ગામ કરજીસણ ના ગોવિંદભાઇ પટેલ પરમ એકાંતિક ભક્તરાજ હતા. કરજીસણ ગામમાં મહારાજે ખુબ લીલાઓ કરીને તીર્થરૂપ બનાવેલ છે.
Gujarati
કરજીસણના ગોવિંદભાઇ પટેલ અને શ્રીજી મહારાજની લીલા
ગામ કરજીસણ ના ગોવિંદભાઇ પટેલ પરમ એકાંતિક ભક્તરાજ હતા. કરજીસણ ગામમાં મહારાજે ખુબ લીલાઓ કરીને તીર્થરૂપ બનાવેલ છે, બૃાહ્મણ ભક્ત નાનાભાઈનો કૂવો જે છે તેમાં શ્રીજીમહારાજ ખુબ નાહ્યા છે. એક વાર મહારાજ કુવામાં ધુબાકો મારીને નહાવા પડયા, ઘણી વાર થઇ તો પણ બહાર ન આવ્યા, સૌ ચિંતા કરવા લાગ્યા, ત્યાં થોડીવાર કેડે મહારાજ નીકળ્યા, સૌ પૂછવા લાગ્યા કે હે મહારાજ..! કેમ આટલીવાર થઇ ? એટલે મહારાજે કહ્યું કે એક ભક્તને તેડવા ગયા હતા. તે કૂવાના કાઠે એક ઓરડી હતી તેમાં મહારાજ રહેતા, ત્યાં ભક્તોની સભા થતી, આ કુવામાં મહારાજે ગંગાજીને તેડાવેલ, તે સમયે ગંગાજી પાણીના ધસમસતા પ્રવાહ રૂપે કુવામાંથી આખા ગામમાં ફેલાયેલા તેના સૌ ગામલોકોએ દર્શન કરેલ.
પરમભકત ગોવિંદભાઇ પટેલે દંઢાવ્ય દેશમાં સત્સંગ પ્રવર્તન કરાવવા માટે ખુબ મોટું કાર્ય કરેલ છે, તે પોતાનું ઘરકામ કે ખેતીનું કામ હોય તે છોડીને મહારાજની આજ્ઞા હોય તે કામ પહેલા કરતા. એક વાર શ્રીજીમહારાજ કરજીસણમાં ગોવિંદભાઇના ઘરે પધાર્યા, ત્યારે ગોવિંદભાઇ તો કોઈને સત્સંગ કરાવવા બીજે ગામ ગયેલા, ને મોસમ ટાણુ હોવાથી ખેતરમાં બાજરો પાકી ગયો હતો ! આથી ગોવિંદભાઇના ખેતરનો બાજરો ભક્તવત્સલ એવા શ્રીજીમહારાજે સંતો અને પાર્ષદો પાસે લણાવ્યો હતો ! (પુરુષોત્તમ ચરિત્ર પુષ્પમાળા ગુચ્છ ૬ પુષ્પ ૬૨).
એકવખત મહારાજે કરજીસણમાં જન્માષ્ટમીનો ખુબ મોટો ઉત્સવ કરેલો, ગામના સત્સંગીઓએ મહારાજની આજ્ઞાથી ઉત્સવની તૈયારી કરી, મહારાજ પધાર્યા, આખી રાત ખુબ કીર્તનો ગાઇ ને રાસ લીધા, સૌ ભક્તોએ આખી રાત ખુબ પરિશ્રમ કરીને રસોઈ તૈયાર કરી, મોડીરાતે રાસ ઉત્સવ પૂરો થતા રાતે જ મહારાજે સૌને પંક્તિ કરીને જમાડી દીધા. મહારાજની આજ્ઞા મુજબ સૌ સત્સંગીઓએ જ્યા રસોઈ બનાવેલ તે જગ્યા ની સંપૂર્ણ સાફ સફાઇ કરી નાખી અને રસોઈ થયાના કોઈ નિશાન પણ ન રહેવા દીધા, રસોઈના વાસણો પણ ધોઈને ઠેકાણે મૂકી દીધા, રસોઈ કરેલ તે ચુલાઓ પણ ન રહેવા દીધા ! વહેલી સવારે શ્રીજીમહારાજ સૌ હરિભક્તો સાથે ગોવિંદભાઈને લઈને ડાંગરવા જતા રહ્યા, એ વખતે એક સત્સંગના દ્વેષી અદેખા ભાઈએ આજુબાજુના ગામના ઘણા લોકોને બીજે દિવસે બપોરે ગોવિંદભાઈને ઘરે જમવાના નોતરાં આપ્યા હતા, તે મહારાજ જાણતા હતા આથી બપોરે નોતરાં દીધેલા તે લોકો જમવા આવ્યા, પણ ત્યાં તો રસોઈ થયાની કોઈ નિશાની જ ન દેખાણી,એટલે બધા લોકો ખિજાઈને જેણે નોતરાં આપ્યા હતા તેને ગોતવા નીકળ્યા કે અમને આમ ખોટા ખોટા જમવા માટેના નોતરાં શા માટે આપ્યા, આથી તે નોતરાં આપનાર ડરીને બીજે ગામ ભાગી ગયો ! આમ પોતાના ભક્તની લાજ ન જાય તે માટે આવી લીલા મહારાજે ગોવિંદભાઈને ઘરે કરી હતી ! આમ સત્સંગીને હેરાન કરવાના ઈરાદાવાળો પોતે જ બદનામ થયો ! ભક્તવત્સલ ભગવાને પોતાના ભક્તોની રક્ષક બની લીલા કરી.
