ચાંદ્રાણી ગામ ભુજથી ૪૩ કિમિ દૂર ભુજ-ભચાઉ હાઇવે ઉપર આવેલું શ્રીહરિના સમયથી પૃસાદીભુત ગામ છે. આ ગામમાં જેઠાભાઇ નામે અબોટી બ્રાહ્મણ રહેતા હતા.
Gujarati
ચાંદ્રાણીના જેઠાભાઇ અને વરખડાના ડાળનો ઘોડો
ચાંદ્રાણી ગામ ભુજથી ૪૩ કિમિ દૂર ભુજ-ભચાઉ હાઇવે ઉપર આવેલું શ્રીહરિના સમયથી પૃસાદીભુત ગામ છે. આ ગામમાં જેઠાભાઇ નામે અબોટી બ્રાહ્મણ રહેતા હતા. આ ભક્ત તો એવા કે જેણે ઇષ્ટદેવ તરીકે શ્રીહરિ નો ભગવાન પણા નો નિશ્ચય કર્યો પછી તે મનુષ્ય ચરિત્ર કરતા સાવ બાલિશતાથી વર્તન કરે તો પણ જેને તેમાં દિવ્યતાના દર્શન થતા તેવા ભક્ત હતા. જેઠાભાઇ અને કેશવજીભાઇ બંને સાથે રહેતા હતા, મહારાજ તેમના ઘરે પાંચ દિવસ રોકાયા છે, આ પ્રેમી ભક્તોના ઘરે શ્રીજીમહારાજે અદભુત મનુષ્ય લીલાઓ કરી છે. એકવખત શ્રીજીમહારાજ કચ્છના વિચરણ દરમિયાન દુધઈથી ચાંદ્રાણી ગામે પધાર્યા અને અબોટી બ્રાહ્મણ જેઠાભાઇ અને હરિભાઇને ઘેર રોકાયા, દરરોજ ચાંદ્રાણી ગામના તળાવમાં ભક્તો સાથે સ્નાન કરવા જાય, ત્યાં કિરતન ભક્તિ થાય, રમઝટ બોલે, મહારાજ પોતે તાળી વઝાડીને નારાયણ ધૂન્ય ઝીલાવે. સૌ સાથે શ્રીહરિ તળાવ મા નાહીને અવનવી લીલાઓ કરે. ત્યાં તળાવની પાળે ઘણા શૂરવીરોના પાળિયાઓ હતા, તેની નજીકમાં એક વરખડાનું ઝાડ હતું, તે ઝાડની એક વાંકી ડાળી હતી એક વાર તેની ઉપર શ્રીજીમહારાજ ઘોડો પલાણીને બેઠા, આમ વરખડાની વાંકી ડાળ ઉપર બેસીને જાણે ઘોડો ચલાવતા હોય તેમ ડચકારા કરે, લગામ પકડી હોય તેમ હાથ હલાવે, ને નાના બાળકની જેમ મનુષ્ય ચરિત્ર કરતા હોય એવો એવો હાવભાવ કરે. આ જોઇને બીજા ભક્તો હસવા લાગ્યા, પરંતુ જેઠાભાઇ તો હાથ જોડીને સામે ઉભા રહયા. જયારે શ્રીજીમહારાજ વરખડાની વાંકી ડાળી ઉપર બેસીને આવી મનુષ્ય લીલા કરતા હતા ત્યારે બીજા ભક્તોએ પૂછ્યું કે “ મહારાજ ! આ શું કરો છો ? ” એટલે મહારાજે ઘોડું ચલાવતા હોય તેવા ડચકારા કરતા કહ્યું કે “ ઘોડું હાંકીએ છીએ , પણ આ ઘોડું બરોબર હાલતું નથી “ આ સાંભળીને સૌ હસી પડયા, પરંતુ જેઠાભાઇએ હાથ જોડીને કહ્યું “એ ઘોડો તો તમે હાંક્યો એટલે હવે તે એવો હાલશે કે એને અક્ષરધામ સુધી કોઈ રોકી જ નહિ શકે ! “ એ સાંભળીને મહારાજ હસ્યા, પરંતુ બીજા ભક્તો આ વાતનો મર્મ ન સમજી શક્યા, આથી સૌ ભક્તોએ જેઠાભાઇને આ વાતનું રહસ્ય પૂછ્યું એટલે જેઠાભાઇએ તેઓને કહ્યું કે “ હવે આ વરખડાના જીવને આ બ્રહ્માંડમાંથી ભગવાનના ધામમાં જતો કોઈ રોકી જ નહિ શકે એવો પુરપાટ હાલશે “ આ સાંભળીને સૌ ખુબ આશ્ચર્ય પામ્યા. જેઠાભાઇ ને વરખડા ના જીવનુ આવું મનુષ્ય ચરિત્ર કરતા શ્રીહરિએ જોઇને બહુજ અહોભાવ આવ્યો. એ જાણી ને શ્રીહરિ એમના ઉપર ઘણા રાજી થયા.
સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ ભક્ત ચિંતામણી પ્રકરણ ૧૧૬ કડી ૩૮માં ચાંદ્રાણીના જેઠાભાઇ અને કેશવજીભાઇ બ્રાહ્મણ ને યાદ કર્યા છે કે…. વિપૃ ભક્ત જેઠો કેશવજી, સત્સંગી સુથાર રવજી..! ભક્ત ઠક્કર કેશવજી નામ, એહાદિ રહે ચાંન્દ્રાણી ગામ..!!
હાલ પણ ચાંન્દ્રાણી ગામે એ પ્રસાદીનું તળાવ છે ને કાઠે વરખડાના ઝાડ છે. ત્યાં ભૂજ મંદિર વતિ છત્રી કરીને ચરણારવિંદ પધરાવ્યા છે.
- કચ્છ લીલા અધ્યાય-૩૭ માંથી… 🙏
Hindi
चांद्राणी के जेठाभाई और वरखड़े की डाल का घोड़ा
चांद्राणी गाँव भुज से ४३ किमी दूर भुज-भचाऊ राजमार्ग पर स्थित है, जो श्रीहरि के समय से ही अत्यंत प्रसादीभूत (पवित्र) गाँव है। इस गाँव में जेठाभाई नामक अबोटी ब्राह्मण रहते थे। ये ऐसे अनन्य भक्त थे कि जिन्होंने अपने इष्टदेव के रूप में श्रीहरि के भगवानपने का दृढ़ निश्चय कर लिया था। उसके उपरांत यदि प्रभु मनुष्य चरित्र करते हुए बिल्कुल बालकों जैसा आचरण भी करते, तो भी उन्हें उसमें साक्षात दिव्यता के ही दर्शन होते थे। जेठाभाई और केशवजीभाई दोनों साथ रहते थे। श्रीजी महाराज उनके घर पाँच दिनों तक ठहरे थे, और इन प्रेमी भक्तों के घर महाराज ने अद्भुत मनुष्य लीलाएँ की थीं।
एक बार श्रीजी महाराज कच्छ विचरण के दौरान दुधई से चांद्राणी गाँव पधारे और अबोटी ब्राह्मण जेठाभाई व हरिभाई के घर विराजे। प्रतिदिन चांद्राणी गाँव के सरोवर में भक्तों के साथ स्नान करने पधारते थे। वहाँ कीर्तन-भक्ति की रसधार बहती, आनंद की वर्षा होती, और महाराज स्वयं ताली बजाकर “स्वामिनारायण” महामंत्र की धुन गवाते। सभी भक्तों के साथ श्रीहरि सरोवर में स्नान करते और नित्य नूतन दिव्य लीलाएँ रचते।
उस सरोवर की पाल पर अनेक शूरवीरों के स्मारक (पालिया) बने हुए थे। वहीं निकट ही एक वरखड़े (पीलू) का वृक्ष था। उस वृक्ष की एक झुकी हुई टेढ़ी डाल थी। एक बार श्रीजी महाराज उस डाल पर ऐसे सवार होकर बैठ गए मानो किसी घोड़े पर बैठे हों! वरखड़े की उस टेढ़ी डाल पर बैठकर वे घोड़े को हाँकने की तरह डचकारा (मुँह से आवाज़) करने लगे, लगाम थामे रखने के समान हाथ हिलाने लगे, और एक छोटे बालक की तरह बाल-चरित्र करते हुए सुंदर भाव-भंगिमाएँ प्रदर्शित करने लगे।
यह अलौकिक दृश्य देखकर अन्य भक्त हँसने लगे, परंतु जेठाभाई दोनों हाथ जोड़कर विनीत भाव से सामने खड़े रहे। जब श्रीजी महाराज वरखड़े की टेढ़ी डाल पर बैठकर ऐसी मनुष्य लीला कर रहे थे, तब अन्य भक्तों ने पूछा, “महाराज! आप यह क्या कर रहे हैं?” महाराज ने घोड़े को हाँकने की चेष्टा करते हुए कहा, “हम घोड़ा दौड़ा रहे हैं, परंतु यह घोड़ा ठीक से चल नहीं रहा है!” यह सुनकर सभी भक्त हँस पड़े। किंतु जेठाभाई ने दोनों हाथ जोड़कर कहा, “महाराज! इस घोड़े को तो आपने हाँक दिया है, अतः अब यह ऐसा दौड़ेगा कि इसे अक्षरधाम पहुँचने से कोई रोक ही नहीं सकेगा!” यह सुनकर श्रीजी महाराज मंद-मंद मुस्कुराए, परंतु अन्य भक्त इस गूढ़ बात का मर्म समझ नहीं पाए। जब सभी भक्तों ने जेठाभाई से इस वचन का रहस्य पूछा, तो जेठाभाई ने समझाया, “अब इस वरखड़े के वृक्ष के जीव को इस ब्रह्मांड से भगवान के परमधाम अक्षरधाम जाने से कोई नहीं रोक सकेगा, यह तीव्र गति से अक्षरधाम पहुँचेगा।” यह सुनकर सभी भक्त अत्यंत विस्मित हो गए। भगवान के इस बाल-चरित्र में वरखड़े के जीव का उद्धार देख जेठाभाई के हृदय में जो अनन्य अहोभाव था, उसे जानकर श्रीहरि उन पर अत्यधिक प्रसन्न हुए।
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी ने ‘भक्तचिंतामणि’ ग्रंथ के प्रकरण ११६, कड़ी ३८ में चांद्राणी के जेठाभाई और केशवजीभाई ब्राह्मण का सादर स्मरण किया है: विप्र भक्त जेठो केशवजी, सत्संगी सुथार रवजी..! भक्त ठक्कर केशवजी नाम, एहादि रहे चाँन्द्राणी गाँव..!!
