એકવખત છપૈયા ગામની સીમમાં તળાવને કાંઠે એક હજાર વૈરાગી બાવાઓની વિશાળ જમાત આવીને ઊતરી અને ગામજનો પાસે અન્ન-સીધાની માંગણી કરી.
Gujarati
છપૈયામાં બાળ ઘનશ્યામ દ્વારા હજાર વૈરાગીઓને સીધું અને વાઘચર્મમાં જીવ પૂરવાની લીલા
એકવખત છપૈયા ગામની સીમમાં તળાવને કાંઠે એક હજાર વૈરાગી બાવાઓની વિશાળ જમાત આવીને ઊતરી. કોઈ મોટી મોટી જટાવાળા, કોઈ ડાક-ડમરુ વગાડનારા, કોઈ હાથમાં ચીપિયા અને ત્રિશૂળ ધારણ કરનારા, તો કોઈ આખા શરીરે ભસ્મ ચોળી મૃગચર્મ કે વાઘચર્મ ઓઢીને બેઠેલા હતા. ગામની ભાગોળે આવીને આ જમાતે ગામજનો પાસે પાકા સીધાની (અન્ન-સામગ્રીની) ભારે માંગણી કરી! નાનકડા એવા છપૈયા ગામમાં એકસાથે એક હજાર સાધુઓને જમાડવા કઈ રીતે, એ પ્રશ્ને સમગ્ર ગામજનો મૂંઝવણમાં પડી ગયા.
સૌ આગેવાનો પિતા ધર્મદેવ પાસે આવ્યા અને ચિંતા વ્યક્ત કરી. ધર્મદેવ હજુ તો વિચાર કરી રહ્યા હતા ત્યાં જ બાળપ્રભુ ઘનશ્યામ બોલ્યા: “પિતાજી! ચિંતા ન કરશો; ભલે સર્વે વૈરાગીઓ આપણા આંગણે પધાર્યા! આપણે સૌને જે જે સામગ્રી જોઈએ તે પૂરતા પ્રમાણમાં આપીને રાજી કરીશું.” ધર્મદેવે પૂછ્યું: “બેટા ઘનશ્યામ! આટલા બધા સાધુઓ માટે આટલો મોટો અન્નનો જથ્થો ક્યાંથી લાવીશું?” બાળ ઘનશ્યામે સ્મિત કરતાં કહ્યું: “પિતાજી! આપ મારી સાથે ચાલો, હમણાં જ આપણે સૌને પીરસીએ!” એમ કહી બાળપ્રભુ માતા ભક્તિમાતા પાસેથી બે મોટા થાળમાં ઘી, લોટ, ગોળ, દાળ અને મસાલા લઈને પિતાજી સાથે તળાવ કાંઠે પહોંચ્યા.
બાળ ઘનશ્યામે પિતા ધર્મદેવ અને ગામજનો સાથે મળીને પેલા બે થાળમાંથી તમામ વૈરાગીઓને સામગ્રી પીરસવાનું શરૂ કર્યું. આશ્ચર્ય વચ્ચે, એક હજાર વૈરાગીઓને મનમાનતી સામગ્રી પીરસી દીધા પછી પણ એ બંને થાળમાં અન્ન-સામગ્રી એટલી ને એટલી જ અખૂટ રહી! પિતા ધર્મદેવ અને છપૈયાવાસીઓ બાળ ઘનશ્યામનો આવો અગાધ પ્રતાપ જોઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા! વૈરાગીઓના વેશમાં આવેલા કેટલાક મુમુક્ષુઓ પણ આ દિવ્ય બાળસ્વરૂપનાં દર્શન કરી ધન્ય બન્યા.