કરજીસણમાં એક દેવીનું મંદિર હતું, ત્યાં દેવી સમક્ષ અવારનવાર પશુના બલિદાનની હિંસા થતી, તે વાત ગોવિંદભાઈએ એકવખત મહારાજને કહી, ને આ નિર્દોષ પશુહિંસા બંધ થાય તેવી પ્રાર્થના કરી. શ્રીજીમહારાજે દેવીને પૃેરણા કરીતો દેવીએ તેના પુજારીને દર્શન દઈને પોતા પાસે કોઈ હિંસા ન કરવા કહ્યું, જો કોઈ હિંસા કરશે તો તેની ઉપર મારો કોપ ઉતરશે એમ કહ્યું, ત્યારથી તે દેવી આગળ હિંસા થવાનું બંધ થયું, જે દેવીનું મંદિર અત્યારે પણ કરજીસણ ગામમાં છે. ગોવિંદભાઈને કોઈ સંતાન ન હતું, ને ગોવિંદભાઈએ દેવી આગળ બલિદાનમાં થતી હિંસા બંધ કરાવી આથી લોકો એવી વાતો કરવા લાગ્યા કે ગોવિંદભાઇને દેવી નો કોપ છે, માટે તે વાંઝિયો છે, ગામના સત્સંગી નહોતા તેવા તેમના કુટુંબીઓએ પણ ખુબ તેમના પત્નીને કઠોર શબ્દોથી મેણાં ટોણા માર્યા, આથી ઉદાસ થઈને ગોવિંદભાઇ અને તેના પત્નીએ ઘરસંસાર છોડીને મહારાજની સેવામાં જવાનું વિચારીને ગઢડે મહારાજ પાસે ગયા,ત્યાં શ્રીજીમહારાજને આવીને સર્વ હકીકત કહી કે હવે અમારે સંસાર છોડીને આપની સેવામાં રહેવું છે, શ્રીજીમહારાજે તેમને ઘરે પાછા મોકલ્યા, મહારાજના આશીર્વાદે ગોવિંદભાઈને મોટી ઉંમરે પણ ચાર પુત્રો થયા સૌથી મોટા ત્રિકમભાઇ પછી રણછોડભાઇ, નારણભાઇ અને ત્રિભુવનભાઈ એમ ચાર પુત્રો થયા હતા. આ ચારે ભાઈઓનો વંશ દેશાવરોમાં વસે છે અને ખુબ સારો સત્સંગ રાખે છે, હાલ અમદાવાદમાં મેમનગરમાં ગુલાબ ટાવર નજીક આવેલ સોસાયટીમાં તેના એક વંશજનું કુટુંબ રહે છે તેમને રૂબરૂ મળીને આ વાતની ખરાઈ કરેલ છે.
સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ આ ભક્તોને ભક્ત ચિંતામણીના પૃકરણ ૧૧૯ ની ૬૮મી કડી મા ગાયા છે કે…
કણબી ભક્ત છે ભવાનીદાસ, તજી કસળજી એ જૂઠી આશ..! ગોવિંદજી જાદવજીભાઇ, બાઇઓમાં છે મીઠીબાઇ બાઇ..!! દ્વિજભકત મોટા નાનોભાઇ, જેની ન કહી જાયે મોટાઇ..! ક્ષત્રીભકત છે વખતોભાઇ, એહ ભક્ત કરજીસણ માંઇ..!!
