જેતપુર ના જીવાજોષી શ્રીહરિના પરમએકાંતિક ભક્ત હતા. પોતે વહેવારે બહુ સામાન્ય હતા પણ શ્રીહરિના અનન્ય નિષ્ઠાવાન ભક્ત હતા.
Gujarati
મોટા રામબાઇ (કડવીબાઇ) અને શ્રીજી મહારાજની બંગડીઓ
જેતપુર ના જીવાજોષી શ્રીહરિના પરમએકાંતિક ભક્ત હતા. પોતે વહેવારે બહુ સામાન્ય હતા પણ શ્રીહરિના અનન્ય નિષ્ઠાવાન ભક્ત હતા, એટલે એમના બંને દિકરા નો જનોઇઉપવિત વીધી શ્રીહરિએ વાણીયાની દુકાને થી પાંચસો કોરી ઉધાર રખાવી ધામધૂમ થી કરાવેલો. એ કોરીની ચુકવણી શ્રીહરિ ફરેણી ગયા ત્યારે ત્યાં સભામા જાહેરાત કરતા પરમભકત હરિદાસના ઘરના માણહે પોતાની મરણમૂડીમાથી શ્રીહરિને ભાવથી અર્પણ કરીને ચુકવેલી.
જીવાજોષીને દિકરી નામે કડવીબાઇ (મોટા રામબાઇ) હતા જે સાસરે હતા પણ ત્યાં ઘણું દુખ હતું, સસરાપક્ષ ના કુસંગી હતા એટલે એમને વારે ઘડીએ હેરાન કર્યા કરતા. દુખ સહન કરતા થકા પણ કડવીબાઇ દ્રઢતાપુર્વક ભજન કરતા રહ્યા. તેઓ કહેતા કે મરી જઇશ પણ સત્સંગને મુકીશ નહી. એકવખત એ સીમમાં ચુલા ના બળતણ સારુ છાણા-અડાયા વીણવા ગયા. પોતે તો કિરતન ગાતા થકા શ્રીહરિ ને સંભારતા હતા એ સમે શ્રીહરિએ એમને દર્શન દીધા. બાઇ તો ભાવવિભોર થઇ ગયા. એ વખતે છાણા વીણતા વખતે બંગડીનો અવાજ આવતો હતો. શ્રીહરિ કહે કે જેમને ભગવાન ભજવા હોય એને આ તાલ શા કામના..! આટલું જ શ્રીહરિનું વચન સાંભળતા તો રામબાઇએ પોતાની બંગડીઓ કાઢીને ફેંકી દીધી. એ સમયે તો તુરતંજ શ્રીહરિએ બંગડીઓ લઇ લીધી ને ગઢપુર જીવુબાં ને આપી. શ્રીહરિ રામબાઇને દર્શન આપીને અદ્રશ્ય થય ગયા. રામબાઇ તો શ્રીહરિના દર્શન થતા રાજી રાજી થય ગયા. એમના પતિએ એમને ઘરે કંકાસ કરીને કીધુ કે તુ આજથી મારે માં-બેન સમાન છો, રામબાઇ પણ બોલ્યા કે તમે પણ આજ થી મારા માટે ભાઇ-બાપ સમાન છોવ એમ કહીને સૌભાગ્ય ના બધાય ચિહ્નો કાઢીને ફેંકી દીધા. એમના કૂટુંબી તો એમને મારવા આવ્યા પણ એ સમે જેતપુર ના દરબાર ઉનડવાળા એ ખુલ્લી તલવાર સાથે સત્સંગી જાણીને ભગવાન ના ભક્તનો પક્ષ રાખ્યો ને એમની રક્ષા કરી. શ્રીજીમહારાજે ફરીને દર્શન દીધું ને કહ્યું કે કાલે ભાદર નદી મા પુર આવશે ને એ વખતે તમે અમારી મુર્તિ પાછળ ચાલ્યા આવજો. તમારી અમે રક્ષા કરીશુ ને તમે ગઢપુર આવતા રહેજો. બીજે દિવસ શ્રીહરિની પૃેરણા પૃમાણે જ થયું ને પોતે ઘરબાર છોડીને ચાલી નીકળ્યા પાછળ એમનો પતિ વગેરે પાછળ આવ્યા પણ ભાદર નદી મા પુર આવેલ હોઇ કોઇ આ કાઠે આવી ન શક્યા. રામબાઇ ગઢપુર પહોંચ્યા ને