જેતપુરના જીવાજોષી શ્રીહરિ ને વિશે અનન્ય હેતવાળા નિષ્ઠાવાન હરિભક્ત હતા. જેતપુર ગામમાં નાત્યના બૃાહ્મણોનો દ્વેષ હોવા છતા તેઓ શારધાર સત્સંગ રાખતા હતા.
Gujarati
જેતપુરના જીવા જોષી અને સત્સંગ નિષ્ઠા
જેતપુરના જીવાજોષી શ્રીહરિ ને વિશે અનન્ય હેતવાળા નિષ્ઠાવાન હરિભક્ત હતા. જેતપુર ગામમાં નાત્યના બૃાહ્મણોનો દ્વેષ હોવા છતા તેઓ શારધાર સત્સંગ રાખતા હોવાથી એમની નાત્ય તરફથી બહુ તકલીફ હતી. પોતે ગામમાં નાનું ગોરપદું વગેરે કરીને ગુજરાન ચલાવતા હતા. જીવા જોષીની નાણાકીય આર્થિક સંકડામણ જોઇને જ ભક્તવત્સલ શ્રીજીમહારાજે ગામમાંથી ઉછીના ચારસો રુપીયા લઇને એમના દિકરાને ધામધૂમથી જનોપવિત અપાવી હતી.
જીવા જોષી પંચવર્તમાન પુરા પાળતા એટલે ડુંગળી લસણ વગેરે ખાતા નહી, એ બાબતે એમના નાતિલા બૃાહ્મણો ને રુચતુ નહોતું. સંજોગવશાત્ એકવખત જેતપુર દરબારને ત્યાં કોઇ પ્રસંગોપાત્ત બૃાહ્મણોને જમણ હતું. નાતિલાઓ ને ગામધણીને ભરમાવવાનો મોકો એ દિવસે મળી ગયો. સહુ જઇને ગામધણીને બોલ્યા કે દરબાર..! આજે તમારી ત્યાં રહોડે અમારી આખીય બૃાહ્મનાત્ય તમારે ત્યાં જમશે પણ એક બૃાહ્મણ નહી જમે..! કાચા કાનના દરબારે બૃાહ્મણોની વાતો માં આવીને તુરંત જ જીવા જોષી ને બોલાવી ને કર્યું કે જીવા તે શુ આ બધોય ટંટો આદર્યો છે તે તુ કોઇની ત્યાં જમતો નથી. જીવા જોશીએ વિનય સહિત દરબારને પુરેપુરી ધર્મમર્યાદા કહી સંભળાવી પણ દરબાર માન્યો જ નહી. જીવા જોષી કહે કે દરબાર..! ભલે બધા પૃેમે જમતા, મારા એક ના ન જમવાથી તમારે ત્યાં શુ ફેર પડશે, મને મારા ઇષ્ટદેવની મર્યાદા છે એટલે ડૂંગળી-લસણ મારાથી જમી શકાય નહી. મારા ઇષ્ટદેવની આજ્ઞા મારા શીર સાટે છે.
ગામધણી દરબાર તો વાત સાંભળતા પોતાનું વેણ જીવા જોષી એ માન્યું નહી એમ જાણી ને વધારે ખીજાયા ને કહ્યું કે જો તારે નાત્ય હારે જમવા ન બેહવુ હોય તો તુ જેતપુર ગામ મુકી ને જતો રહે.
જીવા જોષી મનમાં ઘણા મુંજાયા પણ મનમાં વિચાર્યું કે શ્રીજી મહારાજ ખુબ દયાળુ છે, એમનુ કર્યું જ બધુ થાય છે એટલે એમણે મારા સારુ ક્યાંક તો રોટલો લખ્યો જ હશે. એમ વીચારીને એજ દિવસે પોતાના દિકરા ને દીકરાની વહુ સાથે લઇને પોતે જેતપુર ગામ મુકીને જૂનાગઢ શ્રીજીમહારાજ બીરાજતા હતા ત્યાં આવ્યા.
