ગંધ આવતી હતી. રામદાસ સ્વામીની સાથે એક નાના સાધુ હતા એમનાથી દુર્ગંધ સહન થઇ નહી તે ઉંબકા કરવા મંડયા ને કહેવા લાગ્યા કે કયા પાપે આ ગામમાં આજે આવ્યા, આહી તો એક રાત્ય પણ કેમ કાઢવી..! દુર્ગંધ જ એટલી આવે છે એમા પાણીય કેમ કરીને પીવું..! આમ નાના સાધુની વાત સાંભળી ને સ્વામી બોલ્યા કે હરિભક્તો પાહે તો જે સગવડ હોય એ જ આપે ને, આપડા સારુ તો રોજ નવું નવું ક્યાંથી કાઢે..! આપડા શરીર માય આમતો દુર્ગંધ જ ભરી છે ને..! તમે તો આમેય સમાધી વાળા છવ તે સમાધીમા જતા રયો ને..! અમે સાંજે જે કોઇ હરિભક્તો આવશે તો એને કથાવારતા કરીશું.
ત્યારે નાના સાધુ કહે કે આમા તો સમાધીનુ સુખ પણ કેમ કરીને આવે..! ત્યારે રામદાસ સ્વામી બોલ્યા કે ગામડાઓમાં તો જે કાય સગવડ હોય એમા જ કામ લેતા આવડવું જોઇએ..! હરિભક્તો કઠણ કાળમાં સત્સંગ રાખીને સંતોને અન્ન-વસ્ત્ર આપે છે તો આપણે પણ ગામડાઓમા ફરીને કથાવારતા કરીને હરિભક્તોને રાજી કરવા એ આપણી ફરજ છે માટે સહન કરતા શીખો..!
આમ, બામણાસા ગામે સ્વામી બે દિવસ કૂંભાર ભગત ના ગધેડા બાંધવાના છાપરામા રહીને શ્રીહરિનો મહીમાં કહીને સહુને સત્સંગની વાતો કરી.
સંવત ૧૯૧૨મા રામદાસ સ્વામી સદગુરુ ગુણાતિતાનંદ સ્વામી સાથે વડતાલ ગયા. એકદિવસ થોડા બિમાર પડ્યા તે ગુણાતિતાનંદ સ્વામી એ એમની સેવા કરી ને જરુરી વૈદ વગેરેને બોલાવ્યા. રામદાસ સ્વામી કહે સ્વામી, મારે હવે આ લોક મા રહેવું નથી તો તમે રજા આપો તો હુ શ્રીહરિ પાસે અક્ષરધામમાં જાઉં..!
ગુણાતિતાનંદ સ્વામી કહે અરે તમે એ શુ બોલ્યા ? તમે જતા રહેશો તો જુનાગઢ મંદિરે સેવા કોણ કરશે..! માટે આપણે બેઉ તો જુનાગઢ સાથે જાશું.
સદગુરુ ગુણાતિતાનંદ સ્વામીની ઇચ્છા ન હોવાથી અક્ષરધામમા જવાનું મુલતવી રાખ્યું ને પોતે થોડે દિવસે સાજા થયાને વડતાલથી બને સંતો જુનાગઢ આવ્યા.
જુનાગઢ આવીને સોરઠના ગામડાઓમા વિચરણ કરવા ગયા હતા. રામદાસ સ્વામી હવે મનથી બહુ ઉદાસીન થઇને રહેવા લાગ્યા હતા. એકદિવસ માણાવદરના હરિભક્તો કહે કે સ્વામી તમે હૂતાશણીના સમૈયા સુધી આહી રોકાઓ..! ત્યારે સ્વામી કહે હવે હૂતાશણી નો સમૈયો તો અક્ષરધામમા શ્રીહરિ સાથે કરીશુ. એમ સૌને છેલ્લા જય સ્વામિનારાયણ કહીને ફરીને જુનાગઢ આવ્યા. સ્વામીને છાતીમાં નાની એવી ગાંઠ થઇ હતી તો સદગુરુ બાલમુંકુંદદાસ સ્વામી એમને દવા ચોપડવા આવ્યા ત્યારે રામદાસ સ્વામી બોલ્યા કે હવે આ લોક મા રહેવું નથીને દવા શુ લગાડવી..! હવે તો અક્ષરધામમા જ જાવુ છે. એમ કહીને દવા ન લગાડવા દીધી. આ સાંભળીને બાલમુકુંદદાસ સ્વામી દોડતા જઇને ગુણાતિતાનંદ સ્વામી ને બોલાવી લાવ્યા. સ્વામી શ્રીરાધારમણ દેવનો ધરાવેલ પ્રસાદીનો હાર લઇને આવ્યા ને બોલ્યા કે રામદાસ સ્વામી, તમે બહુ ઉતાવળ કરી..! જેવી તમારી ઇચ્છા એન કરીને પ્રસાદીનો હાર પહેરાવ્યો. રામદાસ સ્વામી હાથ જોડીને સહુને પૃણામ કરી ને ‘જય શ્રી સ્વામિનારાયણ’ કહીને અક્ષરધામમાં સીધાવયા.
