ગોહીલવાડના પાલીતાણામાં સત્સંગ વિચરણ કરતા કરતા સંતોનું મંડળ આવ્યું. સંતો રોજ સવારે ને રોંઢે શેત્રુજી નિદીએ ધોબીનો આરો છે ત્યાં નહાવા જતા.
Gujarati
પાલીતાણાના ત્રીકમજી રાજગર અને સત્સંગ પક્ષ
ગોહીલવાડના પાલીતાણામાં સત્સંગ વિચરણ કરતા કરતા સંતોનું મંડળ આવ્યું. સંતો રોજ સવારે ને રોંઢે શેત્રુજી નિદીએ ધોબીનો આરો છે ત્યાં નહાવા જતા. ત્યાં દ્વેષી ધોબીઓ ને ધોબીની બાઇઓને આ રુચતુ ન હતું તે રોજ સંતો પાછળ દોડીને કેય મૂંડીયાવ..! લાવો સ્વામિનારાયણના લૂગડાવ ધોઇ દઉ. ધોબીને ધોબીની બાઇઓ સંતોને આમ હેરાન કરીને એકાંતરા ઉપવાસ પાડતી હતી.
એકદિવસ સંતોએ આ વાત હરિભક્ત ત્રીકમજી રાજગર ને કરી. ત્રીકમજી કહે સંતો, તમે ચિંતા ન કરશો, આજે બપોર કેડ્યે તમે નહાવા જાઓ ત્યારે મને કેજો, હુ એનો કાયમી નિકાલ લાવી દઇશ. પોતે સંતો સાથે નદીએ ગયા ને ઝાડી આડા સંતાઇ ને બેઠા. જેવા ધોબીઓ સંતોને હેરાન કરવા આવ્યા એટલે ત્રીકમજી પોતાનું પગરખું કાઢીને ધોબીઓને ધબધબાવવા મંડયા. બધાય ધોબીઓ ભેગા થઇને ગામધણી પૃતાપસીંહ પાસે ગયા ને ત્રીકમભગતે નદીના ઓવારે બધાય ને પગરખે ઝૂડ્યા હોવાની ફરિયાદ કરી. ગામધણીએ પસાયતાને મોકલીને ત્રીકમજી રાજગરને કચેરીએ બોલાવ્યાને પુછયુ કે તમે આ બધાયને શુ લેવા મારપીટ કરી? ત્યારે ત્રીકમજી કહે કે સ્વામિનારાયણ ના સાધુ નાવા નદીએ આવે ત્યારે આ બધાય ધોબીઓ એની બાયુને બોલાવી ને સાધુને એના વર્તમાન ભંગાવવા સારુ એમના વસ્ત્રોને અડીને ઉપવાસ કરાવે છે. ગામધણીએ ધોબીઓની તરફદારી કરતા કહ્યું કે આ ધોબીઓ તો ગાંડા ને મગજના ફરેલા છે, એ તો સાધુના લૂગડાં ફાડી નાંખશે. તયારે ત્રીકમભગત પોતાનું ખમીસ કાઢીને કહે કે હુય હાવ ગાંડો જ છવ. એમ કરીને પગરખું હાથમા લઇને ભરેલ કચેરીમાં સૌની સામેજ ઉભેલા ધોબીને ફટકાર્યું ને કહ્યું કે મેં એને આમ જ માર્યા તા… ને જો કોઇ ગામમાં સાધુને આવતા જાતા ચાળો કરશે કે કાય અપમાન કરશે તો એને હુ આમ જ મારીશ. ગામધણીને સદબુદ્ધી જાગી તે ધોબીને વઢ્યા ને કહ્યું કે તમારે આ ત્રીકમજીનો માર ખાવાની ત્રેવડ્ય હોય તો હવે સાધુને હેરાન કરજયો. એમ કહીને ત્રીકમ ભગતને કચેરીમાંથી રજા દીધી.
આમ, ત્રીકમજી ની ધોલાઇથી કાયમ માટે નદીના ઓવારે સાધુઓને હેરાનગતિ મટી ગઇ.
