સંવત ૧૮૬૯ અઢારસો ઓગણોતેરાના ભીષણ કાળ સમયે રાજસ્થાનથી મારવાડી પરિવાર ગુજરાત ના ગોધરા પાસેના રઘવાણ ગામે રહેવા આવેલા.
Gujarati
પ્રભૂતાનંદ સ્વામી અને દ્વેષીનો દ્રોહ
સંવત ૧૮૬૯ અઢારસો ઓગણોતેરાના ભીષણ કાળ સમયે રાજસ્થાનથી મારવાડી પરિવાર ગુજરાત ના ગોધરા પાસેના રઘવાણ ગામે રહેવા આવેલા. એ વખતે એમના સાથે એક આઠ વરહના માતા પિતા વગરના નિરાધાર બાળક ને સાથે લાવેલા. આંખુય ભયંકર દૂકાળનુ વરહ ખેત મજુરીકામ વગેરે કરીને ગુજરાન કરીને સૌએ વ્યતિત કર્યું. દૂકાળનુ વરહ પસાર થતા સૌ પોતાના ગામે જવા નિકળયા ત્યારે એ નિરાધાર બાળકને ગામના પટેલ રામદાસને સોંપીને ચાલ્યા. આ રામદાસ પટેલ એ સંતોના યોગે સત્સંગી થયેલા. તેઓએ આ નિરાધાર બાળકને પોતાની વાડીએ સાથી તરીકે રાખ્યો. આ બાળકને પોતાના ઘરના સભ્યની જેમ રામદાસ પટેલે સંસ્કાર ને સત્સંગમા રાખીને ઉછેર કર્યો.
એકવખત રામદાસ પટેલ રઘવાણ ગામેથી સંઘમાં ગઢપુર જવા નીકળ્યા ત્યારે એમની સાથે આ મારવાડી નિરાધાર બાળક જે હવે યુવાનવયે પહોંચેલા એમને પણ સાથે દર્શને લાવ્યા. સૌએ ગઢપુર આવતા દરબારગઢમા શ્રીહરિ અને સહુ મુક્તોના દર્શન કર્યા. આ નવયુવાન નુ તો શ્રીહરિની માધુરી મુરતીના દર્શન થતા જ પોતાનું ચિત્ત ચોંટી ગયું. પુરવના કોઇ મુકતાત્મા હોય એમ એ સમે જ તયા શ્રીહરિ પાસે જ કાયમ માટે ગઢપુર રહેવાની રામદાસ પટેલ વિનંતી કરી. રામદાસ પટેલ પણ ખરેખરા સત્સંગી ને સંતોના અતિ હેત વાળા હતા એટલે એમણે તુરંત જ સંમતિ આપી. થોડોસમય શ્રીહરિ પાસે રહેતા થકા દરબારગઢ ને લક્ષ્મીવાડીએ દોડી દોડીને સેવા કરીને શ્રીહરિને સહુ મોટા મોટા સંતો ભકતોનો રાજીપો મેળવ્યો. એકદિવસ પોતાને વૈરાગ્ય થતા શ્રીહરિ પાસે આવ્યા ને કહ્યું કે હે મહારાજ..! મને આપની સાધુ કરો ને આપની સેવામાં જ કાયમી કરો, શ્રીહરિએ એમને મહાભાગવતિ સાધુ દિક્ષા આપીને એમનુ પૃભૂતાનંદ સ્વામી એવુ નામ રાખ્યું.
