સુરત શહેરમાં અરદેશર કોટવાળ રાજ્યના અગ્રણી પારસી ઉચ્ચ અમલદાર હતા. તે સમયે નગરશેઠ ભાલચંદ્ર શેઠ પણ સુરતમાં અત્યંત વગદાર અને પ્રતિષ્ઠિત સત્સંગી હતા.
Gujarati
સુરતના અરદેશર કોટવાળ પર શ્રીહરિની અદ્ભુત સહાય અને પ્રસાદીની પાઘ
સુરત શહેરમાં અરદેશર કોટવાળ રાજ્યના અગ્રણી પારસી ઉચ્ચ અમલદાર (મુખ્ય પોલીસ વડા) હતા. તે સમયે નગરશેઠ ભાલચંદ્ર શેઠ પણ સુરતમાં અત્યંત વગદાર અને પ્રતિષ્ઠિત અગ્રણી સત્સંગી હતા. બંને મહાનુભાવો વચ્ચે ઉત્તમ મૈત્રીસંબંધ હતો.
એક વખત સુરતમાં વાર્તાલાપ દરમિયાન અરદેશર કોટવાળે ભાલચંદ્ર શેઠને સહજ પ્રશ્ન કર્યો: “શેઠજી! આ જગતમાં અનેક સાધુઓ, મહંતો અને સિદ્ધપુરુષો વિહાર કરે છે; પરંતુ એવો કોઈ સાચો ઈશ્વરીય અવતાર ખરો કે જેને આ લોકમાં અતિશય આપત્તિ અને સંકટના સમયે માત્ર સાચા હૃદયથી યાદ કરવાથી તે તત્કાળ આપણી વહારે આવે અને આપણા પર આવેલી આફત ટાળી દે?” ભાલચંદ્ર શેઠે ગૌરવપૂર્વક હસતાં હસતાં કહ્યું: “કોટવાળ સાહેબ! મારા ઇષ્ટદેવ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ એવા જ પ્રત્યક્ષ સર્વસમર્થ પરમાત્મા છે! આપના જીવનમાં ક્યારેય કોઈ અસાધ્ય સંકટ કે મુશ્કેલી આવે ત્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેમને અંતરથી પોકારજો; તેઓ દોયલી વેળાએ જરૂર આપની સહાય કરશે!”
સમય જતાં એક દિવસ રાજ્યના કોઈ નીચલા અમલદારના ગેરકાયદેસર કૃત્યના કારણે, રાજદરબારના અચાનક હુકમથી અરદેશર કોટવાળને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા! કોઈ પણ તપાસ વગર રાતોરાત તેમની પાસેથી તમામ સત્તા અને અધિકારો છીનવી લેવામાં આવ્યા. અરદેશરજી ઘોર હતાશા અને મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયા. તેમની આખી કારકિર્દી અને આબરૂ ધૂળધાણી થઈ ગઈ.
તે કપરા સંકટ સમયે તેમને ભાલચંદ્ર શેઠના પેલા આશ્વાસનભર્યા શબ્દો યાદ આવ્યા! તેમણે અર્ધરાત્રે એકાંત ખંડમાં બેસી, હાથ જોડી અત્યંત આર્તનાદથી ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણને પોકાર્યા: “હે સ્વામિનારાયણ પ્રભુ! જો આપ સાક્ષાત્ પ્રગટ ઈશ્વર હો તો આ નિર્દોષ સેવક પર આવેલી ઘોર આફતમાંથી મારો ઉદ્ધાર કરો!” ચિંતાના માર્યા તેમને આખી રાત ઊંઘ ન આવી. તેઓ એકધારી પ્રભુની પ્રાર્થના કરી રહ્યા હતા.