જુનાગઢ આવીને શ્રીજીમહારાજને દંડવત કરી ને વિગતે વાત કરી, મહારાજ ઢોલીયેથી ઉભા થઇને ભેટી પડ્યા ને બોલ્યા કે તમે સત્સંગ ની આજ્ઞા પાળયા સારુ દરબારે ગામ મુકાવ્યું તો પણ ડગ્યા નહી એ વાતે અમે તમારા ઉપર બહુ રાજી છીએ.
શ્રીજીમહારાજે તુરંત જ શુકમુનિ પાસે ગામ પીઠવડીના પટેલ ભગા ને મૂળા ને કાગળ લખાવ્યો ને જીવા જોષી ને એમના પીઠવડી ગામમાં રહેવા ને આજીવિકા નો પુરતો બંદોબસ્ત કરી આપવા ભલામણ કરી. ભક્તવત્સલ શ્રીહરિએ પત્રમાં ખાસ ભલામણ કરી કે આ હરિભક્ત અમારા અતિનિષ્ઠાવાન ભકત છે માટે એમની મહીમાંથી ખાસ સારસંભાળ રાખજો.
પત્ર લઇને જીવાજોષી પોતાના પરિવાર સાથે પીઠવડી આવ્યા ને ભગા-મૂળા બેઉ ભાઇઓને મળ્યા ને શ્રીહરિનો પત્ર દીધો. બેઉ ભાઇઓ તો શ્રીહરિને વીશે અપાર હેત ધરાવતા હતા એટલે તુરતંજ ભકતરાજ જીવા જોષીને રહેવા સારુ એક મકાન ખાલી કરાવી આપ્યું ને ઘરવખરી લાવી દીધી. એમના પુત્ર અને પુત્રવધુને આવશ્યક વસ્તુઓ આપી ને ગામમાં ગોરપદું કરવા સારુ રાખ્યા.
- આદર્શ ભકતગાથામાંથી….
🙇🏻♂️🙏
Hindi
जेतपुर के जीवा जोशी और सत्संग-निष्ठा
जेतपुर के निवासी जीवा जोशी श्रीहरि के प्रति अनन्य प्रेम रखने वाले एक निष्ठावान हरिभक्त थे। जेतपुर गाँव में अपनी ही जाति के ब्राह्मणों के भारी विरोध और द्वेष के बावजूद वे अत्यंत दृढ़ता से सत्संग के नियमों का पालन करते थे, जिसके कारण जाति-बिरादरी वाले उन्हें बहुत प्रताड़ित करते थे। वे गाँव में छोटा-मोटा पुरोहिताई (गोरपदुं) का कार्य करके अपना निर्वाह करते थे। जीवा जोशी की अत्यधिक निर्धनता और आर्थिक तंगी को देखकर एक बार भक्तवत्सल श्रीजी महाराज ने स्वयं गाँव से चार सौ रुपये उधार लेकर उनके पुत्र का यज्ञोपवीत संस्कार (जनेऊ) बड़ी धूमधाम से संपन्न करवाया था।
जीवा जोशी पंचवर्तमान का पूर्णतः पालन करते थे, अतः वे प्याज, लहसुन आदि अभक्ष्य पदार्थों का स्पर्श भी नहीं करते थे। यह बात उनकी जाति के अन्य ब्राह्मणों को बिल्कुल नहीं सुहाती थी। एक समय ऐसा संयोग बना कि जेतपुर के दरबार (शासक) के यहाँ किसी मांगलिक प्रसंग पर ब्राह्मण-भोजन का आयोजन हुआ। जाति के द्वेषी ब्राह्मणों को दरबार को भड़काने का अनुकूल अवसर मिल गया। वे सब मिलकर दरबार के पास गए और बोले, “दरबार! आज आपकी रसोई में हमारी पूरी ब्राह्मण-ज्ञाति भोजन करेगी, परंतु एक ब्राह्मण आपके यहाँ भोजन नहीं करेगा!” कान के कच्चे दरबार ने उन ब्राह्मणों की बातों में आकर तुरंत जीवा जोशी को बुलवाया और क्रोधित होकर पूछा, “जीवा! तूने यह क्या व्यर्थ का बखेड़ा खड़ा कर रखा है कि तू किसी के यहाँ भोजन नहीं करता?” जीवा जोशी ने बड़ी विनम्रता के साथ दरबार को सत्संग की धर्म-मर्यादा और नियमों के विषय में समझाया, किंतु हठधर्मी दरबार ने उनकी एक न सुनी। जीवा जोशी ने हाथ जोड़कर कहा, “दरबार! बाकी सब प्रेमपूर्वक भोजन आरोगें, मेरे एक के न जीमने से आपके यहाँ क्या हानि हो जाएगी? मुझे अपने इष्टदेव की पावन मर्यादा का पालन करना है, इसलिए प्याज-लहसुन आदि से युक्त भोजन मैं कदापि नहीं कर सकता। अपने इष्टदेव की आज्ञा मेरे लिए शीश के बदले (प्राणों से भी अधिक) प्रिय है।”
