એકવખત ઇડરના રાજાએ બૃાહમણો ઉપર કર નાંખ્યો. બૃાહમણો ને વિશ્વાસ હતો કે ટોડલા ગામે ખુશાલ ભટ્ટ ને મળીએ તો એ કાંઇક રાહત જરૂર કરાવશે.
Gujarati
ખુશાલ ભટ્ટ અને ઇડરના રાજાનો કરવેરો
એકવખત ઇડરના રાજાએ બૃાહમણો ઉપર કર નાંખ્યો. બૃાહમણો ને વિશ્વાસ હતો કે ટોડલા ગામે ખુશાલ ભટ્ટ ને મળીએ તો એ ચોક્કસ આપડી વાત્ય રાજાને કરીને કાંઇક રાહત જરૂર કરાવશે. એમ માની ને ચારસો જેટલા બૃાહ્મણો ભેગા થઇને ટોડલા ગામે ખુશાલ ભટ્ટ પાહે આવ્યા ને પૃાર્થના કરી. નાના એવા ખુશાલ ભટ્ટ સૌને પૃણામ કરીને બોલ્યા કે ચાલો હુ અત્યારે જ તમારી સાથે આવુ છુ એમ કરીને બધાય બૃાહ્મણોને લઇને ઇડર રાજા ના દરબાર મા લઇ ગયા. ત્યાં જઇને રાજા ને બૃાહ્મણો પાસેથી કરવેરો ન લેવાય એમ શાસ્ત્રસંમત ઘણી ઘણી વાત્ય કરી ને સમજાવવા મહેનત કરી, પણ રાજાએ અવળચંડાઇ કરી ને માન્યો નહી. ખુશાલ ભટ્ટે જાણ્યું કે આ રાજા એમ સહજ વાત્ય કરયે નહી માને એમ વિચારીને બધાય બૃાહ્મણો સાથે ઇડરનગરને ઉગમણે દરવાજે વાવ હતી ત્યાં વૃક્ષની નીચે મુકામ કર્યો. પોતે ત્યાં સ્નાન કરે પોતાના નિત્યકૃમ પૃમાણે સંધ્યા કરી, બધાય બૃાહ્મણો પાસે નારાયણ ધૂન્ય કરાવી. પોતાની યોગશકિત વાપરી તે રાજા ને એના تمام દરબારીઓના મળમુત્ર બંધ થઇ ગયા ને નેત્ર ફરી ગયા. બધાને કબજિયાત થતા પેટ ચડી ગયા ને પૃાણ નીકળી જાય એમ આકુળ-વ્યાકુળ થવા લાગ્યા. રાજાએ જાણ્યું કે પવિત્ર બૃાહ્મણોના અપરાધ કરયે આ દુખ આવી પડ્યું છે. એમ પોતાની ભૂલ્ય જાણી ને માફી માંગવા આવ્યો. પોતે બધાય બૃાહ્મણો ની પ્રદક્ષિણા કરી ને પૃણામ કરીને માફી માંગી ને કરવેરો નાબૂદ કર્યો. સહુ બૃાહ્મણો ખુશાલ ભટ્ટ ઉપર ઘણા રાજી થયા ને રાજા ને સર્વ રાજદરબારીઓને પણ નાના એવા ખુશાલ ભટ્ટ ના ઐશ્વર્ય ઉપર અહોભાવ થયો. રાજા એ ખુશાલ ભટ્ટ ને પોતાના રાજદરબારમાં પધરાવ્યા ને હાથ જોડીને અરજ કરી કે મારે પુત્ર નથી તો રાજકુંવર વગર તો રાજવંશ કેમ કરીને રહેશે? તમે કાંઇક કૃપા કરો તો મારે પુત્ર થાય. હુ તમને હવેલી બંધાવી આપું ને તમોને રાજ્ય ગુરુ તરીકે સ્થાપન કંરુ..! ઇડરના રાજાની વાત્ય સાંભળીને ખુશાલ ભટ્ટ તો ખડખડાટ હસી પડ્યા ને બોલ્યા કે મારે હવેલી નથી જોઇતી કે ગામ નથી જોઇતુ ને મારે તો રાજ્યગુરુ પણ નથી થાવુ. તમારે જો પુત્ર જોઇએ તો માણસાના રાજાની કુંવરીને પરણજો તમને પુત્ર થશે. એ ભગવાન નો ખરો ભક્ત પણ થાશે. એમ કહીને રાજા ને આશીર્વાદ દીધા ને પોતે પોતાના ઘરે ગામ ટોડલા આવ્યા.