ત્યારબાદ ઘનશ્યામ પ્રભુ તળાવના કાંઠે એક ઝાડ નીચે બેઠેલા એક વૈરાગી પાસે આવ્યા. તે અભિમાની સાધુ પાસે એક અસલી વાઘનું ચર્મ (ચામડું) હતું, જેના પર બેસીને તે પોતાને મોટો સિદ્ધ પુરુષ માનતો હતો. તેનું મિથ્યા અભિમાન ઉતારવા સારુ બાળ ઘનશ્યામે નિર્દોષ ભાવે કહ્યું: “બાવાજી! આ વાઘચર્મ મને રમવા માટે આપો ને!” પેલો વૈરાગી બાળકના મુખેથી આ માંગણી સાંભળી અટ્ટહાસ્ય કરવા લાગ્યો અને અહંકારમાં બોલ્યો: “અરે બાળક! આ કોઈ સામાન્ય ચામડું નથી, આ તો સાક્ષાત્ વાઘચર્મ છે અને તેની કિંમત ત્રણસો રૂપિયા છે! તારા જેવા બાળકના હાથમાં આ ન શોભે!”
બાળપ્રભુ ઘનશ્યામે તેનું અભિમાન ચકનાચૂર કરવા સારુ તે નિર્જીવ વાઘચર્મ પર પોતાની અમૃતમય દ્રષ્ટિ કરી અને પળવારમાં તેમાં પ્રાણ પૂર્યા! પ્રાણ પુરાતાં જ તે વાઘચર્મ સાક્ષાત્ ભયાનક જીવંત વાઘ બની ગયું અને આકાશ ગજવતી પ્રચંડ ત્રાડ મારી ઊભો થયો!
જમાતમાં અચાનક જીવતો વાઘ ત્રાડ નાખતો જોઈ સમગ્ર વૈરાગીઓમાં નાસભાગ મચી ગઈ! ચીપિયા, ત્રિશૂળ અને પોટલાં પડતાં મૂકીને સૌ જીવ બચાવવા ચારે દિશામાં ભાગવા લાગ્યા! પરંતુ તે વિશાળ વાઘ કોઈને પણ ઈજા પહોંચાડ્યા વગર, નમ્રતાથી બાળ ઘનશ્યામની આસપાસ પ્રેમપૂર્વક પ્રદક્ષિણા કરવા લાગ્યો, પ્રભુના ચરણોમાં મસ્તક નમાવ્યું અને ક્ષણવારમાં વનની ઝાડીઓમાં અદ્રશ્ય થઈ ગયો!
ભાગી ગયેલા વૈરાગીઓ ભયભીત થઈ પાછા આવ્યા અને આ દિવ્ય પરાક્રમ જોઈ બાળ ઘનશ્યામના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત્ પ્રણામ કરવા લાગ્યા. બાળપ્રભુએ તેમને ઉપદેશ આપતાં કહ્યું: “સાધુનો સાચો શણગાર નમ્રતા અને નિરભિમાનીપણું છે; બાહ્ય આડંબરો અને ચમત્કારોનું અભિમાન રાખવું એ સાધુતા નથી!”
સૌ વૈરાગીઓ નતમસ્તક થઈ ધર્મદેવ અને બાળ ઘનશ્યામની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા, અને સમસ્ત છપૈયા ગામ પ્રભુના જયજયકારથી ગૂંજી ઊઠ્યું.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણિમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
छपैया में बाल घनश्याम द्वारा सहस्र बैरागियों को अन्नदान और व्याघ्रचर्म को सजीव करने की लीला
एक समय छपैया गाँव की सीमा पर स्थित सरोवर के तट पर एक सहस्र (1,000) बैरागी साधुओं की विशाल जमात आकर ठहरी। उनमें कोई विशाल जटाधारी था, कोई डमरू बजाने वाला, कोई चिमटा और त्रिशूलधारी, तो कोई संपूर्ण देह पर भस्म रमाए मृगचर्म अथवा व्याघ्रचर्म ओढ़े बैठा था। गाँव के मुहाने पर आकर इस विशाल जमात ने ग्रामीणों से भारी मात्रा में भोजन-सामग्री (सीधा) की माँग की! छोटे से छपैया गाँव में एक साथ एक हजार साधुओं को भोजन कैसे कराया जाए, इस चिंता से समस्त ग्रामीण व्याकुल हो उठे।