यह सुनकर शासक दरबार और अधिक कुपित हो गया कि जीवा जोशी ने उसकी बात नहीं मानी। उसने कठोर स्वर में कहा, “यदि तुझे अपनी जाति के साथ भोजन करने नहीं बैठना है, तो तू अभी इसी समय जेतपुर गाँव छोड़कर यहाँ से चला जा!”
जीवा जोशी मन में कुछ संकोच और चिंता में पड़े, किंतु फिर विचार किया कि श्रीजी महाराज परम दयालु हैं; संसार में जो कुछ भी होता है, उन्हीं की इच्छा से होता है। उन्होंने मेरे लिए कहीं न कहीं अन्न-जल का प्रबंध अवश्य किया होगा। ऐसा दृढ़ विश्वास रखकर वे उसी दिन अपने पुत्र और पुत्रवधू को साथ लेकर जेतपुर छोड़कर सीधे जूनागढ़ आ गए, जहाँ उस समय श्रीजी महाराज बिराजमान थे।
जूनागढ़ पहुँचकर उन्होंने श्रीजी महाराज के चरणों में साष्टांग दंडवत प्रणाम किया और सारी व्यथा विस्तार से कह सुनाई। उनकी निष्ठा देखकर श्रीजी महाराज अपने ढोलिए से तुरंत उठकर खड़े हो गए और उन्हें बड़े प्रेम से हृदय से लगा लिया। महाराज ने प्रसन्न होकर कहा, “सत्संग के नियमों और आज्ञा के पालन हेतु दरबार ने आपको गाँव से निष्कासित कर दिया, फिर भी आप अपने धर्म से तनिक भी नहीं डिगे! आपकी इस निष्ठा से हम आप पर अत्यंत राजी हैं।”
श्रीजी महाराज ने उसी क्षण मुनिराज श्री शुकमुनि से पीठवड़ी गाँव के पटेल भगा भाई और मूळा भाई के नाम एक पत्र लिखवाया। उसमें जीवा जोशी के पीठवड़ी गाँव में रहने तथा उनकी आजीविका का समुचित प्रबंध करने की विशेष अनुशंसा की। भक्तवत्सल श्रीहरि ने पत्र में लिखा, “यह हरिभक्त हमारे अत्यंत निष्ठावान अनन्य भक्त हैं, अतः इनकी महिमा समझकर इनकी विशेष देखभाल और सार-संभाल रखना।”
श्रीजी महाराज का पावन पत्र लेकर जीवा जोशी अपने परिवार सहित पीठवड़ी पहुँचे और भगा भाई तथा मूळा भाई दोनों भाइयों से मिलकर उन्हें प्रभु का पत्र सौंपा। दोनों भाई श्रीहरि के प्रति अनन्य भक्ति और निष्ठा रखते थे। अतः उन्होंने तुरंत भक्तराज जीवा जोशी के रहने के लिए एक सुंदर मकान खाली करवाकर दिया और सभी आवश्यक घरेलू सामग्री की व्यवस्था कर दी। उनके पुत्र और पुत्रवधू को जीवन-यापन की सभी वस्तुएँ भेंट कीं तथा उन्हें गाँव में सम्मानपूर्वक पुरोहिताई का कार्य सौंप दिया।
- आदर्श भक्तगाथा में से…
🙏
English
Jiva Joshi of Jetpur and His Steadfast Faith in Satsang
Jiva Joshi of Jetpur was a deeply faithful devotee who harbored boundless love and surrender towards Shri Hari. Despite facing fierce opposition, envy, and social hostility from his fellow caste Brahmins in Jetpur, he adhered to the principles of Satsang with unwavering resolve, for which the community subjected him to immense hardship. He earned a meager livelihood by performing small-scale priestly rituals (gorpadu) in the village. Observing Jiva Joshi’s dire financial constraints, the compassionate, devotee-loving Shriji Maharaj had once personally borrowed four hundred rupees from the town to celebrate the sacred thread ceremony (yagnopavit) of Jiva Joshi’s son with great pomp and honor.