એકસમયે સ્વામી તારાપુર પાસેના ખડા કલોદરા ગામે પોતાના મંડળ સાથે સત્સંગ વિચરણ માં પધાર્યા. સૌ હરિભક્તોએ સ્વામીને હેત કરીને રોક્યા. સ્વામી કહે ગામમાં મંદિર બાંધો તો સહુ સંતો રોકાઇએ..! સહુ હરિભક્તો રાજી થયા ને હોંશે હોંશે મંદિરના પાયાનું ખોદકામ વગેરેનુ કામકાજ શરુ કર્યું. હજુ તો એકાદ બે દિવસ કામ ચાલ્યું હશે તયા બાજુ મા રહેતો એક વ્યકિત આવ્યોને દ્વેષથી મંદિરનું કામકાજ અટકાવયું. ગામલોકોએ એને સમજાવ્યો પણ માન્યો નહી ને મંદિરના પાયાના ખોદકામમાં જ જઇને બેઠો. ગામલોકોએ એને બે ત્રણ વખત તયાથી ઉભો કર્યો પણ એ ફરી ફરીને મંદિરના પાયાના ખાડામાં જઇને બેઠો. પૃભુતાનંદ સ્વામીએ આવીને પણ એને સમજાવ્યો ને ઉભો કરવા પૃયતન કર્યો તે ખીજાઇને સ્વામીને હાથે કાંડા ઉપર બટકું ભરી લીધું તે લોહીની ધાર વછૂટી ને હાથમાંથી માંસનો લોચો બહાર આવી ગયો. ક્ષમાની મુર્તિને શ્રીહરિના વચને એકમેક એવા સ્વામી બોલી ઉઠ્યા કે ભલા માણહ..! આમ મનુષ્ય ના દેહે કરીને હડકાયા કૂતરાંની જેમ બચકા કેમ ભરે છે. ભગવાનનુ મંદિર બને છે તો આડો ન હાલ્ય નહીતર ભગવાન તને માફ નહી કરે..! એમ કહીને પોતે પાછા આઘેરા જઇને ઝાડના છાંયે મહારાજની મુર્તી ધારીને ભજન કરવા બેસી ગયા. બીજા સંતો ને હરિભક્તોએ પૃભૂતાનંદ સ્વામીનો હાથ સાફ કર્યો ને પાટો બાંધી દીધો. સ્વામી તો હજુય ‘સ્વામિનારાયણ.. સ્વામિનારાયણ..!’ એમ એકધારું ભજન કરતા હતા. પૃભૂતાનંદ સ્વામી તો સ્થિતપૃજ્ઞ ની જેમ વર્તતા થકા અખંડ શ્રીહરિનુ ભજન કરતા હતા.
જેના હૃદય મા શ્રીહરિનો વાસ છે એવા સંતનો દ્રોહ કરતા જ એ માણસ બે ચાર દિવસ માંજ માંદો પડ્યો ને હડકવાનો જ રોગ લાગુ પડ્યો ને કૂતરાંની જેમ જ ડાચીયા નાંખી નાંખી ને દુખ પામીને છેવટે મૃત્યુ પામ્યો. સૌ ગામલોકોએ જાણ્યું જે ભગવાનનુ મંદિર ને ભગવાનના એકાંતિક સાધુનો દ્રોહ કરવા થી જ એ માણસ દુખને પામ્યો ને મોતને ભેટ્યો.
- સંત સુમન સૃજમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
प्रभूतानंद स्वामी और द्वेषी का द्रोह
संवत १८६૯ (अठारह सौ उनहत्तर) के भीषण अकाल के समय राजस्थान से एक मारवाड़ी परिवार गुजरात में गोधरा के निकट स्थित रघवाण गाँव में रहने आया। उनके साथ माता-पिता विहीन एक आठ वर्ष का अनाथ बालक भी था। भयंकर दुर्भिक्ष का वह पूरा वर्ष सभी ने खेतों में मजदूरी करके किसी प्रकार जीवन-यापन करते हुए व्यतीत किया। जब अकाल का समय बीता और वे लोग अपने गाँव लौटने लगे, तब उस अनाथ बालक को गाँव के रामदास पटेल को सौंपकर चले गए। रामदास पटेल संतों के पावन सत्संग से सत्संगी बने थे। उन्होंने इस अनाथ बालक को अपनी बाड़ी (खेत) में सहायक के रूप में रख लिया। रामदास पटेल ने उसे अपने परिवार के सदस्य की भांति उत्तम संस्कार देकर और सत्संग के वातावरण में रखकर बड़ा किया।
एक बार जब रामदास पटेल रघवाण गाँव से संघ लेकर गढ़पुर दर्शन के लिए निकले, तब वे उस मारवाड़ी बालक को भी—जो अब युवा हो चुका था—साथ लेकर आए। गढ़पुर पहुँचकर सभी ने दरबारगढ़ में श्रीहरि और समस्त मुक्तों के पावन दर्शन किए। श्रीहरि की माधुरी मूर्ति का दर्शन होते ही इस नवयुवक का चित्त प्रभु के स्वरूप में पूर्णतः तल्लीन हो गया। जैसे कोई पूर्वजन्म का सिद्ध मुक्तात्मा हो, उसी क्षण उसने रामदास पटेल से प्रार्थना की कि उसे सदा के लिए गढ़पुर में श्रीहरि के चरणों में ही रहने दिया जाए। रामदास पटेल भी सच्चे सत्संगी थे और संतों से अपार स्नेह रखते थे, अतः उन्होंने तुरंत अपनी सहमति दे दी। कुछ समय तक श्रीहरि के सान्निध्य में रहकर उसने दरबारगढ़ और लक्ष्मीवाड़ी में दौड़-दौड़कर सेवा की और श्रीहरि तथा समस्त वरिष्ठ संतों-भक्तों का असीम राजीपा प्राप्त किया। एक दिन तीव्र वैराग्य जागृत होने पर उसने श्रीहरि के समक्ष आकर विनती की, “हे महाराज! मुझे अपना साधु बना लीजिए और सदा के लिए अपनी सेवा में रख लीजिए।” तब श्रीहरि ने उसे महाभागवती साधु दीक्षा प्रदान कर उसका नाम ‘प्रभूतानंद स्वामी’ रखा।