જીવુબા પાસે રહ્યા. એકવખતે શ્રીહરિ લીંબવૃક્ષ નીચે સભા કરીને ઢોલીયે બેઠા હતા. સદગુરુ પૃેમાનંદ સ્વામીએ સિતાર સાથે કિરતન ગાયું કે…, ભલાજી મેરો કંગના નિકાઇ ગયો રે..! આ સાંભળી શ્રીહરિ બોલ્યા કે અમે આવું ક્યારે કર્યું તો તમે અમને બધાય વચાળે આક્ષેપ કરો છો..! અમને વગોવો ઓછો કેમ? એ વખતે મોટીબાં થોડે દૂર બાઇઓમાં બેઠા હતા એમણે મોટા રામબાઇની એ બંગડીઓ ને શ્રીહરિ તરફ દોડવી મૂકી ને બોલ્યા કે હે મહારાજ…! આ શુ છે ? આજ તો તમારા કામ બોલે છે કિરતન મા..! શ્રીહરિ પૃેમાનંદ સ્વામી સામું જોઇને મંદમંદ હસવા મંડયા ને બોલ્યા કે સ્વામી, મોટીબાએ અમને ઉઘાડા પાડ્યા આજતો..! સદગુરુ પૃેમાનંદ સ્વામીએ એ સમયે આ પૃસંગ ને અનુરૂપ બીજુ ચાર પદનું કિરતન બનાવ્યું કે..! બાલાપન મે વૈરાગણ કર દીની રે..!
- આદર્શ ભકતગાથામાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
मोटे रामबाई (कड़वीबाई) और श्रीजी महाराज की चूड़ियाँ
जेतपुर के जीवा जोशी श्रीहरि के परम एकांतिक भक्त थे। सांसारिक दृष्टि से वे अत्यंत साधारण स्थिति के थे, किंतु श्रीहरि के प्रति उनकी अनन्य निष्ठा थी। इसी निष्ठा के कारण श्रीहरि ने एक बनिये की दुकान से पाँच सौ कोरी उधार रखकर जीवा जोशी के दोनों पुत्रों का यज्ञोपवीत (जनेऊ) संस्कार बड़े धूमधाम से कराया था। जब श्रीहरि फरेणी पधारे, तब सभा में इस ऋण का उल्लेख किया। यह सुनकर परम भक्त हरिदास की धर्मपत्नी ने अपनी जीवन भर की जमा पूँजी (मरणमूँडी) अत्यंत भाव से श्रीहरि के चरणों में समर्पित कर वह ऋण चुका दिया।
जीवा जोशी की एक पुत्री थीं, जिनका नाम कड़वीबाई (मोटे रामबाई) था। वे अपने ससुराल में थीं, जहाँ उन्हें अत्यंत कष्ट सहने पड़ते थे। ससुराल वाले कुसंगी थे, इसलिए वे उन्हें निरंतर प्रताड़ित करते रहते थे। इतने कष्ट सहते हुए भी कड़वीबाई दृढ़तापूर्वक भगवान का भजन करती रहीं। वे सदैव कहती थीं, “मैं अपने प्राण त्याग दूँगी, परंतु सत्संग कभी नहीं छोड़ूँगी।”
एक दिन वे चूल्हे के ईंधन के लिए सीम (खेतों) में उपले (गोबर के कंडे) बीनने गईं। वे मुख से कीर्तन गाती हुई श्रीहरि का स्मरण कर रही थीं, उसी समय श्रीहरि ने उन्हें साक्षात् दिव्य दर्शन दिए। कड़वीबाई भावविभोर हो गईं। उपले बीनते समय उनके हाथों की चूड़ियाँ खनक रही थीं। श्रीहरि ने सहज भाव से कहा, “जिन्हें भगवान का भजन करना हो, उन्हें इस ताल-खनक की क्या आवश्यकता!” श्रीहरि का इतना वचन सुनते ही रामबाई ने तुरंत अपने हाथों की चूड़ियाँ उतारकर फेंक दीं।
