કચ્છના માનકૂવા ગામે મૂળ શિયાણી ગામના કણબી હરિભક્ત વશરામ પટેલ રહેતા હતા. તેઓ ભુજના મણિદાસ ભટ્ટની વાડીમાં ખેતમજૂરી કરી પોતાનું ગુજરાન ચલાવતા હતા.
Gujarati
માંકૂવામાં વશરામ પટેલની મઠની ખીચડી આરોગતા શ્રીહરિ અને પિતા-પુત્રનો ત્યાગ
કચ્છના માનકૂવા ગામે મૂળ શિયાણી ગામના કણબી હરિભક્ત વશરામ પટેલ રહેતા હતા. પોતાની કોઈ અંગત જમીન-જાયદાદ ન હોવાથી તેઓ ભુજના મણિદાસ ભટ્ટની માર્ગ કાંઠે આવેલી વાડીમાં ખેતમજૂરી કરી સંતોષથી પોતાનું જીવન પસાર કરતા હતા.
એક દિવસ ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ ભુજ જતાં રસ્તામાં આ વાડીએ પધાર્યા. પોતાના આંગણે સાક્ષાત્ પરબ્રહ્મને પધારેલા જોઈ વશરામ ભગતના હર્ષનો પાર ન રહ્યો! તેમણે કૂવામાંથી તાજું નિર્મળ જળ સીંચી, વસ્ત્રથી ગાળી પ્રભુને આચમન કરાવ્યું અને પાણીની કૂંડીના થાળા પાસે પડેલા એક મોટા લીસા પથ્થર (છીપર) પર શ્રીહરિને આદરપૂર્વક બેસાડ્યા.
શ્રીહરિએ મનુષ્યચરિત્ર કરતાં વશરામ ભગતને કહ્યું: “ભગત! રસ્તે ચાલતાં અમને અતિશય ભૂખ લાગી છે; તમારા ઘરમાં જે કંઈ જમવાનું તૈયાર હોય તે અમને લાવી આપો!” વશરામ ભગત મૂંઝાયા: “સાક્ષાત્ પ્રગટ પ્રભુ ભોજન માંગે અને મારી પાસે તો કંઈ ઉત્તમ રસોઈ નથી!” તેઓ વિચારમાં હતા ત્યાં મહારાજે ફરીથી પ્રેમપૂર્વક ઉતાવળ કરાવી: “ભગત! જે હોય તે લાવો, અમને ભૂખ સહેવાતી નથી!” ત્યારે વશરામ ભગતે હાથ જોડીને કહ્યું: “હે મહારાજ! હાલમાં બીજું કંઈ તો તૈયાર નથી; પણ ચૂલા પર માટીની માટલીમાં મઠની ખીચડી ઓરી છે, જે હજુ અડધી જ ચડી છે!” શ્રીહરિએ હસીને કહ્યું: “ભગત! અમને જેવી હોય તેવી કાચી-પાકી ખીચડી આ પથ્થરની છીપર ઉપર જ પીરસી દો; અમે અહીં જ બેઠા બેઠા આરોગીશું!”
વશરામ ભગતે ચૂલા પરથી માટીની માટલી ઉતારી અને અર્ધપાકી ગરમ મઠની ખીચડી કૂંડીના થાળાના પથ્થર પર જ ઢાળી દીધી. ખીચડીમાંથી વધારાનું ઓસામણ પાણી નીતરીને કૂંડીમાં વહી ગયું. ખીચડી જરા ઠરી એટલે વશરામ ભગતે વાડીના ક્યારામાંથી તાજાં લીલાં તીખાં મરચાં તોડી લાવ્યા અને સાથે છાશની તાંસળી ભરીને પ્રભુ સન્મુખ પ્રેમથી ધરી દીધી.
શ્રીહરિએ કોઈ પણ સંકોચ વિના એ પથ્થર પર બેસીને, પ્રેમવશ થઈ અર્ધપાકી મઠની ખીચડી, લીલાં મરચાં અને છાશ અમૃતની જેમ આરોગ્યાં! જમીને પ્રભુએ વશરામ ભગતને અસીમ રાજીપો આપ્યો અને ભુજ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
પરંતુ તે દિવસથી વશરામ ભગતના ચિત્તમાં એક અદ્ભુત પરિવર્તન આવી ગયું! પેલા પથ્થર પર બેસીને કાચી-પાકી મઠની ખીચડી આરોગતી શ્રીહરિની એ મનોહર, નિર્દોષ મૂર્તિ તેમના અંતરમાં એવી તો જડાઈ ગઈ કે સંસારના તમામ વિષયોમાંથી તેમનું મન સાવ ઉઠી ગયું! તેઓ રાત-દિવસ વિચારવા લાગ્યા: “આ નશ્વર સંસારના ઢસરડા ક્યાં સુધી કરવા? ક્યાંક આ સંસારની ઘટમાળમાં આત્મકલ્યાણ કરવાનો આ અમૂલ્ય અવસર ચૂકી ન જવાય!”
