ગઢપુરમાં શ્રીહરિ સમાના ઘણા એકાંતિક ભક્તો હતા, એમાના ભાવસાર પરિવારના રામજીભકત ખુબ શ્રીહરિના વિશે ઇષ્ટભાવે હેત ધરાવતા હતા.
Gujarati
ગઢપુરના રામજી ભાવસાર અને શ્રીજી મહારાજની સેવોનો થાળ
ગઢપુરમાં શ્રીહરિ સમાના ઘણા એકાંતિક ભક્તો હતા, એમાના ભાવસાર પરિવારના રામજીભકત ખુબ શ્રીહરિના વિશે ઇષ્ટભાવે હેત ધરાવતા હતા. તે ભાવસાર કુટુંબના ખુબજ સાધારણ વહેવારિક સ્થિતિએ હતા પણ અંતરથી અસાધારણ હેત ધરાવતા પ્રેમી ભક્ત હતા. ગઢપુરમાં દરબારગઢ-લક્ષ્મીવાડીએ વિવિધ ભવ્ય ઉત્સવો થાય ને સૌ ભક્તો શ્રીજીમહારાજ અને સંતોને વિવિધ રસોઈઓ આપીને જમાડે, સૌ દેશોદેશના ભક્તો આવીને મહારાજની મોંઘા વસ્ત્ર, આભૂષણ, ઘરેણા, ચંદન-પુષ્પાદિકે કરીને પૂજા કરે, આ જોઈને સાધારણ આર્થિક પરીસથીતી વાળા રામજીભગત મનમાં ખુબ ખેદ પામે અને અફસોસ કરે કે આવા મારા ભાગ્ય ક્યાંથી હોય કે હું મારે ઘેર શ્રીજીમહારાજ અને સૌ સંતોને જમાડું ? આમ સતત મનમા ચિંતવ્યા કરે અને અફસોસ કર્યા કરે કે હે પૃભુ આવો મોકો આ મનખા ને આયખુ પુરુ થયા પેલા જરુર દેજે…! ઘટ-ઘટના સુજાણ અંતર્યામી અને ગરીબ નિવાજ શ્રીજીમહારાજથી આ કેમ અજાણ્યું હોય ? એક વાર ગઢડામાં દાદાખાચરના દરબારમાં વસંતપંચમીનો સમૈયો હતો, દેશ દેશના ભક્તો આવેલા, વિવિધ વાજિંત્રો વગાડીને ભક્તો શ્રીજીમહારાજની આગળ શ્રીહરિના સ્વરૂપના અને માહાત્મ્યના વસંતના પદો ગાતા હતા, પછી ઘણા વખત સુધી ભવ્ય રંગોત્સવ થયો, રોંઢો થતા પછી શ્રીજીમહારાજને સૌ ભક્તો વાજતે ગાજતે ઘેલામાં સ્નાન કરવા પધાર્યા, ભવ્ય જળક્રીડાઓ કરતા સૌએ મહારાજ સાથે સ્નાન કર્યું. ઘેલામા જળકૃીડા કરીને કોરા વસ્ત્રો પહેરીને શ્રીહરિ હાથમાં રૂમાલ ને ફૂમકાવાળી સોટી ફેરવતા સૌ સાથે ભાવસાર ફળીયામાં પધાર્યા. રામજીભગત તો એકાએક શ્રીહરિ સંતો સાથે પધાર્યા જાણીને અચંબો પામી ગયા ને સામે દોટ દીધી ને શ્રીહરિને પોતાના ઘરે ઓસરીમાં ઢોલીયો ઢાળીને પટારામાંથી નવા રજાઇ-તકીયા વગેરે કાઢીને પાથરીને બીરાજમાન કર્યા, સંતો ભક્તો ને પોતાની ઓસરી ફળીયામા બેસવાની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરી. આજ તો અનંતભૂવન ના નાથ ઘરે વણતેડયા પધાર્યા જાણીને પોતાને હૈયામાં હરખ માતો નથી. શ્રીહરિને કપાળમા કુમકુમ નો ચાંદલો કર્યો ને ચોખલે વધાવ્યા. અંતર્યામી શ્રીહરિ બોલ્યા કે રામજીભગત, તમે અફસોસ કરતા હતા ને કે મારા એવા ભાગ્ય ક્યાંથી હોય કે આ સંતો-ભક્તો અને મહારાજને હું ક્યારે મારે ઘરે જમાડું ? તે આજ અમે તમારો સંકલ્પ પુરો કરવા આવ્યા છઇ. શ્રીજીમહારાજે રામજીભાઈને પૂછ્યું કે ઘરમાં હાલ જમવાનું શું છે ? બવ ભૂખ લાગી છે..! ભગતે ઘરમાં જોયું તો ઘઉંની હાથેથી બનાવેલ તાજી સેવોનો