- શ્રીભકતચિંતામણીના મુક્તો ના ચિંતનમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
करजीसण के गोविंदभाई पटेल और श्रीजी महाराज की लीला
गाँव करजीसण के गोविंदभाई पटेल परम एकांतिक भक्तराज थे। करजीसण गाँव में श्रीजी महाराज ने अनेक दिव्य लीलाएँ रचकर उसे पावन तीर्थ बना दिया था। वहाँ ब्राह्मण भक्त नानाभाई के कुएँ में श्रीजी महाराज ने कई बार स्नान किया था। एक बार महाराज कुएँ में छलांग लगाकर स्नान करने उतरे, परंतु काफी समय बीत जाने के बाद भी बाहर नहीं आए। सभी भक्त अत्यंत चिंतित होने लगे। कुछ समय पश्चात जब महाराज बाहर पधारे, तो सबने जिज्ञासापूर्वक पूछा, “हे महाराज! बाहर आने में इतनी देर क्यों लग गई?” तब महाराज ने रहस्योद्घाटन करते हुए कहा कि वे एक अनन्य भक्त को धाम पधराने (अक्षरधाम ले जाने) के लिए गए थे। उस कुएँ के किनारे एक छोटी सी कोठरी (ओरडी) थी, जिसमें महाराज निवास करते थे और वहीं हरिभक्तों की दिव्य सभा होती थी। इसी कुएँ में श्रीजी महाराज ने स्वयं गंगाजी का आह्वान किया था; उस समय गंगाजी वेगवती जलधारा के रूप में कुएँ से प्रकट होकर पूरे गाँव में प्रवाहित होने लगीं, जिसके दर्शन सभी ग्रामवासियों ने किए।
परम भक्त गोविंदभाई पटेल ने दंढाव्य देश में सत्संग के प्रचार-प्रसार हेतु अत्यंत महत्वपूर्ण कार्य किया था। वे अपने घर-गृहस्थी या खेती के समस्त कार्यों को छोड़कर भी श्रीजी महाराज की आज्ञा को सर्वोपरि मानकर पहले पूरा करते थे। एक बार श्रीजी महाराज करजीसण में गोविंदभाई के घर पधारे। उस समय गोविंदभाई किसी अन्य गाँव में सत्संग कराने गए हुए थे और मौसम ऐसा था कि उनके खेत में बाजरे की फसल पूरी तरह पककर तैयार हो चुकी थी! यह देखकर भक्तवत्सल श्रीजी महाराज ने संतों और पार्षदों को साथ लेकर गोविंदभाई के खेत की बाजरे की फसल स्वयं कटवाई! (पुरुषोत्तम चरित्र पुष्पमाला गुच्छ ६, पुष्प ६२)
एक बार श्रीजी महाराज ने करजीसण में जन्माष्टमी का भव्य उत्सव आयोजित किया। गाँव के हरिभक्तों ने महाराज की आज्ञा से उत्सव की व्यापक तैयारियाँ कीं। महाराज पधारे, और पूरी रात भक्तिभाव से कीर्तन गाते हुए दिव्य रासलीला हुई। भक्तों ने रातभर कठोर परिश्रम करके सबके लिए महाप्रसाद (रसोई) तैयार किया। देर रात रास-उत्सव संपन्न होने पर महाराज ने रात्रि में ही सभी को पंगत में बिठाकर प्रेमपूर्वक भोजन कराया। महाराज की आज्ञा के अनुसार सभी सत्संगियों ने जहाँ रसोई बनी थी, उस पूरे स्थान की ऐसी स्वच्छ सफाई कर दी कि वहाँ भोजन बनने का कोई चिन्ह तक शेष न रहा। बर्तन धोकर यथास्थान रख दिए गए और जिन चूल्हों पर भोजन पकाया गया था, उन्हें भी पूर्णतः समतल कर दिया गया!