- સદગુરુ શ્રી અક્ષરાનંદ સ્વામીની વાતોમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
पालीताणा के त्रीकमजी राजगर और सत्संग का पक्ष
गोहीलवाड़ क्षेत्र के पावन तीर्थ पालीताणा में सत्संग विचरण करते हुए श्रीजी महाराज के त्यागी संतों का एक मंडल पधारा। संतगण प्रतिदिन प्रातःकाल और तीसरे पहर (रोढ़े) शेत्रुंजी नदी के धोबी घाट पर स्नान करने जाते थे। वहाँ के कुछ द्वेषी धोबी और धोबनें संतों से ईर्ष्या रखते थे और उन्हें यह बिल्कुल रास नहीं आता था। वे प्रतिदिन संतों के पीछे दौड़ते और उपहास करते हुए कहते, “अरे मुंडियाव (सिर मुंडाए साधुओ)! लाओ, तुम्हारे स्वामीनारायण वाले कपड़े धो दें!” इस प्रकार धोबी और उनकी स्त्रियाँ संतों को स्पर्श करने का प्रयास करके अत्यंत परेशान करते थे, जिसके कारण संतों को अपने त्याग और वर्तमान (पंच वर्तमान के नियम) की शुद्धि के लिए एकांतरा उपवास (एक दिन छोड़कर उपवास) करने पड़ते थे।
एक दिन व्यथित संतों ने यह सारी बात अपने निष्ठावान हरिभक्त त्रीकमजी राजगर को बताई। त्रीकमजी ने हाथ जोड़कर नम्रतापूर्वक कहा, “हे संतो! आप तनिक भी चिंता न करें। आज दोपहर के बाद जब आप स्नान करने जाएं, तब मुझे अवश्य बताइएगा, मैं इस उपद्रव का स्थायी समाधान कर दूंगा।”
दोपहर के समय त्रीकमजी संतों के साथ नदी किनारे गए और घाट के समीप झाड़ियों की ओट में छिपकर बैठ गए। जैसे ही वे दुष्ट धोबी संतों को छेड़ने और परेशान करने के लिए आगे बढ़े, त्रीकमजी ने तुरंत अपनी जूती निकाली और धोबियों की जमकर धुनाई शुरू कर दी। अचानक हुए इस प्रहार से भयभीत होकर सभी धोबी इकट्ठे हुए और गाँव के शासक (दरबार) प्रतापसिंह के पास पहुँचे। उन्होंने रोते-कलपते शिकायत की कि नदी के तट पर त्रीकम भगत ने हम सबको जूतियों से पीटा है।
गाँव के ठाकुर (प्रतापसिंह) ने अपने सिपाही को भेजकर त्रीकमजी राजगर को भरी कचहरी में बुलवाया और पूछा, “त्रीकमजी! आपने इन सभी को किस कारण से मारा-पीटा?”
तब त्रीकमजी ने निर्भीक होकर उत्तर दिया, “ठाकुर साहब! भगवान श्री स्वामीनारायण के त्यागी साधु जब नदी पर स्नान करने आते हैं, तब ये सभी धोबी अपनी स्त्रियों को बुलाकर संतों का नियम-धर्म और वर्तमान भंग कराने के उद्देश्य से उनके वस्त्रों को छूने की कुचेष्टा करते हैं। इसके कारण हमारे निर्दोष संतों को प्रायश्चित्त स्वरूप कठिन उपवास करने पड़ते हैं!”
शासक ने धोबियों का पक्ष लेते हुए कहा, “अरे त्रीकमजी, ये धोबी तो सिरफिरे और पागल हैं; ये तो क्रोध में आकर साधुओं के वस्त्र भी फाड़ डालेंगे!”
यह सुनते ही सत्संग के अनन्य पक्षी त्रीकम भगत ने तुरंत अपनी कुरती (कमीज) उतार दी और सिंह के समान गरजकर बोले, “यदि ये पागल हैं, तो मैं भी पूरी तरह से पागल ही हूँ!” इतना कहकर उन्होंने भरी कचहरी में सबके सामने अपनी जूती हाथ में ली और सामने खड़े धोबी पर तड़ातड़ प्रहार करते हुए कहा, “मैंने इन्हें नदी पर बिल्कुल इसी प्रकार पीटा था! और सुन लो, यदि अब इस नगर में संतों के आते-जाते किसी ने भी उन्हें छेड़ा, अपमानित किया या सताया, तो मैं उसे भी इसी प्रकार सबक सिखाऊंगा!”