उसी क्षण श्रीहरि ने वे चूड़ियाँ अपने हाथ में ले लीं और बाद में गढ़पुर ले जाकर जीवूबा को दे दीं। श्रीहरि रामबाई को दर्शन देकर अंतर्धान हो गए। प्रभु के दर्शन पाकर रामबाई का हृदय आनंद से भर गया। जब वे घर लौटीं, तो उनके पति ने कलह करते हुए कहा, “आज से तू मेरे लिए माता और बहन के समान है!” रामबाई ने भी निर्भय होकर उत्तर दिया, “और आप भी आज से मेरे लिए पिता और भाई के समान हैं।” इतना कहकर उन्होंने सुहाग के सभी चिह्न उतार फेंके। उनके ससुराल वाले उन्हें मारने दौड़े, परंतु उसी समय जेतपुर के दरबार उनड़ वाला ने उन्हें भगवान की सच्ची भक्त जानकर नंगी तलवार लेकर उनका पक्ष लिया और उनकी रक्षा की।
श्रीजी महाराज ने रामबाई को पुनः दर्शन देकर कहा, “कल भादर नदी में बाढ़ आएगी, उस समय तुम हमारी मूर्ति के पीछे-पीछे चली आना। हम तुम्हारी रक्षा करेंगे, तुम गढ़पुर चली आओ।”
दूसरे दिन श्रीहरि की प्रेरणा से वैसा ही हुआ। रामबाई घर-बार त्यागकर निकल पड़ीं। पीछे से उनका पति और परिवार वाले उन्हें पकड़ने दौड़े, किंतु भादर नदी में भीषण बाढ़ होने के कारण कोई भी नदी पार न कर सका। रामबाई सकुशल गढ़पुर पहुँच गईं और जीवूबा तथा मोटीबा के पास रहने लगीं।
एक समय श्रीहरि गढ़पुर में नीम के वृक्ष के नीचे ढोलिए (पलंग) पर विराजमान होकर सभा कर रहे थे। उस समय सद्गुरु प्रेमानंद स्वामी ने सितार की मधुर धुन पर यह पद गाया: भलाजी मेरो कंगना निकाइ गयो रे..! (हे प्रियतम! आपने मेरी चूड़ी उतार ली..!)
यह सुनकर श्रीहरि विनोदपूर्वक बोले, “हमने ऐसा कब किया जो आप भरी सभा में हम पर यह आक्षेप लगा रहे हैं? आप हमें इतना उलाहना क्यों दे रहे हैं?”
उस समय थोड़ी ही दूरी पर महिलाओं की सभा में बैठी मोटीबा ने मोटे रामबाई की वे चूड़ियाँ श्रीजी महाराज की ओर लुढ़का दीं और हँसते हुए बोलीं, “हे महाराज! यह क्या है? आज तो स्वामी के कीर्तन में आपके किए कार्य ही बोल रहे हैं!” श्रीहरि प्रेमानंद स्वामी की ओर देखकर मंद-मंद मुस्कुराने लगे और बोले, “स्वामी! आज तो मोटीबा ने हमारी पोल खोल दी!”
उसी समय इस अलौकिक प्रसंग से भावविभोर होकर सद्गुरु प्रेमानंद स्वामी ने चार पदों का एक और अमर कीर्तन रचा: बालापन में वैरागिन कर दीनी रे..!