Jiva Joshi strictly observed the five moral vows (panch vartaman) and abstained from consuming onions, garlic, and other forbidden foods. His fellow community Brahmins deeply resented his strict discipline. Once, on a festive occasion at the royal palace of the local ruler (Darbar) of Jetpur, a community feast was arranged for the Brahmins. The jealous Brahmins seized this opportunity to mislead the ruler. Approaching the Darbar, they declared, “O Darbar! Today, our entire Brahmin community will dine at your royal feast, but one particular Brahmin among us will refuse to eat!” Gullible and easily swayed, the Darbar immediately summoned Jiva Joshi and reprimanded him, “Jiva, what kind of discord are you creating that you refuse to dine at anyone’s home?” Jiva Joshi humbly explained the code of righteous spiritual conduct and devotional disciplines of Satsang, but the ruler refused to listen. Jiva Joshi politely submitted, “O Darbar! Let everyone else dine joyfully. What difference does it make if a single individual like me does not partake? I am bound by the sacred disciplines laid down by my Ishtadev, so I cannot consume food prepared with onions and garlic. The divine command of my Ishtadev is dearer to me than my very life (seer-saate).”
Hearing this, the ruler was incensed that Jiva Joshi had defied his royal bidding. Enraged, he decreed, “If you are unwilling to sit and dine with your caste brethren, then pack your belongings and leave Jetpur this instant!”
Though initially perturbed, Jiva Joshi contemplated in his heart: “Shriji Maharaj is all-merciful. Everything unfolds solely by His divine will. He who provides for all must surely have arranged my bread somewhere.” Bearing firm faith, he gathered his son and daughter-in-law that very day, abandoned Jetpur, and traveled straight to Junagadh, where Shriji Maharaj was gracing the town at that time.
Arriving in Junagadh, he offered prostrations (dandavat pranam) at the holy feet of Shriji Maharaj and narrated the entire episode. Hearing how he remained steadfast, Maharaj rose from His cot and embraced him warmly with immense affection, exclaiming, “Even when the ruler expelled you from your native home for upholding the sacred commands of Satsang, you did not waver! We are immensely pleased with your unshakable devotion.”
Shriji Maharaj immediately instructed Shukmuni to write a letter addressed to the Patel brothers, Bhaga and Mulha, of Pithvadi village, recommending that they arrange proper residence and a reliable livelihood for Jiva Joshi. The compassionate Shri Hari specifically noted in the letter, “This devotee is extraordinarily faithful and dear to Us. Realizing his greatness, take utmost care of him and attend to his needs with love and respect.”
Carrying Shri Hari’s sanctified letter, Jiva Joshi arrived in Pithvadi with his family, met the brothers Bhaga and Mulha, and handed them the letter. Both brothers held boundless devotion for Shri Hari. They immediately vacated a comfortable house for Bhaktaraj Jiva Joshi to reside in, provided all necessary household goods, and supplied essential provisions to his son and daughter-in-law, joyfully appointing him as the village priest.
- From Adarsh Bhaktagatha…
🙏