મોટો ડબરો ભરેલો હતો ! પોતાની ગોરી ગાયના થીણા ઘીનું કુડલું હતું ને તાજા ગોળનું ભીલું હતું ! શ્રીજીમહારાજે એ જાણીને મુળજી બ્રહ્મચારીને તેનો થાળ બનાવવા કહ્યું, એટલે તરત મુળજીબ્રહ્મચારીએ સેવો બાફી ને ગોળ ભેળવ્યો, ઉપર ઘી નાખ્યું. તેનો થાળ તૈયાર થયો એટલે શ્રીજીમહારાજ બાજોઠે બિરાજીને ભક્તનો ભાવ પૃેમે કરીને જમ્યા, પછી મહારાજે સાથેના સંતોને પંક્તિમાં બેસવા કહ્યું, તેમને પણ મહારાજે તે સેવો પીરસીને જમાડ્યા ! તો પણ સેવો વધી ! ત્યાં તો બીજા ભકતો પણ આવ્યા હતા. તેમને પણ પંક્તિ કરીને સેવો પીરસીને જમાડયા ! આમ ગરીબ નિવાજ અને ભક્ત મનોરથ પુરા કરનાર મહારાજે તે પ્રેમી ભક્તનો સંકલ્પ પૂરો કર્યો ને ભગવાન તો ભક્તના છે અભકતના નથી એ પોતાનું વૃતનિયમ સાર્થક કર્યું. પરમભક્તરાજ રામજી ભાવસારના એ ઘરના દર્શન હાલ પણ ગઢપુરમા ભાવસાર ફળિયામાં દર્શન થાય છે. એવા પરમભક્ત રામજીભાઈ ભાવસાર ને સદગુરુ શ્રી નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ શ્રીભક્તચિંતામણીમાં પૃકરણ ૧૧૨ ની કડી ૫૬ માં ગઢપુરના ભક્તો ના નામ ગાતા ચિંતવ્યા છે કે… નાથો હકો મુળજી રામજી, આંબો ખોડો ભાવસાર હરજી..! રાજો જગો કેશવ કહીએ, રુડા ભક્ત રાજગર લહીએ..!
- આચાર્ય શ્રી રઘુવીરજી મહારાજ વિરચિત શ્રીદુર્ગપુર માહાત્મ્ય અધ્યાય ૧૫૪ શ્લોક ૧-૭ માંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
गढ़पुर के रामजी भावसार और श्रीजी महाराज के सेवइयों का थाल
गढ़पुर में श्रीहरि के कई अनन्य एकांतिक भक्त थे, जिनमें भावसार परिवार के रामजी भक्त श्रीहरि के प्रति अपने इष्टभाव से अगाध स्नेह रखते थे। वे भावसार जाति के एक अत्यंत साधारण आर्थिक स्थिति वाले व्यक्ति थे, परंतु उनके अंतःकरण में श्रीजी महाराज के प्रति असाधारण एवं निष्कपट प्रेम था।
गढ़पुर के दरबारगढ़ और लक्ष्मीवाड़ी में जब भी कोई भव्य उत्सव होता, तो देश-विदेश से पधारे संपन्न भक्त श्रीजी महाराज और संतों को भांति-भांति के दिव्य व्यंजन बनाकर जिमाते। भक्तगण महाराज की बहुमूल्य वस्त्रों, आभूषणों, चंदन और सुगंधित पुष्पों से पूजा-अर्चना करते। यह सब देखकर साधारण स्थिति वाले रामजी भगत मन ही मन बहुत संकोच और खेद का अनुभव करते कि, “मेरे ऐसे भाग्य कहाँ कि मैं अपने निर्धन घर पर श्रीजी महाराज और संतों को कभी भोजन करा सकूँ?” वे निरंतर मन में यही प्रार्थना करते रहते, “हे प्रभु! इस मनुष्य देह और जीवन के पूर्ण होने से पूर्व मुझे भी कभी ऐसा अवसर अवश्य प्रदान करना!” घट-घट के ज्ञाता, अंतर्यामी और गरीब-निवाज श्रीजी महाराज से भला अपने प्रेमी भक्त की यह आंतरिक पुकार कैसे छिपी रह सकती थी?