- ‘आदर्श भक्तगाथा’ से… 🙏
English
Mota Rambai (Kadvi Bai) and Shriji Maharaj’s Bangles
Jiva Joshi of Jetpur was an elevated, single-minded devotee (param ekantik bhakta) of Shri Hari. Socially and financially, he was very humble, yet his faith and devotion toward Shri Hari were unwavering. Recognizing his deep devotion, Shri Hari Himself had arranged the sacred thread ceremony (yagnopavita) of Jiva Joshi’s two sons with great celebration, borrowing five hundred koris from a local merchant’s shop. Later, when Shri Hari visited Fareni, He mentioned this debt in an assembly. Hearing this, the noble wife of the devout devotee Haridas lovingly offered her entire life savings (maran-mudi) at Shri Hari’s lotus feet, thus clearing the debt.
Jiva Joshi had a daughter named Kadvi Bai (later revered as Mota Rambai). She was married, but faced immense hardships at her in-laws’ home because they were non-believers (kusangis) who relentlessly harassed and mistreated her. Despite enduring great suffering, Kadvi Bai remained steadfast in her devotion and prayers. She would often say, “I would rather give up my life than abandon Satsang.”
One day, she went out to the village outskirts to gather dried cow-dung cakes for fuel. As she worked, she sang sacred hymns (kirtans) and lovingly remembered Shri Hari. Pleased by her devotion, Shri Hari granted her His divine darshan right there in the field. Kadvi Bai was overwhelmed with spiritual bliss. While she gathered the dung cakes, the glass bangles on her wrists clinked with every movement. Shri Hari affectionately remarked, “For one whose sole desire is to worship God, what need is there for this rhythmic jingling?” The moment she heard Shri Hari’s divine words, Rambai immediately took off her bangles and tossed them aside!
Shri Hari instantly picked up those bangles and later entrusted them to Jivuba in Gadhpur. Shri Hari then disappeared. Rambai’s heart overflowed with supreme joy having received the Lord’s direct darshan. When she returned home, her husband started a fierce quarrel and declared in anger, “From this day forth, you are like a mother and sister to me!” Rambai calmly replied, “And from this day forth, you are like a father and brother to me.” With those words, she discarded all ornaments and symbols of married life. Her enraged in-laws rushed to assault her, but at that critical moment, the noble ruler of Jetpur, Darbar Unad Vala, arrived with a drawn sword. Recognizing her as a pious devotee of God, he protected her from harm.
Shriji Maharaj manifested once again before Rambai in darshan and instructed her, “Tomorrow, the Bhadar River will be in flood. At that time, follow closely behind My divine murti; We shall protect you. Come away safely to Gadhpur.”
The next day, everything unfolded according to Shri Hari’s divine design. Rambai left her home and walked toward Gadhpur. Her husband and family rushed after her, but because the Bhadar River was raging in full flood, none of them could cross over. Guided by Maharaj, Rambai crossed safely, reached Gadhpur, and took shelter under the loving care of Jivuba and Motiba.
One day, Shri Hari was presiding over an assembly in Gadhada, seated upon a cot under the neem tree. Sadguru Premanand Swami tuned his sitar and began singing with deep emotion: Bhalaji mero kangana nikai gayo re..! (“O beloved Lord! You have taken off my bangle..!”)
Hearing this, Shri Hari playfully responded, “When did We ever do such a deed that you bring such an accusation against Us before everyone? Why are you slandering Us so?”
At that moment, Motiba, who was sitting among the women devotees a short distance away, rolled those very bangles of Mota Rambai across the floor toward Shriji Maharaj’s feet and said, “O Maharaj! What are these then? Today, Your own divine deeds are speaking through Swami’s song!” Shri Hari looked toward Premanand Swami with an affectionate smile and said, “Swami! Motiba has laid bare Our secret today!”
Filled with devotional ecstasy by this divine pastime, Sadguru Premanand Swami composed another sublime four-verse hymn on the spot: Balapan me vairagan kar deeni re..! (“In the bloom of youth, He turned her into an ascetic devotee..!”)
- From Adarsh Bhaktagatha… 🙏