શ્રીહરિ કચ્છ દેશના ભુજ નગરમાં બિરાજમાન હતા. તે વખતે કચ્છ રાજ્યના દિવાન સુંદરજીભાઈ સુથારને મનમાં સૂક્ષ્મ અહંકાર થયો કે શ્રીહરિએ ગરીબોને તો ઘણા સાધુ બનાવ્યા છે, પણ મારા જેવો કોઈ મોટો ગામધણી સાધુ નથી કર્યો.
Gujarati
સુંદરજીભાઈનું માનમર્દન અને અઢાર કાઠી દરબારોનો ત્યાગ
શ્રીહરિ કચ્છ દેશના ભુજ નગરમાં બિરાજમાન હતા. તે વખતે કચ્છ રાજ્યના દિવાન સુંદરજીભાઈ સુથારને મનમાં સૂક્ષ્મ અહંકાર થયો કે, “શ્રીહરિએ રાંક-રાંક માણસોને તો ઘણા સાધુ બનાવ્યા છે, પણ મારા જેવો કોઈ રાજ્યનો મોભાદાર ગામધણી દરબાર ત્યાગી નથી બનાવ્યો!” અંતર્યામી શ્રીહરિ ભક્તના અંતરનો દોષ ટાળવા માટે તરત જ કાઠીયાવાડના મોટા મોટા ગરાસિયા દરબારો પર એક આજ્ઞાપત્ર લખાવ્યો:
માંચા સુરા સોમલા અલૈયા, મુળુ નાજા માતરા મામૈયા..!
અજા જીવા વીરદાસ વળી, લાધા કાળા કમળશી મળી..!!
એહ સર્વે તજી ઘરબાર, થાજો પરમહંસ નિરધાર..!!
શ્રીહરિનો પત્ર વાંચતાં જ સુરા ખાચર, માંચા ખાચર, સોમલા ખાચર, માત્રા ધાધલ વગેરે અઢાર કાઠી દરબારોએ એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના પોતાનાં રજવાડાં, ઘોડા, પરિવાર અને ધનદોલતનો ત્યાગ કર્યો અને ભગવાં વસ્ત્રો પહેરી પરમહંસ બની ભુજ જવા નીકળી પડ્યા!
બોટાદથી વવાણીયા બંદરે પહોંચવા તેમણે ગાડું ભાડે કર્યું. વચ્ચે કચ્છથી આવેલાં ખાલી ગાડાં સસ્તા ભાડે મળતાં બોટાદના રાજગર ગાડાવાળાને પાછો વાળવા જતાં તે અડિંગો જમાવી પૈસા માગવા લાગ્યો. ક્ષાત્રતેજથી સંપન્ન માત્રા ધાધલે તેને એક લાફો ચોડી દીધો. ગાડાવાળાને સમજાયું કે આ કોઈ સાચા કાઠી દરબારો છે, કોઈ નબળા બાવા નથી! વવાણીયાથી હોડીમાં બેસી દરિયો ઓળંગતી વખતે નાવિકે સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય અને પરમહંસોની નિંદા કરી. કિનારે પહોંચતાં જ માત્રા ધાધલે એ ગુસ્તાખ નાવિકને પણ બરાબરનો મેથીપાક ચખાડ્યો!
સર્વે પરમહંસો ‘સ્વામિનારાયણ’ મહામંત્રનું ભજન કરતા ભુજ સભામાં પહોંચ્યા. શ્રીજીમહારાજે ઊભા થઈને પ્રેમથી પ્રત્યેક દરબાર-પરમહંસને બાથમાં ઘાલીને આલિંગન આપ્યું. મહારાજે સુંદરજીભાઈને કહ્યું, “સુંદરજીભાઈ! જુઓ, આ બધા કાઠી દરબારો અમારા એક જ પત્રે પોતાનાં રાજપાટ અને સંસાર ત્યજીને ચાલ્યા આવ્યા છે!” સુંદરજીભાઈનું અભિમાન ગળી ગયું. તેઓ લજ્જિત થઈ શ્રીહરિના ચરણોમાં પડી ક્ષમા માગવા લાગ્યા.