भरी कचहरी में त्रीकमजी की यह अदम्य वीरता, संतों के प्रति अनन्य निष्ठा और सत्संग का प्रबल पक्ष देखकर ठाकुर प्रतापसिंह को सद्बुद्धि आई। उन्होंने धोबियों को कड़ी फटकार लगाते हुए कहा, “यदि तुम सबमें त्रीकमजी की जूतियों की मार सहने की सामर्थ्य हो, तो ही अब साधुओं को परेशान करने का दुस्साहस करना!” इतना कहकर उन्होंने त्रीकम भगत को ससम्मान कचहरी से विदा किया।
इस प्रकार, भक्तराज त्रीकमजी की इस वीरता और कठोर धुनाई के बाद शेत्रुंजी नदी के किनारे संतों को होने वाली सारी परेशानी सदा के लिए समाप्त हो गई और संतों की निर्विघ्न रक्षा हुई।
- सद्गुरु श्री अक्षरानंद स्वामी की बातों से…
🙏
English
Trikamji Rajgar of Palitana and His Devout Loyalty to Satsang
During their spiritual travels (vicharan) in the Gohilwad region, a group of Bhagwan Swaminarayan’s revered sadhus arrived in the holy town of Palitana. Every day in the early morning and late afternoon, the sadhus would go to bathe in the sacred Shetrunji River at the washermen’s ghat (wharf). However, some hostile local washermen (dhobis) and washerwomen harboured malice toward the sadhus. Displeased with the sadhus’ holy presence, they would mockingly pursue them, taunting, “Hey you shaven-headed ascetics! Give us your Swaminarayan clothes, let us wash them!” By attempting to touch the sadhus’ garments, these women and men willfully caused severe distress to the ascetics, who observed strict lifelong celibacy and ascetic disciplines (vartaman). Consequently, whenever their garments were touched, the sadhus had to observe rigorous alternate-day fasts (Ekantara upvas) as an austere penance.
One day, the distressed sadhus confided in a devout and courageous devotee named Trikamji Rajgar. Trikamji reverently consoled them, “Pujya Santos, please do not worry at all. When you go for your bath this afternoon, kindly let me know. I shall put an end to this harassment once and for all.”
In the afternoon, Trikamji accompanied the sadhus to the river and hid quietly behind the dense bushes near the riverbank. As anticipated, as soon as the unruly washermen approached to provoke and harass the sadhus, Trikamji sprang out, took off his leather shoe, and began soundly thrashing the washermen. Terrified and bewildered by the sudden attack, the washermen ran to the local ruler (Gamdharani), Pratapsinh, and filed an aggrieved complaint that Trikam Bhagat had beaten them black and blue with his shoe at the river ghat.
The village ruler dispatched a guard to summon Trikamji Rajgar to the royal court. In the packed assembly, the ruler asked, “Trikamji, why did you assault all these men so violently?”
Trikamji stood tall and boldly replied, “Respected Darbar! Whenever the pure and renounced sadhus of Bhagwan Swaminarayan come to the river to bathe, these deceitful washermen summon their womenfolk to deliberately touch the sadhus’ sacred garments in order to violate their monastic vows. Because of this disrespect, our holy sadhus are compelled to endure severe penances and fasts without any fault of their own!”
Seeking to defend the washermen, the ruler remarked dismissively, “Trikamji, these washermen are foolish, mad, and erratic; they might even end up tearing the sadhus’ garments in retaliation!”
Hearing the ruler call them mad, Trikam Bhagat instantly cast off his shirt and proclaimed with lionhearted courage, “If they are mad, then know that I am completely insane for my Lord and His saints!” Saying this, he held up his shoe right in front of the entire assembly and struck the washerman standing nearby, declaring, “This is precisely how I struck them at the river! And mark my words—if anyone in this town dares to mock, insult, or trouble the sadhus again, I will thrash them in the exact same manner!”
Witnessing Trikamji’s fearless valor, profound reverence for the holy sadhus, and staunch loyalty (paksh) to the Satsang, wisdom dawned upon Darbar Pratapsinh. Turning sharply to the washermen, the ruler sternly admonished them, “If you possess the capacity to endure more beatings from Trikamji, only then dare to trouble the sadhus ever again!” The ruler then respectfully dismissed Trikam Bhagat with high regard.
Through Trikamji Rajgar’s resolute courage and decisive intervention, the harassment of the sadhus at the Shetrunji riverbank was brought to an end forever, allowing the holy saints to perform their devotional duties in peace.
- From the divine discourses of Sadguru Shri Aksharanand Swami…
🙏