એકવાર ગઢપુર મા શ્રીહરિ ઓત્તરાદા બારના ઓરડાની ઓસરીએ ઢોલીયે બેઠા હતા. એ સમે જીવાખાચર આવ્યા ને શ્રીહરિને પગે લાગીને બોલ્યા.
Gujarati
ગઢપુરમાં મંદિરનું મુહૂર્ત અને દાદાખાચરનું સમર્પણ
એકવાર ગઢપુર મા શ્રીહરિ ઓત્તરાદા બારના ઓરડાની ઓસરીએ ઢોલીયે બેઠા હતા. એ સમે જીવાખાચર આવ્યા ને શ્રીહરિને પગે લાગીને બોલ્યા કે મહારાજ..! કાલ્ય તમે આયા મંદિર કરવાનો સંકલ્પ કર્યો તે સરંજામ એકઠો કરવાનુ ચાલુ કર્યું કે? શ્રીહરિ કહે કે જીવાબાપુ, હજુ તો એ બધુય કાય ચાલુ કર્યું નથી. જીવાબાપુ એ આમ બેત્રણ દિવસ શ્રીજીમહારાજ ને ઉપરા ઉપરી પુછપરછ કરી એટલે મહારાજે દાદાખાચર ને લાડુબા-જીવુબા ને બોલાવી કહ્યુ કે ભાવનગરથી લોઢા નો સામાન વગેરે મંગાવીએ ને મંદિર નુ કામ શરુ કરાવીએ. દાદા ખાચર કહે કે હે મહારાજ..! આપ લાધા ઠક્કર ને કહો તો એ ભાવનગર થી બધુય લાવવા ની વ્યવસ્થા કરે. શ્રીહરિ એ દિવસે સભા મા લાધા ઠક્કરને બોલાવ્યા ને કહ્યું કે જીવાખાચર બેચાર દહાડા થી કહ્યા કરે છે તો મંદિર નુ કામ શરુ કરીએ..! ત્યારે જીવાખાચરે ફરીને કહ્યું કે મહારાજ મંદિર શરુ કરાવો..! એમ કહીને ઉઠ્યા. સભા મા શ્રીહરિ કહે કે જુઓ જીવાખાચર ને મંદિર કરાવવાની કેવી તાણ્ય છે…! ત્યારે લાધા ઠક્કર કહે કે મહારાજ તમે એની પાહે જમીનનો લેખ પેલા કરાવો..! જીવાખાચર તો જેમ ગાડાનું પૈડું ફરે એમ ફરી જાય એવા છે. ત્યારે શ્રીહરિ કહે કે એતો બોટાદ ના હેમાશાં ને ભગાદોશી જેવા પૃતિષઠીત છે તો નહી ફરે..! ત્યારે સમજુ લાધા ઠક્કર બોલ્યા કે મહારાજ મને તો એમનો વિશ્વાસ આવતો નથી, તમે પેલા એની પાહે સાક્ષીએ સહિત લખાણ કરાવરાવો, પછે આપડે સામાન ભાવનગર થી મંગાવીએ. શ્રીહરિ કહે કે લાધા ઠક્કર તમે વિવેક ની વાત્ય કરી, કાલે જીવાબાપુ આવે ત્યારે તમે કાગળ ને પેન તૈયાર રાખજો, એ સમયે આપણે લખાણ કરીશુ. બીજે દિવસ શ્રીહરિ ઢોલીયે બેઠા હતા ને જીવાબાપુ આવ્યા પગે લાગીને બેઠા ને મંદિર સારુ સામાન મંગાવ્યા નુ પુછયુ ત્યારે શ્રીહરિ કહે કે આ લાધા ઠક્કર પેન ને કાગળ લાવ્યા છે તો પેલા જમીન નો લેખ કરીએ ને પછે વસ્તુ સામાન મંગાવવા નુ શરુ કરીએ ને..! જીવાખાચર બોલ્યા કે મહારાજ આજે રેવા દ્યો, કાલે કરીશુ..! સભા પુરી થઇ એટલે સહુ ઉઠ્યા એટલે લાધા ઠક્કર મહારાજ ને બોલ્યા કે હવે કાલે જોજો જીવાબાપુ તમને કેવોક લેખ કરી આપે છે..! શ્રીહરિ કહે કે જીવાબાપુ સભા મા બોલ્યા છે તો લેખ કરી જ આપશે ને..! બીજેદિવસે વળી સભા થઇ તે શ્રીહરિએ ફરીને જીવાબાપુને મંદિરની