ધંધૂકા તાલુકાના ઝીંઝર ગામના ખોડાભાઈ દરબાર શ્રીહરિના અનન્ય નિષ્ઠાવાન અને પ્રેમી હરિભક્ત હતા. તેઓ શ્રીહરિ અને સંતોની સેવામાં પોતાનું સર્વસ્વ સમર્પિત કરતા.
Gujarati
ઝીંઝરના ખોડાભાઈ દરબારની ભક્તિ અને ગોપાળાનંદ સ્વામી દ્વારા પૂર્વજન્મનું નિવારણ
ધંધૂકા તાલુકાના ઝીંઝર ગામના ખોડાભાઈ દરબાર શ્રીહરિના અનન્ય નિષ્ઠાવાન અને પરમ પ્રેમી હરિભક્ત હતા. એકવખત સત્સંગ મંડળ સાથે રસ્તે ચાલતાં શ્રીહરિએ અચાનક રીંગણાનો ઓળો જમવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. ખોડાભાઈ તુરંત દોડ્યા અને નજીકમાં એક કોળી ખેડૂતની વાડી હતી ત્યાં પહોંચ્યા. સામાન્ય રીતે અડધા રૂપિયામાં રીંગણાની આખી ગાંસડી મળતી, પણ વાડીવાળો કોળી હઠીલો હતો. ખોડાભાઈએ તેને ઘણી આજીજી કરી અને અડધો રૂપિયો આપીને માત્ર બે જ રીંગણા થાળ માટે લઈ આવ્યા. મૂળજી બ્રહ્મચારીજીએ રીંગણા શેકીને શાક બનાવ્યું અને શ્રીહરિને થાળ જમાડ્યો. જમતી વખતે શ્રીહરિએ ખોડાભાઈના અગાધ પ્રેમનાં વખાણ કરતાં સૌને કહ્યું: “ખોડાભાઈએ અમને જમાડવા સારુ વાડીવાળા કોળીની ખુશામત કરી, આજીજી કરી અને આ રીંગણા લાવીને અમને પ્રેમથી જમાડ્યા!”
સમય જતાં એકવાર સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી અને સદગુરુ શુકાનંદ સ્વામી વિચરણ કરતાં કરતાં ઝીંઝર ગામે ખોડાભાઈના ઘેર પધાર્યા. તે સમયે ખોડાભાઈની આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત નબળી અને ગરીબાઈભરી હતી; છતાં તેમનો નિયમ હતો કે ઘેર આવેલા સાધુ-હરિભક્તોને ભાવપૂર્વક જમાડ્યા વગર ક્યારેય જવા ન દેવા. સંતો પધાર્યા એટલે ખોડાભાઈએ અતિશય આદરપૂર્વક તેમને રોક્યા.
સંતોના થાળ માટે સીધું-સામાન લેવા ખોડાભાઈ ગામના વાણિયાની દુકાને ગયા. પરંતુ ઘરમાં એક પૈસો પણ રોકડો નહોતો! આથી તેમણે પોતાની કમરે બાંધેલી પ્રિય શૂરવીર તલવાર મ્યાન સહિત વાણિયા આગળ મૂકી દીધી અને કહ્યું: “શેઠજી! આજે મારે આંગણે સાક્ષાત્ ગોપાળાનંદ સ્વામી જેવા મોટા સંતો પધાર્યા છે, તેમને મારે થાળ જમાડવો છે. આ તલવાર ગીરવે રાખો અને મને ઘી, ગોળ, લોટ અને દાળ આપો. જો હું એક મહિનામાં તમારા પૈસા ન ચૂકવું, તો આ તલવાર તમારી સમજી લેજો!” આમ તલવાર ગીરવે મૂકીને પણ તેઓ સામગ્રી લઈ આવ્યા. સંતોએ ભાવપૂર્વક રસોઈ બનાવી ઠાકોરજીને થાળ ધરાવી ભોજન લીધું.
