ગામ ગોઠપ ના કડવાભગત પોતે મુમુક્ષુ હતા ને તેમને આંબાની વાડી હતી. એકવખત સંતો વિચરણ કરતા કરતા પધાર્યા તે સમાગમથી સત્સંગ થયો.
Gujarati
ગોઠપના કડવાભગત અને આંબાનું વિસર્જન
ગામ ગોઠપ ના કડવાભગત પોતે મુમુક્ષુ હતા ને તેમને આંબાની વાડી હતી. એકવખત સંતો વિચરણ કરતા કરતા પધાર્યા તે સમાગમથી સત્સંગ થયો ને પોતે સત્સંગી થયા. સંતો થોડેદિવસ રોકાઇને હવે અમે વડતાલ જઇશુ એમ કહીને ચાલ્યા. કડવાભગત કહે હુ તમારા સાથે આવું ? સંતોએ હા કહી એટલે એમના સાથે વડતાલ આવ્યા. શ્રીહરિના દર્શન થતા જ જાણે પોતાને પરિપૂર્ણ નિશ્ચય થઇ ગયો. થોડીદિવસ વડતાલ રોકાઇને પોતે પોતાના ગામ ગયા પણ મનમા ગાંઠય વળી ગઇ કે હવે આંબાવાડી મા જેટલી કેરી થાય એ બધીય શ્રીહરિને સંતોને અર્પણ કરી દેવી ને મહારાજ પૃસાદી આપે તો જ કેરી જમવી. એ વરહે જેટલી કેરીઓ થઇ એ ગાડાઓ ભરી ને વડતાલ લઇ આવ્યા ને શ્રીહરિને અર્પણ કરી. શ્રીહરિ એ થોડીક કેરીઓ એમને પૃસાદી તરીકે પાછી આપી જે પોતે જમતા ને ગામધણી દરબાર હતા એમને આપી. દરબાર કેરીઓ જમ્યા તે ખુબ વખાણી ને બોલ્યા કે આવી મીઠી કેરીઓ તો ક્યારેય ખાધી જ નથી. દરબારને મનમા થયું કે આ બધીય કેરીઓ કડવા ભગત વડતાલ આપી આવે છે એના કરતા અમને આપે તો સારુ, પણ કડવા ભગતના સામે કશુંય બોલી શક્યા નહી. આમ ચાર પાંચ વરહ વીતી ગયા. કડવાભગત તો બીજુ થોડુ ઘણું ધાન પકવીને પોતાનો ગુજરાન ચલાવતા.
ગામધણી નો કારભારી જરાક અવળચંડો હતો એટલે એણે કાનભંભેરણી કરી કે દરબાર..! તમે આ ખેડૂ પાહેથી જમીન પાછી લઇ લયો ને બધુય તમારા હાથમા જ છેને..! તમે કેતા હોતો હુ તમારાવતી કડવાભગત ને કહી આવું. ગામધણી ની સંમતિ મળતા એ કડવાભગત પાસે ગયો ને બોલ્યો કે આ આંબાવાડીની જમીન તમે પાછી દરબારને આપી દ્યો, દરબાર તમે જેમ કયો એટલી જમીન બીજી આપવા તૈયાર છે. કડવાભગતે વિચાર કર્યો કે આ આંબાવાડીની કેરીઓ થી દરવરહે શ્રીહરિએ સંતો-ભક્તોની સેવા થાય છે એ હવે થશે નહી એમ વિચારીને કારભારીને ચોક્ખી ના પાડી દીધી. એ વાતે પોતે ઉદાસ થઇ ગયા.
મનમા કારભારી ઉપર ઘણો ગુસ્સો આવ્યો પણ સંતોના વચન યાદ આવ્યા કે કૃોધ કરવો નહીને શાંત રહેવું. મનમાં ઉદ્વેગ થવા લાગ્યો કે આ દેહે હવે આંબાવાડીની કેરીઓથી સેવા થાય છે એ પણ હવે થઇ શકશે નહી. પોતે વાડીએ ગયા ત્યાં શ્રીહરિએ દર્શન દીધા ને માથે હાથ મુકીને બોલ્યા કડવા ભગત…! તારી સેવા હવે થઇ ગઇ એટલે તુ હવે ઉપાધી કરીશ નહી. ભગત ને શ્રીહરિ ના વચનથી ધરપત મળી.