એક દિવસ તેમણે પોતાના યુવાન પુત્ર લખુંને પાસે બોલાવીને કહ્યું: “લખું! સંસારમાં ભારે ગૂંચવણ છે અને ડગલે ને પગલે દુઃખનો પાર નથી. મારું મન તો હવે સંસારમાંથી સાવ વિરક્ત થઈ ગયું છે. હું તો સાક્ષાત્ પૂર્ણપુરુષોત્તમ શ્રીહરિના શરણે જઈ સાધુ થવા નીકળું છું. જો તારે તારું કલ્યાણ કરવું હોય તો તું પણ મારી સાથે ચાલ; આપણે બંને પ્રભુના ચરણે જઈએ!”
ઘરમાં જાડી ગૂંચવણ, સંસારના દુઃખનું સાલ..!
લખડા હું તો જાઉં છું, તું પણ સાથે ચાલ..!!
પિતાના આ ત્યાગભર્યા બોલ સાંભળી પુત્ર લખુંનું હૃદય પણ વૈરાગ્યથી રંગાઈ ગયું! પિતા અને પુત્ર બંને સાથે મળીને ગઢપુરમાં શ્રીજીમહારાજના ચરણોમાં પહોંચ્યા. શ્રીહરિએ બંનેની અનન્ય ભક્તિ અને વૈરાગ્ય જોઈ અત્યંત રાજી થઈ એક સાથે જ બંનેને મહાભાગવતી દીક્ષા આપી પરમહંસ બનાવ્યા!
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણિમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
मांकुवा में वशराम पटेल की मोठ की खिचड़ी आरोगते श्रीहरि और पिता-पुत्र का वैराग्य
कच्छ के मानकुवा गाँव में मूलतः शियाणी गाँव के पाटीदार भक्त वशराम पटेल रहते थे। उनकी अपनी कोई भूमि नहीं थी, अतः वे भुज के मणिदास भट्ट की सड़क किनारे स्थित बाड़ी में कृषि-मजदूरी कर संतोषपूर्वक जीवनयापन करते थे।
एक दिन भक्तवत्सल श्रीहरि भुज जाते हुए मार्ग में इस बाड़ी में पधारे। अपने द्वार पर साक्षात् परब्रह्म को पधारे देखकर वशराम भगत के आनंद का पार न रहा! उन्होंने कुएँ से शीतल जल भरकर प्रभु को आचमन कराया और जल की कुंडी के पास स्थित एक सपाट बड़े पाषाण (शिला) पर श्रीहरि को आदरपूर्वक बैठाया।
श्रीहरि ने नरलीला करते हुए वशराम भगत से कहा: “भगत! मार्ग में चलते-चलते हमें अत्यंत तीव्र भूख लगी है; घर में जो भी भोजन तैयार हो, शीघ्र ले आइए!” वशराम भगत असमंजस में पड़ गए: “साक्षात् पूर्ण परमात्मा भोजन माँग रहे हैं और मेरे पास कोई उत्तम व्यंजन नहीं है!” वे सोच ही रहे थे कि प्रभु ने पुनः स्नेह से आग्रह किया: “भगत! जो भी बना हो ले आइए, हमसे भूख सही नहीं जा रही!” तब वशराम भगत ने हाथ जोड़कर कहा: “हे महाराज! इस समय कोई भोजन तैयार नहीं है; चूल्हे पर मिट्टी की हांडी में मोठ की खिचड़ी रखी है, जो अभी आधी ही पकी है!” श्रीहरि ने हंसकर कहा: “भगत! जैसी भी कच्ची-पक्की हो, इसी शिला पर परोस दीजिए; हम यहीं बैठकर आरोगेंगे!”
वशराम भगत ने चूल्हे से मिट्टी की हांडी उतारी और आधी पकी गर्म मोठ की खिचड़ी उस शिला पर ही उलट दी। खिचड़ी का अतिरिक्त मांड पानी की कुंडी में बह गया। खिचड़ी थोड़ी ठंडी हुई तो वशराम भगत खेत से ताजी हरी मिर्चें तोड़ लाए और साथ में छाछ का कटोरा भरकर प्रभु के सम्मुख समर्पित कर दिया।
श्रीहरि ने किंचित् भी संकोच किए बिना उस शिला पर बैठकर, भक्त के प्रेम के वशीभूत होकर वह अधपकी मोठ की खिचड़ी, हरी मिर्च और छाछ अमृत के समान आरोगी! भोजनोपरांत प्रभु ने वशराम भगत को असीम आशीर्वाद दिया और भुज की ओर प्रस्थान किया।
किंतु उस दिन से वशराम भगत के अंतःकरण में तीव्र वैराग्य का प्रादुर्भाव हो गया! शिला पर बैठकर कच्ची-पक्की मोठ की खिचड़ी आरोगते श्रीहरि की वह मनमोहक दिव्य छवि उनके हृदय में ऐसी अंकित हो गई कि संसार के समस्त प्रपंचों से उनका मन विरक्त हो गया। वे दिन-रात विचार करने लगे: “इस नश्वर संसार के प्रपंच कब तक झेलते रहेंगे? कहीं इस सांसारिक झंझट में आत्मा के कल्याण का यह स्वर्णिम अवसर हाथ से न निकल जाए!”