યોગીરાજ સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી તો અંતર્યામી હતા; તેઓ ખોડાભાઈની આ ભીષણ ગરીબી અને તલવાર ગીરવે મૂક્યાની સમગ્ર વાત જાણી ગયા. ભોજન પછી સ્વામીએ પોતાના મંડળના તમામ સંતોને આજ્ઞા કરી: “આજે સૌ સંતોએ પચીસ-પચીસ માળા વધારે ફેરવવાની છે!” ત્યારે શુકમુનિએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: “સ્વામી! વધારાની માળાઓ શાના માટે ફેરવવાની છે?” ગોપાળાનંદ સ્વામીએ ગંભીર સ્વરે કહ્યું: “આ ખોડાભાઈ દરબારની આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત દયનીય છે. આજે તેમણે પોતાની તલવાર ગીરવે મૂકી આપણને જમાડ્યા છે! માટે આપણે શ્રીજીમહારાજને પ્રાર્થના કરીએ કે મહારાજ તેમની ગરીબી દૂર કરી તેમને સુખી કરે.”
શુકમુનિએ ફરી પ્રશ્ન કર્યો: “સ્વામી! શ્રીજીમહારાજના આવા પરમ આશ્રિત ભક્ત ક્યારેય દુઃખી હોઈ શકે નહીં; છતાં ખોડાભાઈની આવી કફોડી અને દુર્બળ સ્થિતિ કેમ છે?” ત્યારે ગોપાળાનંદ સ્વામીએ તેમના પૂર્વજન્મનું ગૂઢ રહસ્ય ખોલતાં કહ્યું: “શુકમુનિ! આ ખોડાભાઈ પૂર્વજન્મમાં વેંકટાદ્રીવાળા સાધુ સેવકરામ હતા! તે વખતે તેમની પાસે એક હજાર રૂપિયા રોકડા હતા. જ્યારે તેઓ રસ્તામાં ગંભીર બીમાર પડ્યા ત્યારે ભગવાન નીલકંઠવર્ણીએ તેમની બે મહિના સુધી રાત-દિવસ અખંડ સેવા-ચાકરી કરી હતી. પરંતુ સેવકરામે નીલકંઠવર્ણીને પોતાના હજાર રૂપિયામાંથી પૈસાભાર અન્ન પણ આપ્યું નહોતું! એ કઠોર પ્રારબ્ધના ભોગવટાને લીધે આ જન્મમાં ખોડાભાઈ આર્થિક રીતે દુર્બળ રહ્યા છે.”
સ્વામીની આજ્ઞા માથે ચડાવી મંડળના સર્વે સંતોએ શ્રીહરિનું ધ્યાન ધરી પચીસ-પચીસ માળાઓ કરી. ગોપાળાનંદ સ્વામીના આશીર્વાદ અને સંતોની પ્રાર્થનાથી શ્રીહરિની અસીમ કૃપા ઊતરી. ખોડાભાઈનું એ પૂર્વજન્મનું કઠિન પ્રારબ્ધ બળીને ભસ્મ થઈ ગયું અને તેઓ વ્યવહારમાં અત્યંત સુખી અને સંપન્ન બન્યા.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણિમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
झींझर के खोडाभाई दरबार की भक्ति और गोपाळानंद स्वामी द्वारा पूर्वजन्म के कर्म का निवारण
धंधूका क्षेत्र के झींझर गाँव के खोडाभाई दरबार भगवान स्वामीनारायण के अनन्य निष्ठावान और परम स्नेही भक्त थे। एक बार सत्संग यात्रा में मार्ग पर चलते हुए श्रीहरि ने बैंगन का भर्ता (ओळो) आरोगने की इच्छा व्यक्त की। खोडाभाई तुरंत दौड़े और पास ही एक कोली कृषक के खेत में पहुँचे। सामान्यतः आधे रुपये में बैंगन का पूरा गट्ठर मिल जाता था, किंतु वह खेत-मालिक बहुत हठी था। खोडाभाई ने बड़ी अनुनय-विनय की और आधा रुपया देकर मात्र दो बैंगन लेकर आए। मूलजी ब्रह्मचारी ने बैंगन भूनकर शाक बनाया और प्रभु को परोसा। भोजन के समय श्रीहरि ने खोडाभाई के स्नेह की अत्यंत प्रशंसा करते हुए कहा: “खोडाभाई ने हमें भोजन कराने हेतु उस खेत-मालिक की चिरौरी की, विनती की और ये बैंगन लाकर हमें तृप्त किया!”