- સોરઠી સંતમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
सद्गुरु रामदास स्वामी और उनका अक्षरधाम गमन
सद्गुरु रामदास स्वामी, सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी के परम शिष्य थे, इसलिए वे प्रायः मुक्तानंद स्वामी के साथ गढ़पुर में ही निवास करते थे। जब श्रीहरि अपने स्वधाम सिधारे और कुछ ही समय पश्चात सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी भी अक्षरधाम पधारे, उसके बाद रामदास स्वामी का सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी के प्रति अगाध स्नेह और निष्ठा होने के कारण वे जूनागढ़ आ गए और जीवनपर्यंत वहीं रहे। जब-जब गुणातीतानंद स्वामी सत्संग विचरण पर पधारते, तब-तब रामदास स्वामी जूनागढ़ मंदिर की समस्त व्यवस्था और कार्यभार बड़ी कुशलता से संभालते थे।
एक बार रामदास स्वामी संतों के मंडल के साथ विचरण करते हुए घेड़ प्रदेश के केशोद तालुका स्थित बामणसा गाँव पधारे। उस गाँव में बहुत अधिक सत्संगी नहीं थे, इसलिए वे एक निर्धन कुम्हार भक्त के घर ठहरे। कुम्हार भक्त के पास रहने के लिए केवल एक ही कमरा था, इसलिए उसने अपने गधे बाँधने वाले छप्पर (बाड़े) को खूब झाड़-बुहारकर साफ किया और नीचे सूखी घास बिछाकर उस पर गद्दे डालकर संतों के ठहरने की व्यवस्था की। संत वहाँ ठहरे तो सही, परंतु उस छप्पर में गधों के मूत्र की तीक्ष्ण दुर्गंध आ रही थी। रामदास स्वामी के साथ एक नवयुवक छोटे साधु थे, जिनसे वह दुर्गंध सहन नहीं हुई। वे उबकाई लेने लगे और क्षुब्ध होकर कहने लगे, “किस पाप के कारण आज इस गाँव में आना पड़ा! यहाँ तो एक रात बिताना भी दूभर है! इतनी भयानक दुर्गंध आ रही है कि यहाँ पानी पीना भी असंभव लग रहा है!” छोटे साधु की ऐसी बातें सुनकर रामदास स्वामी अत्यंत धीर-गंभीर भाव से बोले, “हरिभक्तों के पास जो सुविधा होगी, वे वही तो प्रेम से अर्पित करेंगे; वे हमारे लिए रोज-रोज नया महल कहाँ से लाएँगे? और वैसे भी हमारे इस नश्वर शरीर के भीतर भी तो दुर्गंध ही भरी पड़ी है! आप तो वैसे भी समाधि वाले साधु हैं, तो अपनी समाधि में लीन हो जाइए! शाम को जो भी हरिभक्त दर्शन के लिए आएँगे, हम उन्हें श्रीहरि की पावन कथा-वार्ता सुनाएँगे।”
तब छोटे साधु ने कहा, “ऐसी दुर्गंध में तो समाधि का सुख भी भला कैसे आ सकता है?” इस पर रामदास स्वामी ने अत्यंत मार्मिक उपदेश देते हुए कहा, “गाँवों में विचरण करते समय जो भी रूखी-सूखी परिस्थिति या सुविधा मिले, उसी में संतोषपूर्वक निर्वाह करना आना चाहिए! ये भोले-भाले हरिभक्त इस विकट कलिकाल में भी सत्संग की निष्ठा संजोकर संतों को अन्न-वस्त्र अर्पित करते हैं; अतः गाँवों में घूम-घूमकर कथा-वार्ता सुनाकर इन भक्तों को संतुष्ट और प्रसन्न करना हमारा परम धर्म है। इसलिए संतों को हर परिस्थिति को सहना सीखना चाहिए!”
