સંવત ૧૮૮૬ ના જ્યેષ્ઠ સુદી દશમી એ શ્રીહરિ એ લીલા સંકેલી ને યોગીવર્ય સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી ને સત્સંગ ની જવાબદારી સોંપી.
Gujarati
સદગુરુ નિત્યાનંદ સ્વામી અને ગોપાળાનંદ સ્વામીનું અક્ષરધામ ગમન
સંવત ૧૮૮૬ ના જ્યેષ્ઠ સુદી દશમી એ શ્રીહરિ એ લીલા સંકેલી ને યોગીવર્ય સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી ને સત્સંગ ની જવાબદારી સોંપી. સંવત ૧૮૮૬ થી સંવત ૧૯૦૮ સુધી બાવીસ વરહ સુધી શ્રીહરિના વિરહ સાથે સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામીએ બંને દેશના આચાર્ય મહારાજશ્રી સાથે સત્સંગ ધૂરા સંભાળીને વહન કર્યું. સંવત ૧૯૦૮ માં સ્વામી શરીરે માંદા થયા ને જમવાનુ છોડી દીધુ તે ૨૭ દિવસ સુધી ઉપવાસ થયા.
એ વખતે સ્વામીના શીષ્ય એવા ઉપેન્દ્રાનંદ સ્વામી સત્સંગ વિચરણમા વડોદરા પાહે ગામ રૂવાંદમા મંદિરે હતા. એકાએક અધરાતે મંદિરના દરવાજે પોકેાર થયો કે હે ઉપેન્દ્રાનંદ સ્વામી, તમે વડતાલ જાઓ, ગુરુદેવ ગોપાળાનંદ સ્વામી માંદા છે.
આમ, વારાફરતી ચાર વખત થયું એટલે સ્વામીએ દરવાજે વારાફરતી જઇને જોયું પણ કોઇને ભાળ્યા નહી એટલે થયું કે શ્રીજીમહારાજે એમને સંદેશાની જાણ કરવા સારુ આકાશવાણી કરી. બીજેદિવસે પોતે મંડળ સાથે ચાલ્યા ને તુરંત જ વડતાલ આવ્યાને સ્વામીના દર્શન કર્યા ને ખબર અંતર પુછયા. ઉપેન્દ્રાનંદ સ્વામીએ કહ્યું કે શ્રીજીમહારાજે અંતરયામીપણે જાણ કરી હોવાથી આવ્યા છે. એમ કહ્યું એ જાણીને સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી રાજી થયા.
એ સમયે વડોદરા મંદિરે સદગુરુ નિત્યાનંદ સ્વામી બીરાજતા હતા એમણે પણ સંદેશો મોકલ્યો કે ‘સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામીના ચરણે દંડવત પૃણામ સાથે અમારો સંદેશો દેજયો કે ‘સ્વામી, દેહ સારુ કાંક અન્ન જરુર જમજો. બીજુ કે ભાવાનંદ સ્વામીને ધામાનંદ સ્વામી જે બેઉ રઘુવિરજી મહારાજની વાડીએ રહે છે, તેઓએ સુકાયેલા ચંદનને તુલસી ના કાષ્ઠ જે એકઠા કરી રાખ્યા છે એ મારે કામ આવશે. મારે તમારા પહેલા અક્ષરધામ જાવુ છે, એટલે એ લાકડા તો મારે કામ આવશે.’
આમ સંદેશો મળતા સંતોએ વરતાલ મા સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામીને નિત્યાનંદ સ્વામીનો સંદેશો જણાવ્યો. યોગીવર્ય ગોપાળાનંદ સ્વામી નિત્યાનંદ સ્વામીનો મર્મ પામી ગયા અને તુરંત જ પોતાના શીષ્ય પુરુષાનંદ સ્વામીને કહ્યું કે થોડીક રાબ કરી લાવો, મારે પીવી છે. સંતો તુરંત રાબ લાવ્યા એટલે સ્વામી એ રાબ પીધી.
થોડે દિવસે સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી થોડાક સાજા થયા, સદગુરુ નિત્યાનંદ સ્વામી વડોદરાથી આવ્યાને બંને સદગુરુઓ હેતે મળ્યા. ગોપાળાનંદ સ્વામીની તબિયત ધીમે ધીમે સારી થઇ.