બરાબર મધ્યરાત્રિના બે વાગ્યે અરદેશરજીના શયનખંડમાં અચાનક સૂર્ય જેવા કરોડો તેજનો અંબાર પ્રગટ થયો! તે દિવ્ય તેજના પુંજ વચ્ચે સાક્ષાત્ પૂર્ણપુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણે ચતુર્ભુજ રૂપે દર્શન આપ્યાં! શ્રીહરિએ અભયદાન આપતાં કહ્યું: “અરદેશરજી! જરાય ચિંતા કરશો નહીં; સત્યનો જ વિજય થશે. કાલે સવારે આપને આપનો તમામ અધિકાર સન્માનપૂર્વક પુનઃ પ્રાપ્ત થશે!” આટલું કહી પ્રભુ અંતર્ધ્યાન થઈ ગયા.
સવાર પડી. અરદેશરજી સ્નાન કરીને નિત્યક્રમ પતાવી રહ્યા હતા ત્યાં જ રાજદરબારમાંથી શાહી દૂત દોડતો આવ્યો અને સન્માનપૂર્વક ફરમાન સોંપ્યું: “આપ સર્વથા નિર્દોષ સાબિત થયા છો; રાજ્ય આપને તમામ અધિકારો અને સૂબાગીરી સાથે યથાવત્ પદ પર પુનઃ સ્થાપિત કરે છે!”
અરદેશર કોટવાળના રોમેરોમમાં રોમાંચ થઈ ગયો! તેઓ તત્કાળ દોડીને ભાલચંદ્ર શેઠને મળ્યા અને ગદ્ગદ કંઠે સમગ્ર ચમત્કાર કહ્યો. તેમણે તુરંત જ કંઠી-વર્તમાન ધારણ કરી ભગવાન સ્વામિનારાયણનો આશરો સ્વીકાર્યો. તેમણે સુરત રાજ્ય તરફથી શ્રીહરિને સંતો-ભક્તો સહિત સુરત પધારવાનું અત્યંત ભાવભર્યું આમંત્રણ પાઠવ્યું.
શ્રીજીમહારાજ તેમના પ્રેમવશ થઈ સંવત ૧૮૮૧ના કારતક વદી સાતમના દિવસે સંતો સાથે સુરત પધાર્યા. અરદેશર કોટવાળે સુરતના મુખ્ય માર્ગો પર શ્રીહરિની અત્યંત ભવ્ય અને ઐતિહાસિક શોભાયાત્રા (સામૈયું) કાઢી, અને પ્રભુને પોતાના આંગણે પધરાવી પૂજન કર્યું. શ્રીહરિએ તેમના અગાધ પ્રેમથી પ્રસન્ન થઈને પોતાના મસ્તક પરથી પ્રસાદીની દિવ્ય પાઘ અરદેશર કોટવાળને ભેટ આપી!
આ પવિત્ર પ્રસાદીની પાઘ આજે પણ અરદેશર કોટવાળના વંશજો દ્વારા અત્યંત ભક્તિભાવપૂર્વક સુરતમાં સાચવવામાં આવી છે, જેના દર્શનાર્થે પ્રતિવર્ષ હજારો હરિભક્તો ઉમટી પડે છે.
- આદર્શ ભક્તગાથામાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
सूरत के अरदेशर कोतवाल पर श्रीहरि की अद्भुत सहायता और प्रसादी की पाग
सूरत नगर में अरदेशर कोतवाल राज्य के एक अत्यंत सम्मानित और वरिष्ठ पारसी पुलिस अधिकारी थे। उसी समय नगरसेठ भालचंद्र सेठ भी सूरत के अत्यंत प्रतिष्ठित और अग्रणी सत्संगी थे। दोनों महानुभावों के मध्य प्रगाढ़ मैत्री थी।
एक बार वार्तालाप के दौरान अरदेशर कोतवाल ने भालचंद्र सेठ से पूछा: “सेठजी! इस संसार में अनेक साधु, संत और सिद्ध पुरुष विचरण करते हैं; किंतु क्या कोई ऐसा साक्षात् अवतारी पुरुष है, जिसे जीवन के घोर संकट के समय सच्चे हृदय से स्मरण करने मात्र से वह तत्काल हमारी रक्षा हेतु दौड़ा आए और विपत्ति को टाल दे?” भालचंद्र सेठ ने मुस्कुराते हुए गौरव से कहा: “कोतवाल साहेब! मेरे इष्टदेव भगवान श्री स्वामीनारायण ही ऐसे साक्षात् सर्वसमर्थ परमात्मा हैं! आपके जीवन में कभी भी कोई असाध्य संकट आए, तो निष्कपट भाव से उन्हें पुकारिएगा; वे उस कठिन घड़ी में आपकी रक्षा अवश्य करेंगे!”