इस प्रकार, बामणसा गाँव में स्वामी ने दो दिन तक उस कुम्हार भक्त के गधे बाँधने वाले छप्पर में ही रहकर सबको श्रीहरि का दिव्य महिमा सुनाया और सत्संग की अमृतमयी बातें कीं।
संवत् १९१२ में रामदास स्वामी सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी के साथ वड़ताल पधारे। वहाँ एक दिन वे अस्वस्थ हो गए, तो गुणातीतानंद स्वामी ने स्वयं उनकी सेवा-शुश्रूषा की और योग्य वैद्यों को बुलवाया। तब रामदास स्वामी ने करबद्ध प्रार्थना की, “स्वामी! अब मुझे इस नश्वर लोक में और नहीं रहना है; यदि आपकी आजज्ञा हो, तो मैं श्रीहरि के पास अक्षरधाम चला जाऊँ!”
गुणातीतानंद स्वामी ने स्नेहपूर्वक कहा, “अरे! यह आप क्या कह रहे हैं? यदि आप चले जाएँगे, तो जूनागढ़ मंदिर की सेवा कौन संभालेगा? इसलिए हम दोनों तो साथ ही जूनागढ़ चलेंगे।” सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी की ऐसी इच्छा जानकर रामदास स्वामी ने अक्षरधाम जाने का विचार कुछ समय के लिए स्थगित कर दिया। कुछ दिनों में वे स्वस्थ हो गए और दोनों संत वड़ताल से जूनागढ़ लौट आए।
जूनागढ़ लौटने के बाद वे सोरठ के विभिन्न गाँवों में सत्संग विचरण के लिए पधारे। अब रामदास स्वामी का मन इस लोक से अत्यंत विरक्त और उदासीन रहने लगा था। एक दिन माणावदर के हरिभक्तों ने अत्यंत आग्रह किया, “स्वामी! आप आगामी हुताशनी (होली) के उत्सव तक यहीं विराजिए!” तब स्वामी ने कहा, “अब तो हुताशनी का उत्सव अक्षरधाम में साक्षात श्रीहरि के साथ ही मनाएँगे!” ऐसा कहकर उन्होंने सभी भक्तों को अंतिम ‘जय स्वामीनारायण’ कहा और पुनः जूनागढ़ लौट आए।
स्वामी की छाती में एक छोटी-सी गाँठ (फोड़ा) हो गई थी। जब सद्गुरु बालमुकुंददास स्वामी उस पर औषधि लगाने आए, तब रामदास स्वामी ने कहा, “अब इस देह को इस लोक में रखना ही नहीं है, तो फिर इस पर औषधि क्या लगाना! अब तो केवल अक्षरधाम ही जाना है।” ऐसा कहकर उन्होंने औषधि लगाने से मना कर दिया। यह सुनकर बालमुकुंददास स्वामी तुरंत दौड़कर गुणातीतानंद स्वामी को बुला लाए। गुणातीतानंद स्वामी श्रीराधारमण देव को अर्पित की गई प्रसादी का सुंदर पुष्पहार लेकर पधारे और भावविभोर होकर बोले, “रामदास स्वामी! आपने जाने में बड़ी शीघ्रता कर दी! जैसी आपकी इच्छा…” ऐसा कहकर स्वामी ने उन्हें प्रसादी का हार पहनाया। रामदास स्वामी ने दोनों हाथ जोड़कर सभी संतों को साष्टांग प्रणाम किया और मुख से ‘जय श्री स्वामिनारायण’ का उच्चारण करते हुए परमधाम अक्षरधाम में सिधार गए।
- सोरठी संतों में से…
🙏
English
Sadguru Ramdas Swami and His Departure to Akshardham
Being a devoted disciple of Sadguru Muktanand Swami, Sadguru Ramdas Swami mostly resided alongside Muktanand Swami in Gadhpur. After Shri Hari returned to His divine abode and shortly thereafter Sadguru Muktanand Swami also departed for Akshardham, Ramdas Swami developed deep spiritual affection and reverence for Sadguru Gunatitanand Swami. Consequently, he moved to Junagadh and spent the rest of his life there. Whenever Gunatitanand Swami travelled on preaching tours (vicharan), Ramdas Swami capably and diligently managed the entire administration and affairs of the Junagadh mandir.