અગાઉ મોકલેલા સંદેશા મુજબ સદગુરુ નિત્યાનંદ સ્વામી સંવત૧૯૦૮ ના માગશર સુદી ૧૧ એકાદશીના દિવસે અક્ષરધામમાં શ્રીહરિની મુકતસભામાં સીધાવયા ને ધામાનંદ સ્વામી ને ભાવાનંદ સ્વામીને અગાઉ કહ્યા મુજબ એકઠા કરેલા ચંદન-તુલસીના કાષ્ઠથી જ્ઞાનબાગ મા અગ્નિસંસ્કાર કર્યો. થોડેસમય પછી એજ વર્ષે સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી વૈશાખ વદ ચોથના દિવસે અક્ષરધામમાં સીધાવયા.
બંને સદગુરુ સંતોના અગ્નિસંસ્કાર કર્યો એ સ્થળે વડતાલ જ્ઞાનબાગમાં બાજુ બાજુ માં છત્રી બનાવી છે જેના દર્શન થાય છે.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણીમાંથી….
🙏
Hindi
सद्गुरु नित्यानंद स्वामी और गोपालानंद स्वामी का अक्षरधाम गमन
संवत १८८६ के ज्येष्ठ सुदी दशमी के दिन श्रीहरि ने अपनी लीला समेट कर (स्वधाम पधारकर) योगिराज सद्गुरु गोपालानंद स्वामी को सत्संग की संपूर्ण धुरा और उत्तरदायित्व सौंपा। संवत १८८६ से संवत १९०८ तक—बाईस वर्षों तक श्रीहरि के विरह को सहते हुए, सद्गुरु गोपालानंद स्वामी ने दोनों पीठों के आचार्य महाराजश्री के साथ मिलकर सत्संग का दिव्य संचालन किया। संवत १९०८ में स्वामी का शरीर अस्वस्थ हुआ और उन्होंने अन्न त्याग दिया, जिससे लगातार २७ दिनों तक उनके उपवास हो गए।
उस समय स्वामी के शिष्य सद्गुरु उपेंद्रानंद स्वामी सत्संग विचरण के दौरान वडोदरा के निकट रुवांद गाँव के मंदिर में ठहरे हुए थे। अचानक आधी रात को मंदिर के द्वार पर किसी ने पुकार लगाई, “हे उपेंद्रानंद स्वामी! आप तुरंत वड़ताल जाइए, आपके गुरुदेव गोपालानंद स्वामी अस्वस्थ हैं।”
इस प्रकार एक के बाद एक चार बार वही आवाज़ गूँजी। स्वामी ने बार-बार द्वार पर जाकर देखा, परंतु बाहर कोई दिखाई न दिया। तब उन्हें निश्चय हुआ कि स्वयं श्रीजी महाराज ने ही उन्हें यह संदेश देने के लिए आकाशवाणी की है। अगले दिन वे अपने संत-मंडल के साथ प्रस्थान कर तुरंत वड़ताल पहुँचे। उन्होंने स्वामी के दर्शन किए और स्वास्थ्य की कुशलक्षेम पूछी। जब उपेंद्रानंद स्वामी ने बताया कि श्रीजी महाराज ने अंतर्यामी रूप से प्रेरणा देकर उन्हें यहाँ भेजा है, तो यह जानकर सद्गुरु गोपालानंद स्वामी अत्यंत प्रसन्न हुए।
उसी समय वडोदरा मंदिर में सद्गुरु नित्यानंद स्वामी विराजमान थे। उन्होंने भी वड़ताल संदेश भेजा, “सद्गुरु गोपालानंद स्वामी के श्रीचरणों में हमारा साष्टांग दंडवत प्रणाम निवेदित करते हुए यह संदेश दीजिएगा कि ‘स्वामी! देह रक्षा के लिए कुछ अन्न अवश्य आरोगिए। दूसरी बात यह कि भावानंद स्वामी और धामानंद स्वामी—जो दोनों रघुवीरजी महाराज की वाड़ी में रहते हैं—उन्होंने जो सूखी चंदन और तुलसी की लकड़ियाँ एकत्रित कर रखी हैं, वे मेरे काम आएँगी। मुझे आपसे पहले अक्षरधाम जाना है, इसलिए वे पवित्र काष्ठ मेरे अंतिम संस्कार के काम आएँगे!’”