एक बार गढ़डा में दादा खाचर के दरबार में वसंत पंचमी का पावन समैया (उत्सव) था। देश-परदेश से भारी संख्या में भक्त पधारे थे। भक्तगण विभिन्न वाद्ययंत्र बजाकर श्रीजी महाराज के सम्मुख श्रीहरि के स्वरूप और दिव्य माहात्म्य के वसंत के पद गा रहे थे। इसके पश्चात बहुत देर तक भव्य रंगोत्सव (फगवा) हुआ। दोपहर ढलने पर श्रीजी महाराज और सभी भक्त बाजे-गाजे के साथ पवित्र घेला नदी में स्नान करने पधारे। भव्य जलक्रीड़ा करते हुए सभी ने महाराज के साथ स्नान का आनंद लिया।
घेला नदी में जलक्रीड़ा के पश्चात स्वच्छ वस्त्र धारण कर, श्रीहरि हाथ में रुमाल और फुमके वाली छड़ी घुमाते हुए सभी संतों-भक्तों के साथ भावसार फली (मोहल्ले) की ओर पधारे। रामजी भगत ने जब देखा कि श्रीहरि स्वयं संतों के साथ अचानक उनके द्वार पर पधारे हैं, तो वे आश्चर्यचकित और आनंदविभोर हो गए। वे तुरंत सामने दौड़कर आए और श्रीहरि का भावभीना स्वागत किया। उन्होंने अपने घर की ओसरी (बरामदे) में ढोलिया (पलंग) बिछाया और संदूक में से नई रजाई, तकिए आदि निकालकर बिछाए और महाराज को आदरपूर्वक विराजमान किया। संतों और भक्तों के बैठने के लिए भी ओसरी तथा आँगन में यथोचित व्यवस्था की। आज तो अनंत कोटि ब्रह्मांड के स्वामी बिना बुलाए ही द्वार पर पधारे थे, जिससे रामजी भगत के हृदय में आनंद समा नहीं रहा था। उन्होंने श्रीहरि के ललाट पर कुमकुम का तिलक किया और अक्षत से वंदन किया।
अंतर्यामी श्रीहरि मंद-मंद मुस्कुराते हुए बोले, “रामजी भगत! आप मन में अफसोस करते थे न कि ‘मेरे ऐसे भाग्य कहाँ कि इन संतों-भक्तों और महाराज को कभी अपने घर जिमा सकूँ?’ तो आज हम आपका वही संकल्प पूरा करने आए हैं।” फिर श्रीजी महाराज ने रामजी भाई से पूछा, “भगत! अभी घर में भोजन के लिए क्या तैयार है? हमें बड़ी भूख लगी है!”
भगत ने घर में जाकर देखा तो गेहूं की हाथ से बनी हुई ताज़ी सेवइयों का एक बड़ा डिब्बा भरा हुआ था! साथ ही उनकी गौरी गाय के गाढ़े घी का पात्र और ताज़े गुड़ की भेली थी! श्रीजी महाराज ने यह जानकर मूलजी ब्रह्मचारी को उसका थाल तैयार करने का निर्देश दिया। मूलजी ब्रह्मचारी ने तुरंत सेवइयां उबालीं, उसमें मीठा गुड़ मिलाया और ऊपर से शुद्ध देशी घी डाला। सेवइयों का दिव्य थाल तैयार हुआ। श्रीजी महाराज बाजोट पर विराजित होकर अत्यंत प्रेम और भाव से उस भक्त की प्रसादी आरोगने लगे।
तत्पश्चात महाराज ने साथ आए संतों को पंक्ति में बैठने की आज्ञा दी। महाराज ने स्वयं संतों को भी वे सेवइयां परोसकर जिमाईं। फिर भी सेवइयां बची रहीं! इतने में वहाँ अन्य भक्त भी आ पहुँचे; महाराज ने उन्हें भी पंक्तिबद्ध बिठाकर सेवइयां परोसकर तृप्त किया! इस प्रकार गरीब-निवाज और भक्त-वांछा-कल्पतरु श्रीजी महाराज ने अपने प्रेमी भक्त का मनोरथ पूर्ण किया और ‘भगवान तो भक्त के हैं, अभक्त के नहीं’—इस अपने व्रत-नियम को पुनः चरितार्थ किया। परम भक्तराज रामजी भावसार के उस पावन घर के दर्शन आज भी गढ़पुर के भावसार फलिया में होते हैं।
ऐसे परम भक्त रामजी भाई भावसार का स्मरण सद्गुरु श्री निष्कुलानंद स्वामी ने ‘श्रीभक्तचिंतामणि’ ग्रंथ के प्रकरण ११२ की ५६वीं कड़ी में गढ़पुर के भक्तों के नाम गाते हुए किया है: “नाथो हको मुળજી રામજી, આંબો ખોડો ભાવસાર હરજી..! રાજો જગો કેશવ કહીએ, રુડા ભક્ત રાજગર લહીએ..!”
- आचार्य श्री रघुवीरजी महाराज विरचित ‘श्रीदुर्गपुर माहात्म्य’ अध्याय १५४, श्लोक १-७ से…
🙏
English
Ramji Bhavsar of Gadhpur and Shriji Maharaj’s Thal of Sevo (Vermicelli)
In Gadhpur, there were many elevated and single-minded devotees of Shri Hari, among whom Ramji Bhagat of the Bhavsar community possessed profound, unswerving devotion toward the Lord as his Ishtadev. Although he lived in very modest financial circumstances, his heart overflowed with extraordinary, pure love for Shriji Maharaj.