एक समय प्रभूतानंद स्वामी तारापुर के समीप स्थित खडा कलोदरा गाँव में अपने संत-मंडल सहित सत्संग विचरण में पधारे। सभी हरिभक्तों ने प्रेमपूर्वक स्वामीजी को वहीं ठहरने का आग्रह किया। स्वामीजी ने कहा, “यदि आप गाँव में प्रभु का मंदिर बनाएँ, तो हम सभी संत यहाँ रुकेंगे!” सभी हरिभक्त अत्यंत प्रसन्न हुए और उन्होंने बड़े उत्साह से मंदिर की नींव खोदने का कार्य प्रारंभ किया। अभी निर्माण कार्य एक-दो दिन ही चला होगा कि पास ही रहने वाला एक ईर्ष्यालु व्यक्ति द्वेषवश मंदिर का कार्य रोकने आ पहुँचा। ग्रामीणों ने उसे बहुत समझाया, किंतु वह नहीं माना और मंदिर की नींव के गड्ढे में जाकर बैठ गया। ग्रामीणों ने उसे दो-तीन बार वहाँ से उठाया, परंतु वह हठपूर्वक बार-बार उसी गड्ढे में जाकर बैठ जाता था। प्रभूतानंद स्वामी ने स्वयं आकर उसे प्रेम से समझाया और उठाने का प्रयास किया, तो उसने क्रोध में आकर स्वामीजी की कलाई पर जोर से दाँत गड़ाकर काट लिया। घाव से रक्त की तीव्र धार बह निकली और मांस का टुकड़ा बाहर निकल आया।
किंतु क्षमा की साक्षात् मूर्ति और श्रीहरि की आज्ञा में लीन प्रभूतानंद स्वामी सहज भाव से बोले, “अरे भले मानस! मनुष्य का देह पाकर भी पागल कुत्ते की तरह क्यों काट रहा है? यहाँ भगवान का मंदिर बन रहा है, इसके कार्य में विघ्न मत डाल, अन्यथा भगवान तुझे कभी क्षमा नहीं करेंगे!” इतना कहकर स्वामीजी थोड़ी दूर जाकर एक वृक्ष की छाया में बैठ गए और श्रीहरि की मूर्ति का ध्यान धरते हुए भजन में लीन हो गए। अन्य संतों और हरिभक्तों ने स्वामीजी का हाथ धोकर स्वच्छ किया और उस पर पट्टी बांधी। स्वामीजी तो अविचल भाव से ‘स्वामीनारायण… स्वामीनारायण…!’ की धुन रटते रहे। वे एक स्थितप्रज्ञ संत की भांति निरंतर श्रीहरि के भजन में निमग्न रहे।
जिस संत के हृदय में साक्षात् श्रीहरि का वास हो, उनसे द्रोह करने के फलस्वरूप वह दुष्ट व्यक्ति दो-चार दिनों के भीतर ही भयंकर रूप से बीमार पड़ गया। उसे पागल कुत्ते के काटने वाला रेबीज (हड़कवा) रोग हो गया। वह कुत्ते की तरह तड़प-तड़प कर और कराहते हुए अत्यंत कष्ट भोगकर अंततः मृत्यु को प्राप्त हुआ। समस्त ग्रामीणों ने प्रत्यक्ष देखा कि भगवान के मंदिर के कार्य में विघ्न डालने और भगवान के एकांतिक साधु से द्रोह करने के कारण ही उस व्यक्ति की ऐसी दारुण दुर्गति और मृत्यु हुई।
- संत सुमन सृज में से…
🙏
English
Prabhutanand Swami and the Malice of an Antagonist
During the catastrophic famine of Samvat 1869 (1812–1813 CE), a Marwadi family migrated from Rajasthan to the village of Raghvan near Godhra in Gujarat. Accompanying them was an eight-year-old orphan boy who had lost both his parents. The entire harsh year of drought was spent doing manual agricultural labor to survive. When the famine subsided and the family prepared to return to their native land, they entrusted the shelterless orphan boy to Ramdas Patel of the village. Ramdas Patel had become a devoted satsangi through the sacred association of holy saints. He lovingly kept the orphan boy at his farm estate as a companion and helper. Treating him as one of his own family, Ramdas Patel nurtured the boy with righteous values (sanskar) and immersed him in the devotional way of Satsang.