પોતે ઘરે આવ્યા ને ફળીયા મા ખાટલો ઢાળીને સુતા હતા. ત્યારે કડવા પટેલ ને એકવખત કથા સાંભળવા ગયા તા ત્યાં ગોરમહારાજે ગણેશ સ્થાપન ને કથા પુરી થયે ગણેશ વિસર્જન વગેરે કરેલ એ શ્લોક યાદ આવ્યા. તેમણે નિશ્ચય કરી લીધો કે આમ જ સ્થાપન-વિસર્જન આંબાવાડીયે પણ થાય. પોતે બીજે દિવસે સવારે વાડીએ ગયા ને બધાય આંબાના થડ પાહે પાણી રેડતા જાય ને કેતા જાય કે આંબામાં રહેલા જીવાત્માઓ તમે શ્રીહરિની સેવા કરી લીધી હવે તમે તમારા આત્માને સદગતિ કરો.
કારભારીએ વાડી પટેલના નામેથી કપટ કરીને લઇ લીધી, પણ કડવાભગતના વિસર્જન મંત્ર સાથે અંજલીઓ દેતા થોડેદિવસ મા બધાય આંબાઓ સુકાઇ ગયા.
કડવાભગત ખેતી જતી રહેતા ઘરે રહેવા મંડયા. પોતાને આર્થિક સંકડામણ ઘણીય થઇ પણ પોતે નિષ્કામભાવે કાયમ પૃારથના કરતા કે હે પૃભુ..! તમે અનંતભૂવન ના નાથને મને હવે કશુંય જોઇતુ નથી બસ અંતસમયે તમારા અક્ષરધામમા તેડી જાજો. પોતાના દેહ મા રોગ હતો પણ શ્રીહરિ મટાડે એ સારુ ક્યારેય પૃારથના કરતા નહી.
પોતે ક્યારેય ફરીને વાડીએ ગયા નહી. પોતે નિસ્પૃહ થઇને થોડેદિવસે સૌને જય શ્રી સ્વામિનારાયણ કહીને સુખપુર્વક અક્ષરધામ સીધાવ્યા.
- કટોરે ભર્યા ચંદનમાંથી….. 🙏
Hindi
गोठप के कड़वाभगत और आम्रवृक्षों का विसर्जन
गोठप गाँव के कड़वाभगत एक सच्चे मुमुक्षु थे और उनके पास आमों का एक सुंदर बगीचा (वाड़ी) था। एक बार संत विचरण करते हुए वहाँ पधारे, तो उनके सत्संग और समागम से कड़वाभगत को सत्संग का रंग लगा और वे निष्ठावान सत्संगी बन गए। कुछ दिन प्रवास के उपरांत संतों ने कहा कि अब हम वडताल जाएँगे। तब कड़वाभगत ने प्रार्थना की, “क्या मैं भी आपके साथ चलूँ?” संतों की अनुमति पाकर वे भी उनके साथ वडताल आए। वडताल में श्रीहरि के दर्शन होते ही उनके अंतःकरण में भगवान का परिपूर्ण निश्चय हो गया। कुछ दिन वडताल रहकर वे अपने गाँव लौटे, किंतु मन में यह दृढ़ संकल्प कर लिया कि अब इस आम्रकुंज में जितने भी आम फलेंगे, वे सब के सब श्रीहरि और संतों के चरणों में समर्पित कर दूँगा; और महाराज जो प्रसादी रूप में देंगे, वही आम स्वयं खाऊँगा। उस वर्ष जितने भी आम पके, कड़वाभगत ने गाड़ियाँ भरकर वडताल पहुँचाए और श्रीहरि को अर्पित कर दिए। श्रीहरि ने कुछ आम प्रसादी के रूप में उन्हें वापस दिए। कड़वाभगत ने वे प्रसादी के आम स्वयं भी खाए और अपने गामधणी दरबार (गाँव के जागीरदार) को भी भेंट किए। दरबार ने जब वे आम खाए, तो उनकी भूरि-भूरि प्रशंसा की और कहा, “ऐसे अलौकिक मीठे आम तो मैंने जीवन में कभी नहीं खाए!” दरबार के मन में लालच आया कि कड़वाभगत ये सारे आम वडताल दे आते हैं, उसकी जगह यदि हमें दे दें तो कितना अच्छा हो; किंतु वे कड़वाभगत से प्रत्यक्ष कुछ कह न सके। इसी प्रकार चार-पाँच वर्ष बीत गए। कड़वाभगत अन्य थोड़ा-बहुत अनाज उपजाकर अपना सादगीपूर्ण जीवन-निर्वाह करते रहे।