જમીન નો લેખ આજે કરવા યાદ કરાવયુ ત્યારે ફરી ને જીવાબાપુ બોલ્યા કે આજે રેવા દ્યો કાલે બંધાની હાજરી મા કરી લેશું. આ સાંભળી શ્રીહરિ કહે કે તમો કાલે કીધેલું એટલે થયું કે આજે લેખ લખી લઇએ..! એટલે જીવાખાચર કહે કે મહારાજ..! અમારે બીક-બકોર હોય ત્યારે દરબારગઢ ધીંગાણે કામ આવે..! બીજે ક્યાંક મંદિર કરો..! એમ મર્મ મા વાત કરીને મંદિર કરવાની ના કહી. શ્રીહરિએ લાધાઠકકર ની બુદ્ધિને વખાણી ને કહ્યું કે એને માણહ પારખતા આવડે છ. સભા ઉઠીને સૌ સૌને સ્થાને ગયા ને શ્રીહરિ અક્ષરઓરડી એ પધાર્યા. થોડીવારે બોટાદ ના ભગા દોશી, સોમલો ખાચર ને લોયા થી સુરાખાચર, સારંગપુર થી જીવાખાચર, કારીયાણીથી વસ્તાખાચર વગેરે આવ્યા તા એ બધા અક્ષરઓરડી એ આવ્યા ને ઓસરીમાં શ્રીહરિને પગે લાગીને સૌ બેઠા. સુરાખાચર બોલ્યા કે મહારાજ..! તમે લોયા પધારો ને મંદિર જેટલી જોઇએ એટલી જમીન ને મારો દરબારગઢ સાધુને રહેવા ખાલી કંરુ. વસ્તાખાચર કહે કારીયાણી મા કરો, જીવાખાચર કહે સારંગપુર કરો, અમારે લીંબડીનુ રાજ છે એટલે કોઇખટપટ નથી. એમ વાતો થતી હતી ત્યાં શ્રીહરિ કહે હાલો ગાડું જોડો, એમ કરીને ગાડે બેઠાને હાલ જયા ગણપતિનું દેરું છે ત્યાં પહોંચ્યા. એટલી વાર માતો લાડુબાં ને ખબર પડતા દોડ્યા ને દાદાખાચર ને કહે કે ભાઇ..! શ્રીહરિને તો જીવાખાચર સારંગપુર લઇ જાય છે ને હવે ત્યાં મંદિર કરશે માટે તુ એમને રોક ને આપણે મંદિર આહી જ કરાવીએ. દાદાખાચર તો દોડ્યા ને ગાડા આગળ સુઇ ગયા. ગાડું હાકનાર ને શ્રીહરિ કહે કેમ ગાડું રોક્યું તો ગાડાખેડુ કહે કે દાદાખાચર રસ્તા મા સુતા છે. ત્યારે શ્રીહરિ કહે કે ગાડું થોડુ આઘેરાક થી હાંકો તો ત્યાં આવી આડા દાદાખાચર સુતા. શ્રીહરિએ કહ્યું કે આજ તો અમે સારંગપુર જાશુ ને ત્યાં જ મંદિર કરશુ. આ સાંભળીને દાદાખાચર ચોધાર આંસુએ રડવા મંડ્યા, તેમનું હૈયું ભરાય ગયું. દોડીને શ્રીહરિને બથભરી ગયા ને રોતા રોતા બોલ્યા કે મહારાજ..! તમને ઠીક લાગે તો આ ગઢની ટોચ ઉપર મંદિર કરો, સરકાર મા લડીને હુ એ લખાવી આપુ. આખાયે દરબારગઢ મા તમને જયા ઠીક લાગે ત્યાં મંદિર કરો, મારા ઓરડા પાડીને મંદિર કરો, આ આખાયે દરબારગઢ મા કાકા ના જેટલો જ મારોય ભાગ છે. પણ તમે કાયમ આહી રહો. આવો ભાવ સોમલોખાચર બોલ્યા કે હે મહારાજ..! દાદાખાચર રાજી થાય એમ કરો ને આહી રોકાવ. શ્રીહરિએ ગાડું પાછું વળાવ્યુ ને ગઢપુર માંજ દખણાદાં બાર ના ઓરડા પડાવીને ત્યાં સારુ મુહૂર્ત જોવરાવી ને પોતાના હાથે જ મંદિરનું કામ શરુ કરાવયુ.
- શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણિમાંથી…
🙏
Hindi
गढ़पुर में मंदिर का मुहूर्त और दादा खाचर का अनन्य समर्पण
एक बार गढ़पुर में श्रीहरि उत्तर दिशा के द्वार वाले कमरे के बरामदे (ओसरी) में ढोलिए (खाट) पर विराजमान थे। उस समय जीवा खाचर आए और श्रीहरि के चरणों में प्रणाम कर बोले, “महाराज..! कल आपने यहाँ मंदिर निर्माण का संकल्प किया था, तो क्या सामग्री जुटाना प्रारंभ किया?” श्रीहरि ने कहा, “जीवा बापू, अभी तो कुछ भी प्रारंभ नहीं किया है।”
जीवा बापू ने लगातार दो-तीन दिनों तक श्रीजी महाराज से यही पूछताछ की, तो महाराज ने दादा खाचर तथा लाडूबा-जीवूबा को बुलाकर कहा, “भावनगर से लोहे का सामान आदि मँगवाते हैं और मंदिर का कार्य प्रारंभ करवाते हैं।” दादा खाचर ने कहा, “हे महाराज..! आप लाधा ठक्कर से कहें, तो वे भावनगर से सब कुछ लाने की व्यवस्था कर देंगे।”
श्रीहरि ने उसी दिन सभा में लाधा ठक्कर को बुलाया और कहा, “जीवा खाचर दो-चार दिनों से आग्रह कर रहे हैं, अतः मंदिर का कार्य प्रारंभ करते हैं!” उस समय जीवा खाचर ने पुनः कहा, “महाराज, मंदिर का कार्य शुरू करवाइए!” इतना कहकर वे उठ गए। सभा में श्रीहरि बोले, “देखो, जीवा खाचर को मंदिर निर्माण कराने की कैसी लगन है!” तब लाधा ठक्कर बोले, “महाराज! आप पहले उनसे जमीन का लिखित दस्तावेज़ (लेख) करवा लीजिए! जीवा खाचर तो ऐसे हैं जैसे गाड़ी का पहिया घूमता है, वैसे ही अपनी बात से पलट जाएँगे।” तब श्रीहरि बोले, “वे तो बोटाद के हेमाशा और भगा दोशी जैसे प्रतिष्ठित व्यक्ति हैं, वे अपनी बात से नहीं फिरेंगे!” तब विवेकशील लाधा ठक्कर बोले, “महाराज! मुझे तो उन पर विश्वास नहीं होता। आप पहले साक्षियों की उपस्थिति में उनसे लिखित दस्तावेज़ करवा लीजिए, तत्पश्चात हम भावनगर से सामग्री मँगवाएँ।” श्रीहरि ने कहा, “लाधा ठक्कर, आपने बड़ी समझदारी की बात कही है। कल जब जीवा बापू आएँ, तब आप कागज़ और कलम तैयार रखना, उस समय हम लिखा-पढ़ी करेंगे।”
अगले दिन श्रीहरि ढोलिए पर विराजे थे और जीवा बापू आए। प्रणाम करके बैठे और मंदिर के लिए सामग्री मँगवाने के बारे में पूछा। तब श्रीहरि ने कहा, “लाधा ठक्कर कागज़ और कलम लाए हैं, तो पहले ज़मीन का दस्तावेज़ कर लेते हैं, फिर सामग्री मँगवाना शुरू करेंगे!” जीवा खाचर बोले, “महाराज, आज रहने दीजिए, कल करेंगे!” सभा समाप्त होने पर जब सब उठे, तो लाधा ठक्कर ने महाराज से कहा, “अब कल देखिएगा कि जीवा बापू आपको कैसा दस्तावेज़ लिखकर देते हैं!” श्रीहरि बोले, “जीवा बापू ने सभा में वचन दिया है, तो वे अवश्य ही दस्तावेज़ कर देंगे!”