गाँव के प्रमुख जन धर्मदेव जी के पास पहुँचे और अपनी व्यथा सुनाई। धर्मदेव जी अभी विचार कर ही रहे थे कि बालप्रभु घनश्याम बोले: “पिताजी! आप तनिक भी चिंता न करें; भले ही समस्त साधु हमारे द्वार पधारे हैं! हम सभी को यथेष्ट अन्न-सामग्री देकर तृप्त करेंगे।” धर्मदेव जी ने विस्मित होकर पूछा: “बेटा घनश्याम! इतने सारे साधुओं हेतु इतनी विपुल सामग्री हम कहाँ से लाएँगे?” बाल घनश्याम ने मुस्कुराते हुए कहा: “पिताजी! आप मेरे साथ चलिए, हम अभी सबको परोसते हैं!” इतना कहकर बालप्रभु माता भक्तिमाता से दो विशाल थालों में घी, आटा, गुड़, दाल और मसाले लेकर पिता जी के साथ सरोवर तट पर पहुँचे।
बाल घनश्याम ने पिता धर्मदेव और ग्रामीणों के साथ मिलकर उन दो थालों में से समस्त बैरागियों को सामग्री परोसना प्रारंभ किया। आश्चर्य की बात यह रही कि एक हजार साधुओं को भरपूर सामग्री देने के उपरांत भी वे दोनों थाल पहले की भाँति ही लबालब भरे रहे! पिता धर्मदेव और छपैयावासी बाल घनश्याम का यह अलौकिक ऐश्वर्य देखकर स्तब्ध रह गए! साधु वेश में आए कई मुमुक्षु जन भी इस दिव्य बालस्वरूप के दर्शन कर धन्य हो गए।
तत्पश्चात घनश्याम प्रभु सरोवर तट पर एक वृक्ष के नीचे बैठे एक बैरागी के समीप गए। उस अहंकारी साधु के पास एक असली बाघ की खाल (व्याघ्रचर्म) थी, जिस पर बैठकर वह स्वयं को महान सिद्ध पुरुष समझता था। उसका मिथ्या दंभ दूर करने हेतु बाल घनश्याम ने बालसुलभ भाव से कहा: “बाबाजी! यह व्याघ्रचर्म मुझे खेलने के लिए दे दीजिए!” उस बैरागी ने बालक के मुख से यह माँग सुनकर अट्टहास किया और घमंड में भरकर बोला: “अरे बालक! यह कोई साधारण बिछौना नहीं है, यह तो असली व्याघ्रचर्म है और इसका मूल्य तीन सौ रुपये है! तेरे जैसे बालक के हाथ में यह शोभा नहीं देता!”
बालप्रभु घनश्याम ने उसका अभिमान चूर-चूर करने हेतु उस निर्जीव चर्म पर अपनी अमृतमयी दृष्टि डाली और पलक झपकते ही उसमें प्राण फूँक दिए! प्राण फूँकते ही वह व्याघ्रचर्म साक्षात् जीवित भयंकर बाघ बन गया और उसने कान फाड़ देने वाली गर्जना की!
जमात के मध्य साक्षात् जीवित बाघ को दहाड़ते देखकर सभी बैरागियों में भगदड़ मच गई! चिमटे, कमंडल और त्रिशूल फेंककर सब अपनी जान बचाने हेतु चारों दिशाओं में भाग खड़े हुए! किंतु वह विशालकाय बाघ किसी को भी हानि पहुँचाए बिना, अत्यंत विनीत होकर बाल घनश्याम की परिक्रमा करने लगा, प्रभु के पावन चरणों में शीश नवाया और पलभर में घने वन की झाड़ियों में लुप्त हो गया!
भागे हुए बैरागी भयभीत होकर लौटे और इस अलौकिक सामर्थ्य को देखकर बाल घनश्याम के चरणों में साष्टांग गिर पड़े। बालप्रभु ने उन्हें उपदेश देते हुए कहा: “साधु का सच्चा आभूषण निरहंकारिता और विनम्रता है; बाह्य आडंबरों और चमत्कारों का गर्व करना साधुता के सर्वथा विरुद्ध है!”
