શ્રીહરિ લોયા-નાગડકામાં સુરાબાપુના દરબારગઢમાં બિરાજતા હતા. એક દિવસ એક પટેલની વાડીએ કૂવે કોશ ચાલતો હતો ત્યાં શ્રીહરિ સ્નાન કરવા પધાર્યા.
Gujarati
લોયા-નાગડકામાં ખેડૂતના અહંકારનું ખંડન અને શ્રીહરિની ગર્વગંજક લીલા
શ્રીહરિ લોયા-નાગડકામાં સુરાબાપુના દરબારગઢમાં બિરાજતા હતા. એક દિવસ ગામના એક પાટીદાર ખેડૂતની વાડીએ કૂવે કોશ ચાલતો હતો ત્યાં શ્રીહરિ સંતો-હરિભક્તો સાથે સ્નાન કરવા પધાર્યા. તે ખેડૂતની વાડીમાં ઘઉંનો પાક અત્યંત લહેરાતો અને સોળે કળાએ ખીલેલો હતો.
શ્રીહરિએ સહજ સ્નેહભાવે ખેડૂત પટેલને કહ્યું: “પટેલ! ભગવાનની મોટી દયા છે કે તમારા ખેતરમાં ઘઉંનો પાક ખૂબ સારો થયો છે! ખેતીનું કામકાજ કરતાં કરતાં સાથે સાથે ભગવાનનું ભજન પણ કરતા રહેજો.” પરંતુ તે ખેડૂતને પોતાની મહેનત અને બાવડાંના બળનું ભારે અભિમાન હતું. તેણે ગર્વથી છાતી ફુલાવીને કહ્યું: “મહારાજ! રાત અને દિવસ જોયા વગર ધૂળ ભેગા ધૂળ થઈને મેં જે હાડતોડ મહેનત કરી છે, તેના લીધે આ ઘઉં આવા સારા થયા છે! એમાં અમારે કંઈ ભગવાનની ઓશિયાળ (દયા કે ઓથ) રાખવાની જરૂર નથી!”
શ્રીહરિએ તેને સમજાવતાં કહ્યું: “ભાઈ! જો ભગવાન થોડોક સમયસર વરસાદ વરસાવી દે, તો તમારે આ કૂવે બળદો જોડી કોશ હાંકીને આટલી બધી પિયતની કાળી મજૂરી ન કરવી પડે ને!” ત્યારે તે ઉદ્ધત ખેડૂતે અહંકારમાં આવીને કહ્યું: “અમારે તો કંઈ આકાશી વરસાદનીય જરૂર નથી! મારી વાડીના કૂવાના તળમાં પુષ્કળ પાણી છે અને મારો કોશ બારેમાસ ચાલે છે! અમારે તો વરસાદ વગર પણ ઘઉં પાકે જ છે!”
ગર્વગંજન શ્રીહરિ આ સાંભળી સુરા ખાચર સામે જોઈ મંદ-મંદ હસ્યા. સુરા ખાચરે મનમાં વિચાર્યું: “આ કણબીએ કેવું ભારે અભિમાન કર્યું! લક્ષ્મીજી જ્યારે ચાંદલો કરવા આવ્યાં ત્યારે જ આ મૂરખ મોં ધોવા બેઠો!”
આ વાતને પંદરેક દિવસ વીત્યા પછી શ્રીહરિ ફરીથી સૌ સાથે તે જ કૂવે સ્નાન કરવા પધાર્યા. તે દિવસે પેલા ખેડૂતનાં કપડાં સાવ લાલચટક (રાતાં) થયેલાં જોઈ શ્રીહરિએ પૂછ્યું: “પટેલ! તમારાં કપડાં કેમ આટલાં બધાં રાતાં થઈ ગયાં છે?” ખેડૂતે મોં વકાસીને અત્યંત ગળગળા અવાજે કહ્યું: “હે મહારાજ! આખા ખેતરના ઘઉંમાં અચાનક ગેરુનો ભયંકર રોગ લાગી ગયો છે, જેથી આખા ખેતરના ઘઉં લાલ થઈને બળી ગયા છે!”