સમયજતા ઇડરના રાજાએ માણસા ની રાજકુંવરી સાથે લગન કર્યા ને એમના દિકરા એ કુંવર જવાનસંગજી થયા. જે ખુશાલ ભટ્ટ (સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી) ના આશીર્વાદથી ખરેખરા એકાંતિક ભક્ત થયા ને જેમણે મહેલના સામે જ મોટું શીખરબંધ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ નુ ભવ્ય મંદિર બંધાવ્યું. પોતે અવારનવાર સંતોને પોતાના મહેલ ને દરબાર વગેરેમાં ભાવથી પધરામણીઓ કરાવતા ને ખુબ ભાવથી સેવાઓ કરતા.
- શ્રીસ્વામિનારાયણ ચરિત્રચિંતામણિમાંથી…. 🙇🏻♂️🙏
Hindi
खुशाल भट्ट और ईडर के राजा का कर
एक बार ईडर के राजा ने ब्राह्मणों पर अनुचित कर (टैक्स) लगा दिया। ब्राह्मणों को पूरा विश्वास था कि यदि वे टोडला गाँव में जाकर खुशाल भट्ट (सद्गुरु गोपालानंद स्वामी का पूर्वाश्रम का नाम) से मिलें, तो वे निश्चित रूप से राजा से बात करके कोई न कोई राहत अवश्य दिलवाएँगे। ऐसा विश्वास रखकर लगभग चार सौ ब्राह्मण एकत्र होकर टोडला गाँव में खुशाल भट्ट के पास पहुँचे और अपनी व्यथा सुनाकर प्रार्थना की।
अल्पायु खुशाल भट्ट ने सभी को सादर प्रणाम करते हुए कहा, “चलिए, मैं अभी आपके साथ चलता हूँ।” वे सभी ब्राह्मणों को साथ लेकर ईडर के राजा के राजदरबार में पहुँचे। वहाँ जाकर उन्होंने शास्त्रों के प्रमाण देकर राजा को विस्तार से समझाया कि धर्मशास्त्रों के अनुसार ब्राह्मणों पर कर लगाना सर्वथा अनुचित है। उन्होंने राजा को समझाने का भरपूर प्रयास किया, परंतु राजा ने हठधर्मिता और दुराग्रह दिखाते हुए उनकी बात मानने से इनकार कर दिया। खुशाल भट्ट ने समझ लिया कि यह राजा सहज और सरल वचनों से मानने वाला नहीं है। ऐसा विचार कर वे सभी ब्राह्मणों को लेकर ईडर नगर के पूर्वी (उगमणे) द्वार के पास स्थित बावड़ी के निकट एक विशाल वृक्ष की छाया में ठहर गए। वहाँ उन्होंने स्नान करके अपने नित्यकर्म के अनुसार संध्या-वंदन किया और सभी ब्राह्मणों से एक स्वर में भगवान नारायण की धुन करवाने लगे। खुशाल भट्ट ने अपनी अलौकिक योगशक्ति का प्रयोग किया, जिससे तत्काल राजा और उसके सभी दरबारियों का मलमूत्र रुक गया और उनकी आँखें फिरने लगीं। तीव्र अवरोध के कारण सबके पेट फूल गए और असह्य पीड़ा से वे ऐसे छटपटाने लगे मानो प्राण ही निकल रहे हों। राजा तुरंत समझ गया कि यह घोर संकट पवित्र ब्राह्मणों का अपमान और अपराध करने के कारण ही उपस्थित हुआ है। अपनी भारी भूल को स्वीकार कर वह व्याकुल होकर पश्चाताप करने पहुँचा। राजा ने सभी ब्राह्मणों की प्रदक्षिणा की, उनके चरणों में नतमस्तक होकर क्षमा माँगी और ब्राह्मणों पर लगाया गया सारा कर तत्काल प्रभाव से समाप्त कर दिया। सभी ब्राह्मण खुशाल भट्ट पर अत्यंत प्रसन्न हुए और राजा तथा समस्त दरबारियों के हृदय में भी बालक खुशाल भट्ट के इस अप्रतिम योगैश्वर्य के प्रति अगाध आदर और अहोभाव जागृत हो गया।