अगले दिन पुनः सभा हुई। श्रीहरि ने फिर जीवा बापू को मंदिर की ज़मीन का दस्तावेज़ करने का स्मरण कराया। तब पुनः जीवा बापू बोले, “आज रहने दीजिए, कल सबकी उपस्थिति में कर लेंगे।” यह सुनकर श्रीहरि बोले, “आपने कल कहा था, इसलिए सोचा कि आज दस्तावेज़ लिख लें!” तब जीवा खाचर बोले, “महाराज..! हमारे यहाँ जब कभी भय या विपत्ति (धींगाणा) आती है, तब यह दरबारगढ़ हमारे काम आता है! आप मंदिर कहीं और बना लीजिए!” इस प्रकार व्यंग्य और चतुराई से उन्होंने मंदिर निर्माण के लिए भूमि देने से साफ़ इनकार कर दिया। श्रीहरि ने लाधा ठक्कर की दूरदर्शिता की प्रशंसा की और कहा कि उन्हें मनुष्य की परख है। सभा समाप्त होने पर सभी अपने-अपने स्थान पर गए और श्रीहरि अक्षर ओरडी पधारे।
थोड़ी देर में बोटाद के भगा दोशी, सोमला खाचर, लोया से सुरा खाचर, सारंगपुर से जीवा खाचर (सारंगपुर वाले), कारियाणी से वस्ता खाचर आदि जो आए हुए थे, वे सभी अक्षर ओरडी में आए और बरामदे में श्रीहरि के चरणों में नमन कर बैठ गए।
सुरा खाचर बोले, “महाराज..! आप लोया पधारिए। मंदिर के लिए जितनी चाहिए उतनी भूमि और संतों के रहने के लिए मैं अपना पूरा दरबारगढ़ खाली कर देता हूँ।” वस्ता खाचर बोले, “कारियाणी में कीजिए।” सारंगपुर के जीवा खाचर बोले, “सारंगपुर में कीजिए, वहाँ लिंबडी का राज्य है इसलिए कोई खटपट या विवाद नहीं होगा।” इस प्रकार वार्ता चल ही रही थी कि श्रीहरि बोले, “चलो, बैलगाड़ी जोड़ो!” ऐसा कहकर वे बैलगाड़ी में बैठ गए और प्रस्थान करते हुए उस स्थान तक पहुँच गए जहाँ वर्तमान में गणपति जी की देवरी है।
इतनी ही देर में लाडूबा को जब यह समाचार मिला, तो वे दौड़ती हुई आईं और दादा खाचर से बोलीं, “भाई..! श्रीहरि को तो जीवा खाचर सारंगपुर ले जा रहे हैं और वे वहीं मंदिर निर्माण करेंगे। इसलिए तुम उन्हें रोको और हम मंदिर यहीं करवाएँ।”
दादा खाचर तुरंत दौड़े और बैलगाड़ी के आगे मार्ग में लेट गए। गाड़ी चलाने वाले से श्रीहरि ने पूछा, “गाड़ी क्यों रोकी?” गाड़ीवान ने कहा, “दादा खाचर मार्ग में सोए हुए हैं।” तब श्रीहरि बोले, “गाड़ी को थोड़ा किनारे से निकालो।” परंतु दादा खाचर तुरंत उस ओर जाकर आड़े लेट गए। श्रीहरि बोले, “आज तो हम सारंगपुर ही जाएँगे और वहीं मंदिर का निर्माण करेंगे।”
यह सुनकर दादा खाचर की आँखों से अविरल आँसू बहने लगे, उनका हृदय भर आया। वे दौड़कर श्रीहरि से लिपट गए और रोते हुए बोले, “महाराज..! यदि आपको उचित लगे तो इस गढ़ की चोटी पर मंदिर बनाइए, मैं सरकार (दरबार) में लड़कर भी वह ज़मीन आपके नाम लिखवा दूँगा। पूरे दरबारगढ़ में जहाँ आपको ठीक लगे वहाँ मंदिर बनाइए; मेरे रहने के कमरे गिराकर मंदिर बनाइए! इस पूरे दरबारगढ़ में काका के जितना ही मेरा भी आधा हिस्सा है। परंतु आप सदा के लिए यहीं रहिए!”