प्रातःकाल होते ही श्रीजी महाराज सभी हरिभक्तों के साथ गोविंदभाई को लेकर डांगरवा चले गए। उस समय सत्संग से द्वेष रखने वाले एक ईर्ष्यालु व्यक्ति ने गोविंदभाई को नीचा दिखाने के उद्देश्य से आसपास के गाँवों के कई लोगों को अगले दिन दोपहर में गोविंदभाई के घर भोजन का झूठा निमंत्रण दे दिया था। सर्वज्ञ श्रीजी महाराज यह षड्यंत्र भली-भाँति जानते थे। जब दोपहर में आमंत्रित लोग भोजन करने पहुँचे, तो वहाँ रसोई बनने का कोई नामोनिशान तक नहीं दिखा। इस पर वे सभी लोग क्रोधित होकर उस निमंत्रण देने वाले को खोजने लगे कि उसने उन्हें इस प्रकार झूठा बुलावा क्यों दिया था। यह देखकर वह ईर्ष्यालु व्यक्ति भयभीत होकर दूसरे गाँव भाग गया! इस प्रकार अपने अनन्य भक्त की प्रतिष्ठा और मर्यादा की रक्षा करने के लिए महाराज ने यह दिव्य लीला रची थी। सत्संगी को अपमानित करने का कुत्सित प्रयास करने वाला स्वयं अपमानित हुआ। भक्तवत्सल भगवान ने अपने सेवक के रक्षक बनकर यह अद्भुत चरित्र रचा।
करजीसण में एक देवी का मंदिर था, जहाँ देवी के समक्ष बहुधा निर्दोष पशुओं की बलि दी जाती थी। गोविंदभाई ने एक बार श्रीजी महाराज से यह व्यथा व्यक्त की और इस निर्दोष पशु-हिंसा को बंद कराने की प्रार्थना की। श्रीजी महाराज की दिव्य प्रेरणा से उस देवी ने अपने पुजारी को प्रत्यक्ष दर्शन देकर स्पष्ट आदेश दिया कि मेरे सम्मुख किसी भी जीव की बलि न दी जाए; यदि कोई हिंसा करेगा तो वह मेरे घोर कोप का भागी बनेगा। तभी से उस मंदिर में पशु-बलि की प्रथा सदा के लिए समाप्त हो गई। वह देवी मंदिर आज भी करजीसण गाँव में विद्यमान है।
गोविंदभाई के कोई संतान नहीं थी। जब उन्होंने देवी के मंदिर में होने वाली पशु-बलि बंद करवाई, तो अज्ञानी लोग यह कहने लगे कि गोविंदभाई पर देवी का प्रकोप हुआ है, इसीलिए वे निःसंतान हैं। परिवार के जो लोग सत्संगी नहीं थे, वे भी उनकी पत्नी को कठोर वचनों से ताने मारने लगे। इससे व्यथित होकर गोविंदभाई और उनकी धर्मपत्नी ने संसार का त्याग कर महाराज की सेवा में समर्पित होने का निश्चय किया और वे गढडा में श्रीजी महाराज के पास पहुँचे। वहाँ उन्होंने महाराज के चरणों में सारा वृत्तांत निवेदन किया और कहा, “हे प्रभु! अब हम इस संसार को त्यागकर केवल आपकी सेवा में रहना चाहते हैं।” परंतु करुणानिधान श्रीजी महाराज ने उन्हें समझा-बुझाकर पुनः घर भेज दिया। महाराज के अनन्य आशीर्वाद से बड़ी आयु में भी गोविंदभाई के घर चार तेजस्वी पुत्रों ने जन्म लिया—सबसे बड़े त्रिकमभाई, फिर रणछोड़भाई, नारनभाई और त्रिभुवनभाई। इन चारों भाइयों के वंशज आज देश-विदेश में बसे हुए हैं और अत्यंत दृढ़ सत्संगी हैं। वर्तमान में अहमदाबाद के मेमनगर में गुलाब टावर के निकट स्थित सोसायटी में उनके एक वंशज का परिवार निवास करता है, जिनसे प्रत्यक्ष भेंट करके इस प्रसंग की पुष्टि की गई है।
सद्गुरु निष्कुळानंद स्वामी ने भक्त चिंतामणि के प्रकरण ११९ की ६८वीं कड़ी में इन महान भक्तों का गुणगान करते हुए लिखा है:
कणबी भक्त छे भवानीदास, तजी कसळजी ए जूठी आश..!
गोविंदजी जादवजीभाई, बाईओमां छे मीठीबाई बाई..!!
द्विजभक्त मोटा नानोभाई, जेनी न कही जाये मोटाई..!
क्षत्रीभक्त छे वखतोभाई, एह भक्त करजीसण मांई..!!
- श्री भक्त चिंतामणि के मुक्तों के चिंतन से…
🙏
English
Govindbhai Patel of Karjisan and the Divine Lilas of Shriji Maharaj
Govindbhai Patel of Karjisan village was a supreme Ekantik devotee. Shriji Maharaj performed numerous divine lilas in Karjisan, sanctifying it into a revered pilgrimage place (tirth). Maharaj often bathed in the well belonging to the Brahmin devotee, Nanabhai. Once, Maharaj took a dive into the well to bathe, but did not resurface for a long time. The devotees gathered at the well grew deeply anxious. After some time, Maharaj emerged from the waters. Everyone asked, “O Maharaj! Why did it take You so long to come out?” Maharaj revealed that He had gone to receive and escort a departed devotee to Akshardham. By the side of that well stood a small chamber (ordi) where Maharaj resided and held divine spiritual assemblies (sabhas). In that very well, Maharaj once invoked the sacred river Ganga; at that time, Mother Ganga surged forth from the well in a roaring torrent of pure water, inundating the village, an extraordinary sight witnessed by all the villagers.