एक दिन उन्होंने अपने सुपुत्र लखूं को बुलाकर कहा: “लखूं! इस संसार में पग-पग पर गहन उलझनें और संताप हैं। मेरा मन तो अब इस मायाजाल से सर्वथा उपराम हो चुका है। मैं साक्षात् भगवान स्वामीनारायण के चरणों में जाकर संन्यास लेने जा रहा हूँ। यदि तुम्हें भी अपना मोक्ष सिद्ध करना हो, तो मेरे साथ चलो!”
ઘરમાં જાડી ગૂંચવણ, સંસારના દુઃખનું સાલ..!
લખડા હું તો જાઉં છું, તું પણ સાથે ચાલ..!!
पिता के वैराग्यसिक्त वचनों को सुनकर पुत्र लखूं का हृदय भी भक्तिरस में डूब गया! पिता और पुत्र दोनों गढ़पुर पहुँचे और श्रीजी महाराज के चरणों में साष्टांग प्रणाम किया। श्रीहरि ने दोनों के निष्काम वैराग्य को देखकर अत्यंत प्रसन्न होकर एक साथ दोनों को महाभागवती दीक्षा देकर परमहंस बना दिया!
- श्रीहरिचरितचिंतामणि से… 🙇🏻♂️🙏
English
Vashram Patel of Mankuva: Shrihari Relishing Half-Cooked Khichdi and Father-Son Renunciation
In the village of Mankuva in Kutch lived Vashram Patel, an agricultural labourer originally from Siyani. Owning no ancestral land of his own, he earned an honest livelihood tending the roadside orchard belonging to Manidas Bhatt of Bhuj.
One day, while journeying toward Bhuj, Bhagwan Swaminarayan graced Vashram’s orchard. Overjoyed to find the Supreme Lord at his humble abode, Vashram drew sweet water from the well, washed the Lord’s feet, and reverently seated Maharaj upon a broad, smooth stone slab beside the irrigation reservoir.
Displaying a human-like demeanor, Shreehari exclaimed: “Bhagat! Walking in the heat has made Us exceedingly hungry; please bring whatever food is available right away!” Vashram was taken aback: “The Lord of the universe asks for food, and I have nothing worthy to offer!” As he hesitated, Maharaj urged again with affectionate urgency: “Bhagat, bring whatever you have, We cannot bear this hunger!” Folding his hands contritely, Vashram replied: “O Maharaj! I have no cooked meal ready; there is only a clay pot of moth-bean khichdi simmering on the stove, and it is only half-cooked!” Shreehari laughed cheerfully: “Bhagat! Whether raw or half-cooked, pour it right here onto this flat stone slab; We shall sit right here and eat it!”
Vashram lifted the earthen vessel from the hearth and poured the steaming, half-cooked moth khichdi directly onto the clean stone slab. The excess starchy broth drained away into the water basin. As the khichdi cooled slightly, Vashram plucked fresh green chillies from the orchard and brought a bowl of fresh buttermilk, serving them lovingly before the Lord.
Without the slightest hesitation, seated upon that bare stone, Shreehari relished the half-cooked moth khichdi with green chillies and buttermilk as if it were celestial nectar, entirely captivated by His devotee’s guileless love! After dining, Maharaj showered Vashram with profound divine blessings and proceeded toward Bhuj.
From that historic afternoon, an extraordinary spiritual transformation overtook Vashram Patel’s soul. The enchanting image of Shreehari sitting upon that simple stone slab and happily relishing half-cooked khichdi became permanently etched into his consciousness. Worldly pleasures lost all their allure. He pondered constantly: “How long shall I endure the hollow burdens of this illusory world? Lest I lose this golden opportunity of attaining eternal salvation in the divine presence of God!”
One day, he summoned his young son Lakhu and shared his innermost conviction: “Lakhu! This worldly existence is filled with intractable entanglements and unending sorrow. My heart has detached completely from this illusion. I am departing to seek refuge at the lotus feet of Bhagwan Swaminarayan to become a monk. If you desire your own eternal liberation, come along with me!”
ઘરમાં જાડી ગૂંચવણ, સંસારના દુઃખનું સાલ..!
લખડા હું તો જાઉં છું, તું પણ સાથે ચાલ..!!
(“Tangled knots within the home, worldly pain pierces like a thorn; O Lakha, I depart for God, come along with me!”)
Moved by his father’s profound detachment, young Lakhu’s heart also filled with divine renunciation. Father and son walked together to Gadhada and fell at Shreeji Maharaj’s lotus feet. Beholding their pure devotion and intense dispassion, Shreehari rejoiced and initiated both father and son simultaneously into the Paramhansa order!
- From Shri Haricharitrachintamani… 🙇🏻♂️🙏