दादा खाचर का ऐसा अनन्य प्रेम और समर्पण देखकर सोमला खाचर बोले, “हे महाराज..! जिससे दादा खाचर प्रसन्न हों वैसा कीजिए और यहीं रुक जाइए।” श्रीहरि ने बैलगाड़ी वापस मोड़ ली। गढ़पुर में ही दक्षिण दिशा के द्वार वाले कमरे गिरवाकर, शुभ मुहूर्त दिखवाकर अपने कर-कमलों से ही मंदिर का निर्माण कार्य प्रारंभ करवाया।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि से…
🙏
English
Groundbreaking of the Gadhpur Mandir and the Supreme Surrender of Dada Khachar
Once in Gadhpur, Shri Hari was seated on a cot on the veranda of the north-facing room. At that time, Jiva Khachar came, bowed at Shri Hari’s lotus feet, and asked, “Maharaj! Yesterday You resolved to construct a mandir here; have You started gathering the necessary materials?” Shri Hari replied, “Jiva Bapu, We haven’t started any of that yet.”
When Jiva Bapu repeatedly inquired about this for two or three consecutive days, Shriji Maharaj called Dada Khachar, Laduba, and Jivuba, and said, “Let us order iron and building materials from Bhavnagar and commence the mandir construction.” Dada Khachar replied, “O Maharaj! If You instruct Ladha Thakkar, he will make all the necessary arrangements to procure everything from Bhavnagar.”
That day in the assembly, Shri Hari called Ladha Thakkar and said, “Jiva Khachar has been insisting for the past few days, so let us begin the work of the mandir!” Jiva Khachar reiterated, “Maharaj, please start the mandir!” and stood up to leave. In the assembly, Shri Hari remarked, “Look at Jiva Khachar’s earnest enthusiasm for building the mandir!” Ladha Thakkar then advised, “Maharaj, first get the written deed for the land from him! Jiva Khachar is like the turning of a cart’s wheel—he can change his mind at any moment.” Shri Hari replied, “He is a reputable chieftain, just like Hemasha and Bhaga Doshi of Botad; he will not back out!” But the prudent Ladha Thakkar cautioned, “Maharaj, I do not trust him. First, have him execute a written legal deed in the presence of witnesses; only then should we order the materials from Bhavnagar.” Shri Hari acknowledged, “Ladha Thakkar, you speak with great wisdom. When Jiva Bapu comes tomorrow, keep paper and pen ready, and we shall prepare the deed then.”