The supreme devotee Govindbhai Patel rendered monumental service in spreading Satsang throughout the Dandhavya region. Leaving aside his personal household chores and agricultural responsibilities, he always prioritized fulfilling Maharaj’s divine wishes and commands. Once, Shriji Maharaj arrived at Govindbhai’s home in Karjisan. At that time, Govindbhai had traveled to another village to introduce people to Satsang. It was harvest season, and the millet (bajra) in his fields had fully ripened. Seeing this, the compassionate Shriji Maharaj took the sadhus and parshads along and personally harvested the millet from Govindbhai’s fields! (Purushottam Charitra Pushpamala, Gucch 6, Pushpa 62).
On another occasion, Maharaj celebrated the grand festival of Janmashtami in Karjisan. In accordance with Maharaj’s instructions, the local devotees prepared enthusiastically for the celebrations. Maharaj arrived, and all night long they sang devotional kirtans and danced in ecstatic raas. The devotees labored tirelessly throughout the night to prepare a grand feast (rasoi). Late at night, as the raas festival concluded, Maharaj had everyone seated in neat rows (pankti) and served them the sanctified meal. Under Maharaj’s specific instructions, the devotees thoroughly cleaned the entire kitchen and dining area before dawn, removing every trace of cooking. The utensils were scrubbed clean and neatly stowed away, and even the makeshift earthen stoves (chulhas) were dismantled and leveled so that no one could tell a massive feast had just been cooked!
Early the following morning, Shriji Maharaj took Govindbhai and other devotees and departed for Dangarva. Meanwhile, an envious opponent of Satsang, aiming to bring shame upon Govindbhai, had secretly invited numerous people from neighbouring villages to a grand lunch at Govindbhai’s residence that afternoon. Omniscient Maharaj was fully aware of this wicked scheme. When the invitees arrived in large numbers for lunch, they found not the slightest evidence that any food had been prepared. Enraged, the hungry guests began hunting for the deceitful man who had invited them on false pretenses. Terrified of their wrath, the jealous conspirator fled to another village! Thus, Maharaj orchestrated this divine lila to preserve the honour and dignity of His dedicated devotee. The ill-intentioned conspirator brought utter disgrace upon himself, while the protector of devotees once again shielded His beloved servant.
In Karjisan, there stood a temple of a local goddess (Devi Mandir), where animals were frequently sacrificed. Govindbhai once mentioned this to Shriji Maharaj and earnestly prayed that this cruel slaughter of innocent creatures be brought to an end. Moved by compassion, Shriji Maharaj inspired the goddess from within. The deity appeared before her priest in a vision and strictly commanded him never to permit any animal sacrifice in her presence again, warning that anyone committing violence would face her severe divine wrath. From that day onward, animal sacrifice was permanently halted at the shrine, which stands in Karjisan to this day.
Govindbhai was childless. When he brought an end to the animal sacrifices at the temple, ignorant villagers began gossiping that Govindbhai had incurred the goddess’s curse, which was why he had no children. Non-satsangi relatives also subjected his wife to harsh words and relentless taunts. Deeply disheartened by the worldly censure, Govindbhai and his wife decided to renounce household life and dedicate themselves entirely to Maharaj’s personal service. They traveled to Gadhada and poured out their hearts before Shriji Maharaj, expressing their wish to leave the worldly life. However, Maharaj graciously consoled them and sent them back home with His divine blessings. By Maharaj’s divine grace, Govindbhai was blessed with four sons even in his advanced age: the eldest Trikambhai, followed by Ranchhodbhai, Naranbhai, and Tribhuvanbhai. Descendants of these four brothers now reside in various parts of the country and abroad, holding firm to the Satsang tradition. A descendant’s family currently resides in a society near Gulab Tower in Memnagar, Ahmedabad, where this historical account was personally verified.
Sadguru Nishkulanand Swami has immortalized these exalted devotees in the Bhakta Chintamani (Prakaran 119, Verse 68):
Kanbi bhakta chhe Bhavanidas, taji Kasalji e juthi aash..!
Govindji Jadavbhai, baio ma chhe Mithibai bai..!!
Dwijbhakta mota Nanobhai, jeni na kahi jaay motai..!
Kshatribhakta chhe Vakhatobhai, eh bhakta Karjisan maahi..!!
- From reflections on the realized souls in Shri Bhakta Chintamani…
🙏