Whenever grand festivals were celebrated at the Darbargadh or Lakshmi Vadi in Gadhpur, affluent devotees arriving from distant regions would lovingly offer elaborate meals and delicacies to Shriji Maharaj and the holy sadhus. Devotees would worship Maharaj with costly attire, gold ornaments, fragrant sandalwood paste, and fresh flowers. Seeing all this splendor, Ramji Bhagat, with his humble means, would feel deeply sorrowful and regretful in his heart, thinking, “Where is my fortune so great that I could ever host Shriji Maharaj and the revered sadhus at my humble home and serve them a meal?” He would constantly pray in his heart, “O Lord! Before this human birth and lifetime draws to a close, please grant me just one such opportunity!” How could this sincere yearning remain concealed from the omniscient inner-knower (Antaryami) and uplifter of the humble (Garib Nawaz), Shriji Maharaj?
Once, on the auspicious occasion of Vasant Panchami, a magnificent festive gathering (samaiyo) was held at the Darbargadh of Dada Khachar in Gadhda. Devotees arrived in great numbers from regions near and far. Playing diverse musical instruments, they sang devotional hymns (Vasant padas) before Shriji Maharaj, extolling the divine glory and form of Shri Hari. This was followed by an exuberant festival of colours (Fagwa) that lasted for hours. In the late afternoon (rondho), Shriji Maharaj and all the devotees proceeded with joyous music to take a holy bath in the sacred Ghela River. Amid vibrant water sports, everyone rejoiced in bathing alongside Maharaj.
After sanctifying the waters of the Ghela, Shri Hari donned fresh, dry garments. Twirling a handkerchief and a tasselled stick in His hand, He walked gracefully toward the Bhavsar locality (faliya) along with the sadhus and devotees. When Ramji Bhagat suddenly saw Shri Hari arriving at his doorstep accompanied by the holy sadhus, he was utterly astonished and overjoyed. He rushed forward to welcome them. Ramji immediately spread a cot (dholiyo) on his front veranda (osari), took out clean new quilts and bolsters from his storage chest, and reverently seated Shri Hari upon them. He then arranged comfortable seating for the sadhus and devotees in his veranda and courtyard. Knowing that the Lord of infinite realms had graced his humble home uninvited, Ramji’s heart overflowed with boundless joy. He affectionately applied a kumkum chandlo on Shri Hari’s forehead and welcomed Him with sanctified grains of rice.
The omniscient Shri Hari smiled tenderly and said, “Ramji Bhagat! You used to lament in your heart, wondering when you would ever be fortunate enough to host these sadhus, devotees, and Maharaj at your home. Today, We have come specifically to fulfill your heartfelt prayer!” Shriji Maharaj then inquired, “Ramji Bhai, what is currently available to eat in the house? We are feeling very hungry!”
Ramji checked inside his kitchen and discovered a large container filled with freshly hand-crafted wheat vermicelli (sevo)! There was also a pot of thick ghee from his Gauri cow and a fresh block of pure jaggery! Learning of this, Shriji Maharaj instructed Mulji Brahmachari to prepare a thal. Mulji Brahmachari promptly boiled the vermicelli, sweetened it with jaggery, and poured plenty of pure ghee over it. As the sanctified thal was prepared, Shriji Maharaj seated Himself on a wooden stool (bajoth) and partook of the vermicelli with immense love and delight, honouring His devotee’s pure devotion.
Afterward, Maharaj instructed the accompanying sadhus to sit in rows. Shriji Maharaj Himself lovingly served them the vermicelli and fed them to their heart’s content. Even after everyone was fed, plenty of vermicelli still remained! Just then, more devotees arrived; Maharaj seated them in rows as well and served them the sanctified vermicelli! Thus, the uplifter of the humble and fulfiller of His devotees’ wishes, Shriji Maharaj, fulfilled the noble desire of His loving devotee, reaffirming His divine resolve that God belongs truly to His devotees. The sacred site of Param Bhaktaraj Ramji Bhavsar’s home can still be visited today in the Bhavsar faliya of Gadhpur.
Sadguru Shri Nishkulanand Swami has immortalized this supreme devotee, Ramji Bhai Bhavsar, in the scripture Shri Bhaktachintamani (Prakaran 112, Verse 56), while recounting the holy devotees of Gadhpur: “Natho Hako Mulji Ramji, Ambo Khodo Bhavsar Harji..! Rajo Jago Keshav kahiye, ruda bhakta Rajgar lahiye..!”
- From Shri Durgapur Mahatmya, Chapter 154, Verses 1-7, composed by Acharya Shri Raghuvirji Maharaj.
🙏