समस्त बैरागी नतमस्तक होकर धर्मदेव और बाल घनश्याम की स्तुति करने लगे, और संपूर्ण छपैया गाँव प्रभु के जयकारों से गुंजायमान हो उठा।
- श्रीहरिचरितचिंतामणि से… 🙇🏻♂️🙏
English
Child Ghanshyam in Chhapaiya: Miraculously Feeding a Thousand Ascetics and Animating the Tiger Skin
Once, a massive troupe of one thousand Vairagi mendicants arrived at the outskirts of Chhapaiya, pitching their tents beside the village pond. Among them were dreadlocked ascetics, tambourine-beating sadhus, trident-bearing hermits, and yogis smeared with sacred ash, clad in deer skins and tiger pelts. Approaching the village, they imperiously demanded an enormous quantity of dry grocery provisions (seedha) to feed their entire assembly. The village elders were thrown into anxiety, wondering how their small, quiet village could possibly feed one thousand itinerant ascetics at once.
Gathering at the home of Dharmadev, the elders expressed their helplessness. As Dharmadev contemplated a solution, the divine child Ghanshyam spoke reassuringly: “Father, worry not; it is a blessing that these mendicants have arrived at our threshold! We shall provide each of them with an abundance of provisions to their full satisfaction.” Dharmadev asked in astonishment: “Dear Ghanshyam! Whence shall we procure such a vast mountain of grain, lentils, and ghee?” Smiling delightfully, child Ghanshyam replied: “Father, come with Me; we shall distribute the food right now!” Carrying two large brass platters laden with flour, clarified butter (ghee), lentils, jaggery, and spices provided by mother Bhaktimata, child Ghanshyam accompanied His father to the pond.
Child Ghanshyam, along with Dharmadev and the villagers, began serving provisions to all the ascetics directly from those two platters. To everyone’s sheer bewilderment, even after lavishly measuring out rations for all one thousand mendicants, the provisions in the two platters remained completely undiminished, overflowing as if untouched! Beholding this unfathomable divine power, Dharmadev and the villagers were utterly spellbound. Several genuine spiritual seekers among the ascetics recognized the divine incarnation and bowed in adoration.
After the distribution, child Ghanshyam strolled toward an ascetic seated arrogantly beneath a tree. This haughty sadhu sat upon a genuine tiger pelt (vaghcharm), priding himself on being an accomplished master of mystic powers. To shatter his inflated vanity, child Ghanshyam innocently requested: “O Babaji! Please give Me this tiger skin to play with!” The ascetic sneered derisively and barked: “Foolish child! This is no ordinary rag; this is an authentic royal tiger skin worth three hundred rupees! A mere infant like you cannot possess such a treasure!”
To crush his conceit, child Ghanshyam cast a glance of divine potency upon the lifeless pelt, breathing vital life force into the dry skin! In a flash, the dead rug leaped up as a colossal, living, snarling tiger, unleashing a deafening roar that shook the very earth!
Terrified by the roaring beast bursting alive in their midst, the entire encampment descended into utter chaos! Dropping their tridents, tongs, and bags, the mendicants fled in sheer terror in every direction to save their lives! Yet the mighty tiger attacked no one; instead, it gently approached child Ghanshyam, reverently circumambulated His sacred form, bowed its massive head at His lotus feet, and bounded peacefully into the dense forest, vanishing from sight!
Trembling with awe, the chastened ascetics crept back and prostrated themselves at child Ghanshyam’s feet. The divine child then gently admonished them: “The true ornament of a monk is humility and simplicity; harboring pride in external ascetic trappings and displays of ego is entirely contrary to genuine saintliness!”
Bowing their heads in repentance, the ascetics praised Dharmadev and the divine child Ghanshyam, while the entire village of Chhapaiya resonated with jubilation and gratitude.
- From Shri Haricharitrachintamani… 🙇🏻♂️🙏