गामधणी का कारभारी बड़ा कुटिल और ईर्ष्यालु था। उसने दरबार के कान भरते हुए कहा, “दरबार! आप इस किसान से यह आम की जमीन वापस छीन लीजिए, सब कुछ तो आपके हाथ में ही है! यदि आप आज्ञा दें, तो मैं आपकी ओर से जाकर कड़वाभगत से बात करूँ।” गामधणी की सहमति पाकर वह कड़वाभगत के पास गया और बोला, “आप यह आम की वाड़ी वापस दरबार को सौंप दीजिए। इसके बदले दरबार आपको जितनी चाहें उतनी अन्य भूमि देने को तैयार हैं।” कड़वाभगत ने विचार किया कि इस आम्रकुंज के मीठे आमों से प्रतिवर्ष श्रीहरि और संत-भक्तों की सेवा होती है, यदि यह भूमि दे दी तो प्रभु की यह सेवा बंद हो जाएगी। अतः उन्होंने कारभारी को स्पष्ट मना कर दिया। इस घटना से वे अत्यंत उदास हो गए।
मन में कारभारी पर बहुत क्रोध आया, किंतु संतों के वचन याद आ गए कि कभी क्रोध नहीं करना चाहिए और सदैव शांत रहना चाहिए। फिर मन में भारी उद्वेग होने लगा कि हाय! अब इस देह द्वारा आम्रकुंज से जो प्रभु की सेवा होती थी, वह भी नहीं हो सकेगी। वे व्याकुल होकर बगीचे में गए, तभी वहाँ साक्षात् श्रीहरि ने दिव्य दर्शन दिए और उनके शीश पर कर-कमल रखकर बोले, “कड़वाभगत! तुम्हारी सेवा पूरी हो चुकी है, अब तुम किसी प्रकार की चिंता (उपाधि) मत करो।” श्रीहरि के इन वचनों से भगत के हृदय को परम शांति और धैर्य प्राप्त हुआ।
वे घर लौट आए और आँगन में खाट बिछाकर लेटे हुए विचार करने लगे। तभी कड़वा पटेल को याद आया कि एक बार वे कथा श्रवण करने गए थे, जहाँ गोर महाराज (पुरोहित) ने गणेश-स्थापना की थी और कथा समाप्ति पर मंत्रोच्चार के साथ गणेश-विसर्जन किया था। उनके मन में निश्चय हुआ कि जैसे देवों की स्थापना और विसर्जन होता है, वैसे ही इस आम्रकुंज का भी विसर्जन किया जा सकता है। अगले दिन प्रातःकाल वे बगीचे में गए और प्रत्येक आम के वृक्ष के तने के पास जलांजलि अर्पित करते हुए बोले, “हे आम्रवृक्षों में स्थित जीवात्माओं! आप सभी ने श्रीहरि की पावन सेवा कर ली है, अब आप अपने आत्मा की सद्गति प्राप्त करें।”
उधर कारभारी ने छल-कपट करके वह वाड़ी कड़वाभगत के नाम से छीनकर अपने अधिकार में कर ली। किंतु कड़वाभगत के विसर्जन-मंत्र और जलांजलि अर्पित करने के प्रभाव से कुछ ही दिनों में सारे आम के वृक्ष स्वतः सूख गए!