वर्तमान में भी चांद्राणी गाँव में वह प्रसादी का सरोवर और उसके तट पर वरखड़े के वृक्ष सुशोभित हैं। वहाँ भुज मंदिर की ओर से छतरी बनाकर श्रीहरि के पावन चरणारविंद पधराए गए हैं।
- कच्छ लीला अध्याय-३७ से…
🙏
English
Jethabhai of Chandrani and the Horse of the Varkhada Branch
The village of Chandrani is situated 43 km from Bhuj on the Bhuj-Bhachau highway, a sacred place sanctified by Shri Hari since His divine presence on earth. In this village lived an Aboti Brahmin named Jethabhai. He was such a sublime devotee that having firmly realized Shri Hari as the Supreme Lord, even when the Lord performed human-like child-play and acted with absolute simplicity, Jethabhai always perceived purest divinity in His actions. Jethabhai and Keshavjibhai lived together. Maharaj stayed at their residence for five days, performing wondrous human lilas at the house of these loving devotees.
Once, during His travels in the Kutch region, Shriji Maharaj arrived in Chandrani village from Dudhai and stayed at the residence of Aboti Brahmins Jethabhai and Haribhai. Every day, He would go with the devotees to bathe in the village lake. Melodious kirtan-bhakti resonated, joyous devotional fervor filled the air, and Maharaj Himself clapped His hands to lead the divine chanting of the Narayan Dhun. Shri Hari bathed in the lake alongside everyone and performed many divine lilas.
On the embankment of the lake, there were several memorial stones (paliyas) honoring valiant warriors. Nearby stood a Varkhada tree (Salvadora persica) with a bent, curved branch. One day, Shriji Maharaj mounted that branch as if saddling a horse! Sitting astride the curved branch of the Varkhada, He made clicking sounds as if urging a horse forward, moved His hands as if holding reins, and displayed innocent, childlike expressions while performing this human lila.
Seeing this playful act, the other devotees began to laugh, but Jethabhai stood before Him with folded hands in deep reverent wonder. While Shriji Maharaj was performing this divine human lila atop the bent branch of the Varkhada tree, the other devotees inquired, “Maharaj! What are You doing?” Maharaj, clicking His tongue as though driving a steed, replied, “We are riding a horse, but this horse is not moving properly!” Hearing this, everyone burst into laughter, but Jethabhai folded his hands and submitted, “Maharaj, since You have spurred this horse, it will now gallop in such a way that no one can stop it until it reaches Akshardham!” Hearing this insightful devotion, Maharaj smiled gracefully, but the other devotees could not grasp the inner significance. When they asked Jethabhai about the secret behind his words, Jethabhai explained, “Now, no one in this entire universe can stop the jiva of this Varkhada tree from ascending straight to the supreme abode of God; it will gallop directly to Akshardham!” Hearing this profound revelation, all were filled with immense wonder. Seeing Jethabhai’s deep spiritual insight and reverence even during such human-like child-play, Shri Hari was immensely pleased with him.
Sadguru Nishkulanand Swami has commemorated Jethabhai and Keshavjibhai Brahmin of Chandrani in the scripture ‘Bhaktachintamani’, Chapter 116, verse 38: “Vipra bhakta Jetho Keshavji, Satsangi Suthar Ravji..! Bhakta Thakkar Keshavji naam, Ehadi rahe Chandrani gaam..!!” (Brahmin devotees Jetha and Keshavji, Satsangi carpenter Ravji, and devotee named Thakkar Keshavji; these and others resided in Chandrani village.)
Even today, that sanctified lake and the Varkhada trees on its bank remain in Chandrani village. A memorial canopy (chhatri) enshrining the holy lotus footprints (charanarvind) of Shri Hari has been established there by the Bhuj Mandir.
- From Kutch Lila, Chapter 37…
🙏