ખેડૂતે સુકાઈ ગયેલી ઘઉંની કેટલીક ડૂંડીઓ લાવી મહારાજના હાથમાં મૂકી અને રડતાં રડતાં કહ્યું: “જુઓ મહારાજ! ગેરુ લાગવાથી આ ઘઉંના દાણા સાવ સુકાઈને જીરા જેવા વજન વગરના થઈ ગયા છે! આખો પાક નાશ પામ્યો છે!” શ્રીજીમહારાજે મર્મમાં હસીને કહ્યું: “પટેલ! તમે રાત-દિવસ મહેનત કરીને ઘઉંને બરાબર સાચવ્યા નહીં હોય!” ત્યારે તે ખેડૂત બંને હાથ જોડી દીન અવાજે બોલ્યો: “અરે મહારાજ! એ તો બધું ભગવાન કરે તે જ થાય ને! એ કંઈ આપણા હાથની વાત છે?”
ત્યારે શ્રીહરિએ તેને તેનું અભિમાન યાદ કરાવતાં કહ્યું: “પટેલ! પંદર દિવસ પહેલાં અમે સ્નાન કરવા આવેલા ત્યારે તો તમે છાતી ઠોકીને કહેતા હતા ને કે ‘મારે ભગવાનની કોઈ ઓશિયાળ નથી અને અમારે વરસાદનીય જરૂર નથી’! હવે ભગવાનની જરૂર જણાય છે ને? ભગવાનની મરજી વગર તરણું પણ હલતું નથી, માટે ક્યારેય પોતાની મહેનતનું મિથ્યા અભિમાન ન કરવું!” ખેડૂત પ્રભુના ચરણોમાં પડી ગયો અને પોતાના અભિમાન બદલ ક્ષમા માંગી સાચો સત્સંગી બન્યો.
- શ્રીજીમહારાજ પ્રગટની વાતોમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
लोया-नागड़का में कृषक के अहंकार का मर्दन और श्रीहरि की गर्वगंजक लीला
श्रीहरि लोया-नागड़का में सूरा बापू के दरबार में विराजमान थे। एक दिन गाँव के एक पाटीदार कृषक के कुएँ पर रहट (कोश) चल रहा था, वहाँ श्रीहरि संतों सहित स्नान करने पधारे। उस कृषक के खेत में गेहूँ की फसल अत्यंत लहलहा रही थी।
श्रीहरि ने अत्यंत आत्मीयता से कृषक पटेल से कहा: “पटेल! ईश्वर की बड़ी कृपा है कि आपके खेत में गेहूँ की फसल इतनी सुंदर हुई है! खेती का परिश्रम करते-करते साथ-साथ भगवान का भजन भी करते रहना चाहिए।” किंतु उस कृषक को अपने बाहुबल और कठोर परिश्रम का अत्यधिक अहंकार था। उसने घमंड में भरकर कहा: “महाराज! दिन-रात एक करके धूल में लथपथ होकर जो मैंने हाड़-तोड़ मेहनत की है, उसी के बल पर यह गेहूँ इतना अच्छा हुआ है! इसमें हमें किसी भगवान की कृपा या सहारे की आवश्यकता नहीं है!”
श्रीहरि ने उसे समझाते हुए कहा: “भाई! यदि ईश्वर समय पर तनिक वर्षा कर दें, तो तुम्हें इस प्रकार कुएँ पर बैलों को जोतकर सिंचाई का इतना भीषण श्रम न करना पड़े!” तब उस उच्छृंखल कृषक ने अभिमानपूर्वक कहा: “हमें तो आकाश से बरसने वाली वर्षा की भी कोई आवश्यकता नहीं है! मेरे कुएँ के तल में भरपूर जल है और मेरा रहट निरंतर चलता है! वर्षा न भी हो, तब भी हमारा गेहूँ पककर रहेगा!”
गर्वहारी श्रीहरि यह सुनकर सूरा खाचर की ओर देखकर मंद-मंद मुस्कुराए। सूरा खाचर ने मन में सोचा: “इस अज्ञानी ने अहंकार करके अपना सर्वनाश आमंत्रित कर लिया है!”
लगभग पंद्रह दिन बीतने के पश्चात श्रीहरि पुनः संतों सहित उसी कुएँ पर स्नानार्थ पधारे। उस दिन उस कृषक के वस्त्र पूर्णतः लाल रंग से रंगे देखकर श्रीहरि ने पूछा: “पटेल! आज तुम्हारे वस्त्र इतने लाल क्यों हो रहे हैं?” कृषक ने लटके हुए मुख से अत्यंत दीन स्वर में कहा: “हे महाराज! पूरे खेत के गेहूँ में अचानक गेरु (रतुआ रोग) का भयानक प्रकोप हो गया है, जिससे सारी फसल लाल होकर झुलस गई है!”