खेती हाथ से निकल जाने के बाद कड़वाभगत घर पर ही रहने लगे। यद्यपि उन्हें अत्यधिक आर्थिक तंगी का सामना करना पड़ा, फिर भी वे निष्काम भाव से निरंतर प्रार्थना करते, “हे प्रभु! आप अनंत कोटि ब्रह्मांडों के स्वामी हैं; अब मुझे संसार का कुछ भी नहीं चाहिए, बस अंत समय में मुझे अपने परम अक्षरधाम में ले जाइएगा।” उनके शरीर में व्याधि भी थी, किंतु उन्होंने कभी श्रीहरि से रोग मिटाने की प्रार्थना नहीं की।
वे पुनः कभी उस बगीचे की ओर नहीं गए। सर्वथा विरक्त एवं निःस्पृह होकर कुछ ही दिनों में वे सबको ‘जय श्री स्वामीनारायण’ कहकर सुखपूर्वक श्रीहरि के परमधाम अक्षरधाम सिधार गए।
- कटोरे भरिया चंदन से….. 🙏
English
Kadvabhagat of Gothap and the Immersion of the Mango Orchard
Kadvabhagat of Gothap village was a sincere spiritual seeker who owned a lush mango orchard. Once, traveling saints graced his village, and through their divine company, he was drawn into Satsang and became a devout disciple. After staying for a few days, the saints announced, “We will now proceed to Vadtal.” Kadvabhagat asked humbly, “May I accompany you?” With their permission, he joined them on the pilgrimage to Vadtal. Upon beholding Shri Hari in Vadtal, an absolute and unshakeable conviction of Maharaj’s supreme divinity settled within his heart. After staying in Vadtal for several days, he returned to his village with a firm resolution: “From now on, whatever mangoes this orchard yields, all shall be offered to Shri Hari and His holy saints; and I shall partake only of those mangoes that Maharaj gives back as prasadi.” That season, he loaded cartloads of ripe mangoes, traveled to Vadtal, and devoutly offered them at the holy feet of Shri Hari. Shri Hari granted some mangoes back to him as sanctified prasadi. Kadvabhagat ate some of the prasadi himself and presented the rest to the local landlord (Darbar) of his village. Relishing the prasadi mangoes, the Darbar praised them exceedingly, saying, “I have never tasted such heavenly sweet mangoes in all my life!” The Darbar inwardly coveted the fruit, thinking, “Instead of taking all these sweet mangoes to Vadtal, if only Kadvabhagat gave them to us, how wonderful it would be!” Yet, he hesitated to confront Kadvabhagat directly. Four or five years passed in this manner, with Kadvabhagat earning his simple livelihood by growing modest grains.
The estate administrator (karbhari) of the landlord was an ill-intentioned, deceitful man. He whispered malicious counsel into the Darbar’s ears: “Darbar! Seize this orchard land back from this farmer; after all, everything is in your hands! If you permit, I shall go on your behalf and tell Kadvabhagat.” Securing the landlord’s consent, the karbhari approached Kadvabhagat and demanded, “Surrender this mango orchard back to the Darbar; the Darbar is willing to give you any other piece of land in exchange.” Kadvabhagat pondered that the sweet mangoes of this orchard were solely dedicated to serving Shri Hari and His saints and devotees every year; if surrendered, this divine service would cease. Thus, he flatly refused the karbhari’s demand, though the incident left him deeply sorrowful.
His mind flared with anger toward the wicked administrator, but he immediately recalled the injunctions of the holy saints: never give in to wrath and always maintain inner equanimity. Yet, an intense inner grief gripped him: “Alas! Through this mortal body, I will no longer be able to serve the Lord with the mangoes from this orchard.” Distressed, he walked into the orchard. There, Shri Hari manifested in divine vision before him, placed His holy hand upon his head, and consoled him, “Kadvabhagat! Your devotion and service have been fully accepted. Now, do not worry or fret about worldly affairs.” Shri Hari’s comforting words brought profound solace to the devotee’s heart.
Returning home, he lay on a cot in his courtyard, contemplating the situation. He suddenly remembered a spiritual discourse he had once attended, where the family priest performed the ceremonial invocation (sthapana) of Lord Ganesha and, upon conclusion of the ritual, performed the ritual farewell and immersion (visarjan) with sacred mantras. Kadvabhagat resolved in his heart that just as deities are ritually established and immersed, this mango orchard too could undergo visarjan. Early the next morning, he went to the grove. Pouring sacred water at the base of every single mango tree, he offered water libations, praying: “O living beings (jivatmas) residing within these mango trees! You have faithfully rendered your divine service unto Shri Hari; now may your souls attain ultimate spiritual liberation!”
Soon after, the administrator deceitfully snatched away the orchard under the guise of royal authority. However, due to the power of Kadvabhagat’s heartfelt farewell prayers and water libations, within just a few days, all the vibrant mango trees withered away completely!
Having lost his land, Kadvabhagat lived quietly at home. Although he endured severe financial hardships, he continuously prayed with pure, desireless devotion: “O Lord! Master of infinite realms, I desire nothing of this world; only grant me entrance into Your eternal Akshardham when my time comes.” Although his physical body was afflicted with illness, he never prayed to Shri Hari for bodily relief.
He never cast his glance toward that orchard again. Living in total detachment and desirelessness (nispruh), after a few days, bidding everyone ‘Jai Swaminarayan,’ he blissfully departed for Akshardham.
- From Katore Bharya Chandan…. 🙏