समय बीतने पर एक दिन किसी अधीनस्थ अधिकारी के अवैध कृत्य के कारण, राजदरबार के एकतरफा आदेश से अरदेशर कोतवाल को दोषी ठहरा दिया गया! बिना किसी पूर्व सूचना के रातोंरात उनसे समस्त अधिकार छीन लिए गए और उन्हें पदच्युत कर दिया गया। अरदेशर जी गहन विपत्ति में घिर गए; उनका संपूर्ण मान-सम्मान धूल-धूसरित हो गया।
उस संकट की घड़ी में उन्हें भालचंद्र सेठ के वे आश्वासन भरे शब्द स्मरण हो आए! उन्होंने मध्यरात्रि में एकांत कक्ष में बैठकर करबद्ध होकर आर्तनाद से भगवान स्वामीनारायण को पुकारा: “हे स्वामीनारायण प्रभु! यदि आप साक्षात् प्रकट परमात्मा हैं, तो मुझ निर्दोष सेवक पर आए इस घोर संकट का निवारण कीजिए!” चिंता के कारण उन्हें रात्रिभर नींद नहीं आई और वे निरंतर प्रभु का स्मरण करते रहे।
ठीक मध्यरात्रि के समय अरदेशर जी के कक्ष में करोड़ों सूर्यों का अलौकिक दिव्य प्रकाश फैल गया! उस तेजोमय प्रकाश के मध्य साक्षात् पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान स्वामीनारायण ने दिव्य रूप में दर्शन दिए! प्रभु ने अभयदान देते हुए कहा: “अरदेशर जी! तनिक भी चिंता न करें; सत्य की ही विजय होगी। प्रातःकाल आपको आपका समस्त अधिकार और पद ससम्मान पुनः प्राप्त हो जाएगा!” इतना कहकर प्रभु अंतर्धान हो गए।
प्रातःकाल जब अरदेशर जी दैनिक क्रियाओं से निवृत्त हो रहे थे, तभी राजदरबार से विशेष दूत राजकीय आज्ञापत्र लेकर उपस्थित हुआ: “आप पूर्णतः निर्दोष सिद्ध हुए हैं; राज्य आपको आपके समस्त अधिकारों और सूबेदारी सहित ससम्मान पद पर पुनर्स्थापित करता है!”
अरदेशर कोतवाल का हृदय कृतज्ञता से भर गया! वे तुरंत भालचंद्र सेठ के पास पहुँचे और अश्रुपूरित नेत्रों से सारा चमत्कार सुनाया। उन्होंने तत्काल नियम-वर्तमान धारण कर भगवान स्वामीनारायण का आश्रय स्वीकार किया। तत्पश्चात उन्होंने सूरत राज्य की ओर से श्रीहरि को संतों सहित सूरत पधारने का भावभीना आमंत्रण भेजा।
श्रीजी महाराज उनके प्रेम के वशीभूत होकर संवत 1881 के कार्तिक कृष्ण सप्तमी के दिन संतों सहित सूरत पधारे। अरदेशर कोतवाल ने सूरत के मुख्य मार्गों पर श्रीहरि की अत्यंत भव्य और ऐतिहासिक शोभायात्रा (सामैया) निकाली और प्रभु को अपने आवास पर पधराकर चरण-पूजन किया। श्रीहरि ने उनके अनन्य प्रेम से प्रसन्न होकर अपने मस्तक से पावन प्रसादी की पाग (पगड़ी) उतारकर अरदेशर कोतवाल को भेंट स्वरूप प्रदान की!