समय बीतने पर एक बार सद्गुरु गोपाळानंद स्वामी और सद्गुरु शुकानंद स्वामी सत्संग विचरण करते हुए झींझर में खोडाभाई के घर पधारे। उस समय खोडाभाई की आर्थिक स्थिति अत्यंत दयनीय और विपन्न थी; फिर भी उनका नियम था कि घर पधारे संतों-अतिथियों को बिना भोजन कराए कभी विदा न करते। संतों को आया देखकर उन्होंने परम आदरपूर्वक उन्हें अपने घर रोक लिया।
संतों की रसोई की सामग्री (सीधा) लाने हेतु खोडाभाई गाँव के बनिए की दुकान पर गए। किंतु घर में एक पाई भी नकद नहीं थी! अतः उन्होंने अपनी कमर में बंधी प्रिय तलवार म्यान सहित बनिए के आगे रख दी और बोले: “सेठजी! आज मेरे घर गोपाळानंद स्वामी जैसे महान संत पधारे हैं, मुझे उन्हें थाल आरोगना है। यह तलवार गिरवी रखिए और मुझे घी, गुड़, आटा और दाल दीजिए। यदि मैं एक माह में आपके पैसे न चुका पाऊँ, तो यह तलवार आपकी हुई!” इस प्रकार अपनी तलवार गिरवी रखकर वे सामग्री लाए। संतों ने प्रेमपूर्वक भोजन बनाकर ठाकुरजी को भोग लगाया और प्रसाद पाया।
योगीराज सद्गुरु गोपाळानंद स्वामी अंतर्यामी थे; वे खोडाभाई की इस घोर दरिद्रता और तलवार गिरवी रखने का सारा वृत्तांत जान गए। भोजनोपरांत स्वामी ने अपने मंडल के समस्त संतों को आज्ञा दी: “आज सभी संतों को पच्चीस-पच्चीस मालाएँ अतिरिक्त फेरनी हैं!” तब शुकमुनि ने विस्मय से पूछा: “स्वामी! यह अतिरिक्त मालाएँ किस हेतु फेरनी हैं?” गोपाळानंद स्वामी ने गंभीर स्वर में कहा: “इस खोडाभाई दरबार की आर्थिक स्थिति अत्यंत दुर्बल है। आज इन्होंने अपनी तलवार गिरवी रखकर हमें भोजन कराया है! अतः हम सब श्रीजी महाराज से प्रार्थना करें कि वे इनकी दरिद्रता मिटाकर इन्हें सुखी करें।”
शुकमुनि ने पुनः पूछा: “स्वामी! श्रीजी महाराज के अनन्य आश्रित कभी दुःखी नहीं होते; फिर खोडाभाई की ऐसी विपन्न स्थिति क्यों है?” तब गोपाळानंद स्वामी ने उनके पूर्वजन्म का रहस्य उजागर करते हुए कहा: “शुकमुनि! यह खोडाभाई पूर्वजन्म में वही ‘सेवकराम’ नामक संन्यासी थे! उस समय इनके पास एक सहस्र रुपये नकद थे। जब वे मार्ग में गंभीर बीमार पड़े थे, तब भगवान नीलकंठवर्णी ने दो माह तक उनकी मल-मूत्र आदि उठाकर दिन-रात सेवा की थी। किंतु सेवकराम ने नीलकंठवर्णी को अपने धन में से कौड़ी भर भी अन्न नहीं दिया था! उसी कठोर प्रारब्ध के कारण इस जन्म में यह आर्थिक रूप से निर्धन रहे हैं।”
संतों ने स्वामी की आज्ञा शिरोधार्य कर ध्यानपूर्वक पच्चीस-पच्चीस मालाओं का जप किया। गोपाळानंद स्वामी के आशीर्वाद और संतों की सामूहिक प्रार्थना से श्रीजी महाराज की कृपा उमड़ पड़ी। खोडाभाई का वह प्राचीन प्रारब्ध-दोष तत्काल कट गया और वे सांसारिक दृष्टि से भी अत्यंत संपन्न और सुखी बन गए।
- श्रीहरिचरितचिंतामणि से… 🙇🏻♂️🙏
English
Khodabhai Darbar of Zinzhar: Pure Devotion and Gopalanand Swami Resolving Past-Life Karma
In the village of Zinzhar in Dhandhuka taluka lived Khodabhai Darbar, a deeply dedicated and loving disciple of Bhagwan Swaminarayan. Once, while traveling with the holy congregation, Shreeji Maharaj casually expressed a wish to eat roasted eggplant mash (olo). Khodabhai immediately hurried to a nearby vegetable patch owned by a local farmer. Usually, half a silver rupee bought an entire heavy sack of eggplants, but the farmer was obstinate. Khodabhai pleaded earnestly and surrendered the entire half-rupee just to secure two ripe eggplants for Maharaj’s plate. Mulji Brahmachari cooked the vegetable, and Shreehari partook of the meal. Relishing the food, Maharaj openly praised Khodabhai’s pure love: “To prepare this meal for Us, Khodabhai humbled himself, pleaded with the farmer, and brought these two eggplants with boundless love!”