Once, while touring the Ghed region with a group of sadhus, Ramdas Swami arrived at the village of Bamanasa in the Keshod taluka. There were very few satsangis in the village, so they took shelter at the modest dwelling of an impoverished potter devotee (Kumbhar Bhagat). The devotee possessed only a single room for his entire family; wanting to serve the holy sadhus, he thoroughly swept and cleaned the shed where he usually sheltered his donkeys, laid fresh dry grass upon the ground, and spread quilts over it to prepare lodging for the sadhus. The sadhus settled in, but a pungent and nauseating stench of donkey urine permeated the shed. A young sadhu accompanying Ramdas Swami could not endure the foul odour. He began gagging and lamented in distress, “What past sins have brought us to this village today? How can we spend even a single night here? The stench is so dreadful that we cannot even bear to drink water!”
Hearing the young sadhu’s distress, Ramdas Swami counselled him with calm poise: “Devotees can only offer whatever modest facilities they possess. How can they arrange new mansions for us each day? In truth, our mortal physical bodies are themselves filled with impurities! Besides, you are gifted with the ability to enter samadhi, so why not simply absorb yourself in divine trance? When devotees arrive in the evening, we shall narrate spiritual discourses (katha-varta) to them.”
The young sadhu replied, “How could one possibly experience the bliss of samadhi amidst such an overwhelming stench?” Ramdas Swami then imparted a profound lesson: “While travelling through remote villages, one must learn to remain content and function gracefully with whatever conditions are available! In these trying times, these noble devotees steadfastly preserve their devotion and lovingly offer food and clothing to the sadhus. Therefore, it is our sacred duty to travel from village to village, narrate holy discourses, and bring spiritual joy to the devotees. As sadhus, learn the virtue of endurance!”
Thus, Ramdas Swami stayed for two days in the potter devotee’s donkey shed at Bamanasa, illuminating the divine glory of Shri Hari and imparting elevating satsang discourses to all.
In Samvat 1912, Ramdas Swami accompanied Sadguru Gunatitanand Swami to Vadtal. There, he fell ill. Gunatitanand Swami personally attended to him and summoned skilled physicians (vaidyas). Ramdas Swami gently prayed, “Swami, I have no desire to linger any longer in this mortal realm. If you grant me your permission, I wish to depart to Akshardham into the divine presence of Shri Hari!” Gunatitanand Swami replied, “Oh, what are you saying? If you depart, who will oversee the service and administration of the Junagadh mandir? Therefore, both of us shall return to Junagadh together.” Acceding to Sadguru Gunatitanand Swami’s wish, Ramdas Swami postponed his departure to Akshardham. Within a few days, his health improved, and both sadhus returned together to Junagadh.
Upon returning to Junagadh, they travelled across the villages of Sorath. Ramdas Swami’s mind had now become completely detached and indifferent towards worldly existence. One day, the devotees of Manavadar earnestly urged, “Swami, please stay here with us until the festival of Hutashani (Holi)!” Swami softly replied, “Now, we shall celebrate the Hutashani festival in Akshardham directly with Shri Hari.” Bidding everyone a final “Jai Swaminarayan,” he returned to Junagadh.
Swami developed a small swelling in his chest. When Sadguru Balmukunddas Swami came to apply soothing medicine, Ramdas Swami gently refused: “Now I have no wish to remain in this body or this world, so why apply medicine? Now my only destination is Akshardham.” Hearing this steadfast resolve, Balmukunddas Swami hurried to summon Gunatitanand Swami. Gunatitanand Swami arrived carrying a sanctified flower garland (prasadi) that had been offered to Shri Radharaman Dev. With deep spiritual affection, Swami said, “Ramdas Swami, you have shown great haste! As you wish…” Gunatitanand Swami lovingly placed the prasadi garland around his neck. Ramdas Swami folded his hands, bowed reverently to all, uttered “Jai Shri Swaminarayan,” and peacefully ascended to Akshardham.
- From Sorathi Santo…
🙏