यह पावन प्रसादी की पाग आज भी अरदेशर कोतवाल के वंशजों द्वारा सूरत में परम श्रद्धा के साथ सुरक्षित रखी गई है, जिसके दर्शनार्थ प्रतिवर्ष सहस्रों भक्त एकत्र होते हैं।
- आदर्श भक्तगाथा से… 🙇🏻♂️🙏
English
Ardeshar Kotwal of Surat: Shrihari’s Miraculous Midnight Aid and the Sacred Turban
In the prosperous port city of Surat, Ardeshar Kotwal, a distinguished and upright Parsi officer, served as the chief police commissioner (Kotwal) of the state. During the same period, Nagarsheth Bhalchandra Sheth was an influential merchant and one of the prominent early disciples of Bhagwan Swaminarayan in Surat. The two gentlemen enjoyed a deep and respectful friendship.
Once, in casual conversation, Ardeshar Kotwal questioned Bhalchandra Sheth: “Shethji! In this world, there are innumerable sadhus, monks, and mystics; yet is there truly any living divine incarnation who, if invoked from the depth of one’s heart during a catastrophic crisis, rushes instantly to one’s rescue and averts disaster?” Bhalchandra Sheth smiled with radiant conviction: “Kotwal Saheb! My beloved Ishtadev, Bhagwan Shree Swaminarayan, is that very manifest, omnipotent Supreme Lord! Should you ever face an insurmountable crisis in your life, remember Him with earnest prayer; in your darkest hour, He shall never fail to deliver you!”
Months later, an unscrupulous subordinate committed an illegal act, and due to a rash royal decree, Ardeshar Kotwal was held unjustly liable! Overnight, without inquiry, all his administrative powers were revoked, and he was abruptly stripped of his post. Stunned by this sudden downfall, Ardeshar fell into utter despair, his spotless reputation shattered.
In that dark midnight of anguish, the reassuring words of Bhalchandra Sheth echoed in his mind! Sitting alone in his bedchamber, he folded his hands and prayed with anguished tears: “O Bhagwan Swaminarayan! If Thou art truly the living Supreme Lord, rescue this blameless servant from this ruinous calamity!” Agonized by grief, sleep eluded him as he continued chanting the holy name through the night.
At the stroke of two in the morning, a celestial radiance illuminating the chamber brighter than a thousand suns suddenly flooded the room! In the center of that dazzling aura, Bhagwan Swaminarayan visibly manifested before his eyes! Blessing him with His hand raised in fearlessness, Shreehari spoke with comforting grace: “Ardesharji! Worry not in the least; truth alone shall prevail. By tomorrow morning, your office and all your authority shall be restored with full honors!” With these consoling words, the Lord vanished into the light.
At dawn, as Ardeshar completed his morning prayers, an official royal envoy galloped to his threshold with an urgent decree: “You have been found entirely blameless; by royal order, your administrative post and full governance of the district are reinstated immediately with highest honors!”
Overwhelmed with awe and gratitude, Ardeshar hurried to Bhalchandra Sheth’s mansion, weeping tears of devotion as he recounted the midnight visitation. He devoutly accepted the sacred vows (vartman) and embraced the Swaminarayan faith. He then arranged an official state invitation on behalf of the government of Surat, imploring Shreehari to grace the city with His assembly of sants.
Drawn by his guileless devotion, Shreeji Maharaj entered Surat on Kartik Vadi 7 in Samvat 1881. Ardeshar Kotwal organized a magnificent royal procession (samaiyu) through the grand avenues of Surat, welcoming the Lord into his home and worshipping His holy feet. Overjoyed by his pure love, Shreehari took off His own divine turban (pagh) from His head and presented it to Ardeshar Kotwal as a priceless gift of grace!
This sacred sanctified turban is reverently preserved to this day by the descendants of Ardeshar Kotwal in Surat, where thousands of pilgrims gather annually to receive its blessed darshan.
- From Adarsh Bhaktagatha… 🙇🏻♂️🙏