The next day, as Shri Hari was seated on His cot, Jiva Bapu arrived, bowed down, and inquired about ordering materials for the mandir. Shri Hari said, “Ladha Thakkar has brought pen and paper, so let us first execute the land deed, and then begin ordering the supplies!” Jiva Khachar hesitated and said, “Maharaj, let it be for today; we will do it tomorrow!” When the assembly dispersed, Ladha Thakkar told Maharaj, “Now watch tomorrow what kind of deed Jiva Bapu signs for You!” Shri Hari said, “Since Jiva Bapu promised in the assembly, he will surely sign the deed!”
The following day, when the assembly gathered again, Shri Hari reminded Jiva Bapu to sign the land deed for the mandir. Once again, Jiva Bapu evaded, “Let it be for today; tomorrow we will do it in front of everyone.” Shri Hari said, “Since you agreed yesterday, We thought we would write the deed today.” At this, Jiva Khachar bluntly revealed his hesitation, “Maharaj! In times of conflict and battle (dhinganu), this Darbargarh serves as our stronghold! Please build the mandir somewhere else!” With this pretext, he flatly refused to give land for the mandir. Shri Hari praised Ladha Thakkar’s shrewd judgment, noting that he possessed a keen ability to read people. The assembly dispersed, everyone returned to their quarters, and Shri Hari retired to Akshar Ordi.
A short while later, Bhaga Doshi of Botad, Somla Khachar, Sura Khachar of Loya, Jiva Khachar of Sarangpur, and Vasta Khachar of Kariyani gathered at Akshar Ordi. They bowed at Shri Hari’s lotus feet on the veranda and sat down.
Sura Khachar offered, “Maharaj! Please come to Loya. I will give as much land as needed for the mandir and vacate my entire Darbargarh for the sadhus to reside.” Vasta Khachar offered, “Build it in Kariyani.” Jiva Khachar of Sarangpur insisted, “Build it in Sarangpur; our region is under Limbdi’s rule, so there will be no disputes or political interference.” While discussions were underway, Shri Hari suddenly announced, “Come, yoke the bullock cart!” Saying this, He climbed onto the cart and proceeded forward, reaching the spot where the shrine of Ganapati stands today.
Upon hearing this news, Laduba rushed frantically to Dada Khachar and said, “Brother! Jiva Khachar is taking Shri Hari away to Sarangpur to build the mandir there! Go stop Him immediately so that we may have the mandir built right here!”
Dada Khachar ran swiftly and prostrated flat on the road directly in front of the cart. Shri Hari asked the cart driver, “Why have you stopped the cart?” The driver replied, “Dada Khachar is lying in the road.” Shri Hari said, “Steer the cart slightly to the side and proceed.” But Dada Khachar immediately shifted and lay across the cart’s path again. Shri Hari said, “Today We are certainly going to Sarangpur and will build the mandir there alone.”
Hearing this, Dada Khachar began to weep inconsolably, his heart overflowing with intense devotion. He ran forward, embraced Shri Hari tightly, and cried out through his tears, “Maharaj! If it pleases You, build the mandir on top of this fort; I will contest legally before the government and register it in Your name! Build the mandir anywhere You wish throughout the Darbargarh; demolish my own residential rooms to construct the mandir! In this entire Darbargarh, I hold an equal half-share alongside my uncle. But please, stay here forever!”
Witnessing such extraordinary devotion, Somla Khachar pleaded, “O Maharaj! Please grant Dada Khachar’s heartfelt prayer and remain here.” Shri Hari turned the cart back. In Gadhpur itself, He had the south-facing rooms dismantled, selected an auspicious time (muhurt), and with His own divine hands, inaugurated the groundbreaking and construction of the glorious mandir.
- From Shri Hari Charitra Chintamani…
🙏