कृषक ने गेहूँ की सूखी बालियाँ लाकर प्रभु के हाथों में रखीं और विलाप करते हुए बोला: “देखिए महाराज! गेरु रोग लग जाने से गेहूँ के दाने सूखकर जीरे की भाँति खोखले हो गए हैं! पूरी फसल नष्ट हो गई है!” श्रीजी महाराज ने व्यंग्यपूर्वक मुस्कुराते हुए कहा: “पटेल! तुमने शायद दिन-रात मेहनत करके फसल की ठीक से देखभाल नहीं की होगी!” तब वह कृषक हाथ जोड़कर कातर वाणी में बोला: “अरे महाराज! परमात्मा जो करते हैं वही होता है! यह सब क्या मनुष्य के वश की बात है?”
तब श्रीहरि ने उसे उसके पूर्व वचन स्मरण कराते हुए कहा: “पटेल! पंद्रह दिन पूर्व जब हम यहाँ स्नान करने आए थे, तब तो तुम गर्व से कह रहे थे कि ‘हमें भगवान के सहारे की कोई आवश्यकता नहीं है और न ही वर्षा की दरकार है’! अब भगवान की सत्ता का भान हुआ न? ईश्वर की इच्छा के बिना एक तिनका भी नहीं हिल सकता, अतः अपने तुच्छ श्रम का कभी मिथ्या गर्व नहीं करना चाहिए!” कृषक लज्जित होकर प्रभु के चरणों में गिर पड़ा और अपने अहंकार की क्षमा याचना कर निष्ठावान सत्संगी बन गया।
- श्रीजी महाराज प्रगटनी बातों से… 🙇🏻♂️🙏
English
Loya-Nagadka: Shattering the Arrogance of a Farmer and Shrihari’s Divine Lesson on Humility
While residing at Sura Khachar’s court in Loya-Nagadka, Shreeji Maharaj visited a local farmer’s well where a traditional ox-driven water-lift (kosh) was operating, preparing to bathe with the sants. The surrounding fields were dense with a luxuriant, emerald-green crop of flourishing wheat.
With gentle benevolence, Shreehari remarked to the farmer: “Patel! It is by the supreme grace of God that your fields have yielded such a magnificent harvest of wheat! While toiling in the fields, always remember to chant the holy name of God.” However, the farmer was swollen with foolish pride over his own physical toil. Puffing his chest, he retorted arrogantly: “Maharaj! It is because I labored tirelessly day and night, choking in the dust and breaking my back, that this wheat stands so lush! We owe nothing to the grace or charity of any God!”
Shreehari gently reasoned: “Brother! If God sends timely showers of rain, you would be spared this exhausting, backbreaking labor of driving oxen to draw water from the well!” The obstinate farmer scoffed insolently: “We have no need whatsoever for rain from above! The aquifer in my well has boundless water and my water-lift runs perpetually! Rain or no rain, my harvest is guaranteed by my own hands!”
Hearing this audacious boast, Shreehari, the Eradicator of all pride (Garva-Ganjan), exchanged an amused glance with Sura Khachar. Sura Khachar thought to himself: “Alas! This foolish farmer has brought doom upon his own head through blind conceit!”
About two weeks later, Shreehari returned to the same well to bathe. This time, noticing that the farmer’s garments were stained deep reddish-orange, Maharaj inquired: “Patel! Why are your clothes stained so bright red today?” Hanging his head in abject despair, the farmer lamented: “O Maharaj! A catastrophic blight of rust disease (geru) has suddenly ravaged the entire field, turning every stalk red and scorched!”
Presenting a handful of shriveled wheat ears into Maharaj’s hands, the weeping farmer cried: “Look, Maharaj! The blight has withered the grain until the kernels are dry, hollow, and weightless like tiny cumin seeds! My entire harvest is completely ruined!” Shreeji Maharaj smiled teasingly: “Patel, perhaps you failed to work hard enough day and night to protect your crop!” Folding his trembling hands, the broken farmer replied humbly: “O Maharaj! Whatever occurs happens solely by the will of God! How could any of this ever be in human hands?”
Shreehari then delivered the moral: “Patel! Just fifteen days ago, you beat your chest and arrogantly declared: ‘I owe nothing to God and I have no need for His rain!’ Now you realize your absolute dependence upon the Almighty, do you not? Without the supreme will of God, not even a blade of grass can stir! Therefore, never succumb to the foolish arrogance of claiming sole authorship of your achievements.” Chastened and penitent, the farmer prostrated at Shreehari’s lotus feet, seeking forgiveness for his pride and embracing true humility.
- From the divine talks of Shreeji Maharaj Pragatan… 🙇🏻♂️🙏