Later, Sadguru Gopalanand Swami and Sadguru Shukanand Swami visited Zinzhar during their spiritual tour and halted at Khodabhai’s home. At that time, Khodabhai was enduring severe destitution; yet, he maintained a strict spiritual discipline never to permit holy sadhus to depart from his threshold without partaking of a sanctified meal. Welcoming the sants with boundless warmth, he insisted they stay for lunch.
Khodabhai visited the local merchant’s shop to purchase groceries for the sants’ meal. However, he did not possess a single coin! Without hesitation, he unbuckled his cherished warrior sword from his waist, placed it upon the shopkeeper’s counter, and pleaded: “Shethji! Today, exalted saints like Gopalanand Swami grace my home, and I must serve them food. Please take my sword as collateral and provide flour, ghee, lentils, and jaggery. If I fail to settle the debt within a month, this sword belongs to you permanently!” Thus, by pawning his prized weapon, he brought provisions home. The sants prepared the meal, offered it to Thakorji, and dined happily.
Being a supreme yogi with divine omniscience, Sadguru Gopalanand Swami perceived Khodabhai’s extreme poverty and the pawning of his sword. After the meal, Swami commanded all the sadhus in his traveling retinue: “Today, each sant must chant twenty-five extra rosaries (malas) of the Swaminarayan Mahamantra!” Shukmuni inquired with curiosity: “Swami, for what purpose are these extra rosaries to be offered?” Gopalanand Swami replied with solemn tenderness: “This faithful devotee Khodabhai is enduring severe poverty. Today, he pawned his very sword to feed our assembly! We must unite in prayer to Shreeji Maharaj to eliminate his distress and bless him with prosperity.”
Shukmuni asked further: “Swami, how can a dedicated, sincere devotee of Shreeji Maharaj remain trapped in such acute poverty?” Gopalanand Swami revealed the secret of his past birth: “Shukmuni! In his previous birth, Khodabhai was none other than the ascetic Sevakram! He possessed a thousand gold and silver coins, yet when he fell critically ill between Venkatadri and Rameshwar, young Nilkanth Varni lovingly nursed him day and night for two months, washing his soiled clothes and begging food for him. In return, Sevakram never offered Nilkanth Varni even a handful of grain from his own wealth! Because of that residual karmic burden, he has suffered poverty in this birth.”
Reverently following Swami’s command, all the sants chanted twenty-five extra rosaries in deep meditation. Through Gopalanand Swami’s divine grace and the collective prayers of the saintly fellowship, the karmic debt of his past life was utterly incinerated. Blessed by Shreehari, Khodabhai soon flourished and became prosperous and happy for the rest of his days.
- From Shri Haricharitrachintamani… 🙇🏻♂️🙏