શ્રીહરિએ માંડવીના નવપરિણીત અદ્ભુતાનંદ સ્વામીને કાયમ માટે સાધુ બનાવ્યા અને બાકીના કાઠી દરબારોને કહ્યું, “જેમ અમારા વચને તમે સંસાર છોડ્યો, તેમ જ અમારી આજ્ઞાથી ફરી સંસારમાં રહી ભજન કરો!” જ્યારે મહારાજે રસ્તાના પ્રસંગો પૂછ્યા ત્યારે સુરા ખાચરે માત્રા ધાધલની વાત કરી. મહારાજે પૂછ્યું, “માત્રાબાપુ! પેલા નાવિકને કેમ માર્યો?” ત્યારે માત્રા ધાધલે ખુમારીથી કહ્યું, “મહારાજ! એ દુષ્ટ આપની નિંદા કરતો હતો, મારાથી સહન ન થયું એટલે મેં એને પાઠ ભણાવ્યો!” શ્રીહરિ ખડખડાટ હસી પડ્યા અને દરબારોની અનન્ય ભક્તિ પર અત્યંત રાજી થયા.
- સદગુરુ શ્રી અક્ષરાનંદ સ્વામીની વાતો માંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
सुंदरजीभाई का मानमर्दन और अठारह काठी दरबारों का त्याग
श्रीहरि कच्छ देश के भुज नगर में विराजमान थे। उस समय कच्छ राज्य के दीवान सुंदरजीभाई सुथार के मन में सूक्ष्म अहंकार जाग उठा कि ‘श्रीजी महाराज ने निर्धनों और रंकों को तो बहुत साधु बनाया है, किंतु मेरे जैसा कोई प्रतिष्ठित राजदरबारी या जागीरदार साधु नहीं बना!’ सर्वज्ञ अंतर्यामी प्रभु ने अपने निष्ठावान भक्त का यह सूक्ष्म दोष दूर करने हेतु काठियावाड़ के अट्ठारह प्रमुख काठी दरबारों के नाम तत्काल एक आज्ञा-पत्र लिखवाया:
मांचा सुरा सोमला अलैया, मुळु नाजा मातरा मामैया..!
अजा जीवा वीरदास वळी, लाधा काळा कमळशी मळी..!!
एह सर्वे तजी घरबार, थाजो परमहंस निरधार..!!
श्रीजी महाराज का पत्र मिलते ही सुरा खाचर, मांचा खाचर, सोमला खाचर, मात्रा धाधल आदि सभी 18 दिग्गज शासकों ने पलक झपकते ही अपनी रियासतें, धन-संपदा, महल और परिजनों का त्याग कर दिया! सबने भगवा वस्त्र धारण किए और परमहंस बनकर नंगे पाँव भुज की ओर चल पड़े।
मार्ग में बोटाद से ववाणिया बंदरगाह जाते समय एक गाड़ीवान जब व्यर्थ विवाद करने लगा, तो क्षत्रिय स्वभाव के मात्रा धाधल ने उसे एक थप्पड़ जड़ दिया, जिससे गाड़ीवान जान गया कि ये कोई दुर्बल वैरागी नहीं बल्कि साक्षात् क्षत्रिय काठी वीर हैं! ववाणिया से समुद्र पार करते समय जब नाविक ने संतों और स्वामीनारायण भगवान की निंदा की, तो भुज तट पर उतरते ही मात्रा धाधल ने उस दुष्ट नाविक की भी जमकर खबर ली।
जब यह तेजस्वी परमहंस मंडल ‘स्वामीनारायण! स्वामीनारायण!’ की गूँज के साथ भुज की राजसभा में पहुँचा, तो श्रीजी महाराज ने स्वयं सिंहासन से उठकर प्रत्येक नए परमहंस को अपनी बाँहों में भरकर आलिंगन दिया! श्रीहरि ने दीवान सुंदरजीभाई से कहा, “दीवानजी! देखिए, ये सभी प्रतिष्ठित जागीरदार हमारे एक पत्र पर सर्वस्व त्यागकर परमहंस बन गए हैं!” सुंदरजीभाई का अहंकार क्षण भर में चूर-चूर हो गया। वे लज्जा से नतमस्तक होकर प्रभु के चरणों में गिर पड़े और क्षमा याचना की।
महाराज ने मांडवी के नवविवाहित भक्त को ‘अद्भुतानंद स्वामी’ के रूप में साधु दीक्षा दी और अन्य सभी काठी दरबारों को आज्ञा दी, “जिस प्रकार हमारी आज्ञा से आपने संसार त्यागा था, उसी प्रकार हमारी आज्ञा मानकर पुनः अपने गृहस्थाश्रम में रहकर निष्काम भक्ति कीजिए!” जब रास्ते की घटना सुनकर महाराज ने पूछा, “मात्राबापू! तुमने नाविक को क्यों मारा?” तो मात्रा धाधल ने निर्भीकता से कहा, “महाराज! वह पापी आपका अपशब्द बोल रहा था; मुझसे आपकी निंदा सही नहीं गई, इसलिए मैंने उसे दंड दिया!” श्रीहरि ठहाका मारकर हँस पड़े और अपने वीरों की भक्ति पर अत्यंत प्रसन्न हुए।
- सद्गुरु श्री अक्षरानंद स्वामी की बातों से… 🙇🏻♂️🙏
English