Once, when Ramdas Patel traveled in a pilgrim congregation (sangh) from Raghvan to Gadhpur, he brought this young man—who had now grown into adulthood—along with him for divine darshan. Arriving in Gadhpur, they beheld the radiant form of Shri Hari and the assembly of liberated souls (muktas) in the Darbargadh. The instant the young man beheld the captivating, enchanting form (madhuri murti) of Shri Hari, his heart became irreversibly attached to the Lord. As if he were an exalted, liberated soul from a previous birth, he requested Ramdas Patel right then to let him reside permanently at the lotus feet of Shri Hari in Gadhpur. Being a genuine satsangi who harbored deep reverence for the saints, Ramdas Patel readily gave his blessings. Staying in the divine presence of Shri Hari, the young devotee served tirelessly at the Darbargadh and Lakshmi Vadi, earning the boundless grace and pleasure (rajipo) of Shri Hari and the revered senior saints and devotees. One day, overwhelmed with intense spiritual detachment (vairagya), he approached Shri Hari and pleaded, “O Maharaj! Kindly initiate me as Your sadhu and keep me permanently in Your divine service.” Pleased with his purity, Shri Hari initiated him into the holy monastic fold with the Maha-bhagwati Sadhu Diksha, naming him Prabhutanand Swami.
Later, during his spiritual travels (satsang vicharan), Prabhutanand Swami visited the village of Khada Kalodra near Tarapur along with his group of saints. The local devotees lovingly urged Swami to stay longer. Swami smiled and said, “If you construct a mandir in the village, all the saints will gladly stay!” The overjoyed devotees enthusiastically commenced the excavation for the mandir’s foundation. The work had barely progressed for a day or two when a malevolent neighbor arrived and spitefully obstructed the temple construction out of bitter malice. The villagers tried to reason with him, but he obstinately refused to listen and defiantly sat right inside the foundation trench. Although the villagers lifted him out two or three times, he repeatedly jumped back into the pit. When Prabhutanand Swami approached him with compassion and attempted to persuade and raise him gently, the hostile man flared up in rage and viciously bit Swami’s wrist! Blood gushed forth from the wound, and a chunk of flesh was torn away.
An embodiment of divine forgiveness and steeped in the teachings of Shri Hari, Swami calmly uttered, “Good man! Having received a precious human birth, why do you bite like a rabid dog? A temple of God is being erected here; do not obstruct it, otherwise God will not forgive you!” Saying this, Swami peacefully walked over to the shade of a nearby tree and sat down to meditate on the divine murti of Maharaj. The other saints and devotees cleaned Swami’s bleeding wrist and bandaged it. Meanwhile, Swami remained uninterruptedly absorbed in chanting, “Swaminarayan… Swaminarayan…!” Like a sthitaprajna (a sage of unwavering spiritual composure), Prabhutanand Swami remained completely immersed in devotion to Shri Hari.
Having committed malice against an exalted saint in whose heart Shri Hari eternally resides, the antagonistic man fell gravely ill within three to four days. He contracted rabies, suffered agonizing pain while writhing and howling like a rabid dog, and eventually died a miserable death. All the villagers realized that it was solely due to desecrating God’s mandir and committing grave offenses against God’s ekantik sadhu that he suffered such a tragic end.
- From Sant Suman Srij…
🙏