जब संतों ने वड़ताल में सद्गुरु गोपालानंद स्वामी को नित्यानंद स्वामी का यह संदेश सुनाया, तो योगिराज गोपालानंद स्वामी उनके कथन का गूढ़ मर्म समझ गए। उन्होंने तुरंत अपने शिष्य पुरुषानंद स्वामी से कहा, “थोड़ी सी राब बनाकर लाओ, मुझे पीनी है।” संत तुरंत राब ले आए और स्वामी ने उसे ग्रहण किया।
कुछ ही दिनों में सद्गुरु गोपालानंद स्वामी स्वस्थ होने लगे। सद्गुरु नित्यानंद स्वामी वडोदरा से वड़ताल पधारे और दोनों महान सद्गुरु अत्यंत स्नेहपूर्वक मिले। गोपालानंद स्वामी का स्वास्थ्य धीरे-धीरे पूरी तरह ठीक हो गया।
अपने पूर्व-संदेश के अनुसार, सद्गुरु नित्यानंद स्वामी संवत १९०८ के मार्गशीर्ष (मागशर) सुदी ११ एकादशी के पावन दिन अक्षरधाम में श्रीहरि की दिव्य मुक्त-सभा में सिधार गए। धामानंद स्वामी और भावानंद स्वामी द्वारा पहले से संचित चंदन और तुलसी के काष्ठ से वड़ताल के ज्ञानबाग में उनका अंतिम संस्कार किया गया। कुछ समय पश्चात, उसी वर्ष संवत १९०८ में वैशाख वदी चतुर्थी के दिन सद्गुरु गोपालानंद स्वामी भी अक्षरधाम सिधार गए।
जिस पावन स्थान पर दोनों सद्गुरु संतों का अंतिम संस्कार किया गया था, वहाँ वड़ताल के ज्ञानबाग में पास-पास ही दो दिव्य छतरियाँ निर्मित हैं, जहाँ आज भी भाविक भक्त उनके दर्शन करते हैं।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि में से…
🙏
English
Sadguru Nityanand Swami and Gopalanand Swami’s Departure to Akshardham
On Jyeshtha Sudi 10, Samvat 1886 (1830 CE), Shri Hari concluded His earthly manifestations and entrusted the stewardship and responsibility of the entire Satsang fellowship to the revered yogi, Sadguru Gopalanand Swami. From Samvat 1886 to Samvat 1908—for twenty-two long years enduring the profound separation from Shri Hari—Sadguru Gopalanand Swami guided and nurtured the Satsang alongside the Acharya Maharajshris of both dioceses. In Samvat 1908, Swami’s physical health deteriorated, and he renounced food, fasting continuously for twenty-seven days.
During that time, Swami’s disciple, Sadguru Upendranand Swami, was touring for Satsang and halting at a temple in the village of Ruvand near Vadodara. Suddenly at midnight, a voice called out at the temple doors: “O Upendranand Swami! Proceed to Vadtal immediately; Gurudev Gopalanand Swami is indisposed.”
This voice called out four times in succession. Upendranand Swami went to the door each time but found no one outside. He realized that Shriji Maharaj Himself had spoken through a divine heavenly voice (Akashvani) to relay this urgent message. Early the next morning, he departed with his group of saints and arrived in Vadtal. He had darshan of Gopalanand Swami and inquired after his well-being. When Upendranand Swami revealed that Shriji Maharaj had divinely guided him to come, Sadguru Gopalanand Swami was immensely pleased.
At that same time, Sadguru Nityanand Swami was residing at the Vadodara temple. He also sent a message to Vadtal: “Offer my humble prostrations (dandavat pranam) at the holy feet of Sadguru Gopalanand Swami and deliver my message: ‘Swami, please partake of some food for the sustenance of your physical body. Furthermore, Swami Bhavananand and Swami Dhamanand, who both reside at Raghuvirji Maharaj’s orchard, have gathered and preserved dried sandalwood and tulsi wood; that wood will be needed for me. I wish to depart for Akshardham before you, so that sacred wood will be utilized for my last rites!’”
When the sadhus conveyed Nityanand Swami’s message in Vadtal, Yogiraj Gopalanand Swami instantly understood the profound deeper meaning of his words. He immediately instructed his disciple Purushanand Swami, “Prepare some warm raab (nutritious porridge); I wish to partake of it.” The saints promptly prepared and brought the raab, and Swami drank it.
Within a few days, Sadguru Gopalanand Swami’s condition improved. Sadguru Nityanand Swami arrived in Vadtal from Vadodara, and the two great Sadgurus met with boundless divine love and reverence. Gopalanand Swami’s health steadily recovered.
As foretold in his divine message, Sadguru Nityanand Swami departed for Akshardham to join the eternal assembly of liberated souls (mukta-sabha) in Shri Hari’s presence on Magshar Sudi 11 (Ekadashi), Samvat 1908. As arranged earlier, his final rites were performed in Gnanbag, Vadtal, using the sacred sandalwood and tulsi wood collected by Dhamanand Swami and Bhavananand Swami. A few months later, in that very same year on Vaishakh Vad 4, Sadguru Gopalanand Swami also departed for Akshardham.
At the sanctified ground where the final rites of both Sadgurus were performed, two divine memorial shrines (chhatris) stand side-by-side in Gnanbag, Vadtal, blessing countless pilgrims with their sacred darshan to this day.
- From Shri Hari Charitra Chintamani…
🙏