Subduing Sunderjibhai’s Ego and the Renunciation of Eighteen Kathi Darbars
While Bhagwan Swaminarayan was gracing the city of Bhuj in Kutch, Diwan Sunderjibhai, the prime minister of the Kutch state, fell prey to a subtle egoistic conceit: ‘Shrihari has initiated many penniless ascetics, but has He ever made an influential feudal ruler and administrator like myself renounce the world?’ To purge this subtle pride from His dear devotee, the omniscient Lord dictated a brief, fiery decree directed to eighteen prominent Kathi chieftains of Saurashtra:
Mancha, Sura, Somla, Alaiya, Mulu, Naja, Matra, Mamaiya!
Aja, Jiva, Veerdas vali, Ladha, Kala, Kamalshi mali!!
All of you forsake home and estate immediately, and become parhamhansas without delay!!
The instant Shrihari’s letter arrived, eighteen proud rulers—including Sura Khachar, Mancha Khachar, Somla Khachar, and Matra Dhadhal—cast off their royal garments, left their estates, families, and fortunes without a moment’s hesitation, donned saffron robes, and set out for Bhuj on foot as penniless mendicants!
Traveling via Botad to the seaport of Vavaniya, an obstinate cart driver began quarreling over exorbitant fares. Accustomed to commanding legions, Matra Dhadhal dealt him a resounding slap, instantly shocking the driver into realizing that these freshly initiated monks were fearless Kathi warriors, not timid ascetics! Later, while crossing the sea, an insolent boatman disparaged the Swaminarayan faith and hurled insults at the sadhus. Holding his fierce Kshatriya temper during the voyage, Matra Dhadhal pummeled the rude boatman soundly the very moment their feet touched the shoreline at Bhuj!
Chanting the Swaminarayan Mahamantra, the resplendent band of newly initiated paramhansas entered the assembly in Bhuj. Overflowing with joy, Shriji Maharaj rose from His seat and swept each of them into a warm, divine embrace. Turning to Sunderjibhai, Maharaj pointed to the ascetic monarchs and said, “Look, Sunderjibhai! These are mighty Kathi rulers who have renounced their entire kingdoms at a single word from Us!” Sunderjibhai’s arrogance dissolved entirely; trembling in repentance, he fell at Shrihari’s lotus feet, pleading for forgiveness.
Shrihari initiated the newly-wed devotee from Mandvi as Adbhutanand Swami, and lovingly instructed the rest: “Just as you abandoned the world at Our word, so shall you return to your kingdoms and live as ideal householders at Our command!” When Maharaj playfully inquired about their journey, Sura Khachar revealed Matra Dhadhal’s exploits. Maharaj asked, “Matra Bapu, why did you beat the boatman?” Matra Dhadhal replied with fierce devotional loyalty, “Maharaj! That fool was disrespecting You! I could never tolerate someone insulting my Lord, so I gave him his due!” Shrihari burst into hearty laughter, tremendously pleased by His devotees’ supreme surrender.
- From Sadguru Shri Aksharanand Swami ni Vato… 🙇🏻♂️🙏