इसके पश्चात राजा ने खुशाल भट्ट को आदरपूर्वक अपने राजमहल में पधराया और हाथ जोड़कर विनीत प्रार्थना की, “महाराज! मेरे कोई पुत्र नहीं है; बिना राजकुमार के मेरा राजवंश कैसे चलेगा? आप कृपा कीजिए जिससे मुझे पुत्र-रत्न की प्राप्ति हो सके। इसके बदले में मैं आपके लिए एक भव्य हवेली बनवा दूँगा और आपको अपना राजगुरु बनाऊँगा!” ईडर के राजा की यह बात सुनकर खुशाल भट्ट खिलखिलाकर हँस पड़े और बोले, “मुझे न तो कोई हवेली चाहिए, न कोई गाँव चाहिए और न ही मुझे राजगुरु बनना है। यदि आपको पुत्र चाहिए, तो आप माणसा के राजा की राजकुमारी से विवाह कीजिए, आपको अवश्य ही सुपुत्र प्राप्त होगा। वह बालक भगवान का सच्चा और अनन्य भक्त भी बनेगा।” राजा को ऐसा मंगलमय आशीर्वाद देकर खुशाल भट्ट अपने गाँव टोडला लौट आए।
कालांतर में ईडर के राजा ने माणसा की राजकुमारी से विवाह किया और उनके घर कुँवर जवानसंगजी का जन्म हुआ। खुशाल भट्ट (सद्गुरु गोपालानंद स्वामी) के पावन आशीर्वाद के प्रभाव से कुँवर जवानसंगजी भगवान स्वामीनारायण के परम एकांतिक भक्त बने। उन्होंने अपने राजमहल के ठीक सामने भगवान श्री स्वामीनारायण का एक भव्य और विशाल शिखरबद्ध मंदिर बनवाया। वे समय-समय पर संतों को अपने राजमहल और दरबार में प्रेमपूर्वक पधरामणी कराते और अत्यंत निष्ठा एवं भाव से उनकी सेवा-सुश्रूषा करते थे।
- श्रीस्वामीनारायण चरित्रचिंतामणि में से… 🙏
English
Khushal Bhatt and the King of Idar’s Tax
Once, the King of Idar levied an oppressive tax on the Brahmins. The Brahmins had firm faith that if they visited Khushal Bhatt (the pre-monastic name of Sadguru Gopalanand Swami) in the village of Todla, he would certainly speak to the king on their behalf and bring them relief. Placing their trust in him, about four hundred Brahmins gathered and approached Khushal Bhatt in Todla, narrating their plight and praying for assistance.
The young Khushal Bhatt bowed respectfully to everyone and said, “Come, I shall accompany you right away.” He led all the Brahmins directly to the royal court of the King of Idar. Presenting profound scriptural injunctions, Khushal Bhatt explained in detail that levying taxes upon virtuous Brahmins was contrary to dharma. Despite his patient reasoning, the king remained arrogant, stubborn, and obstinately refused to relent. Realizing that the proud king would not listen to gentle reason, Khushal Bhatt led all the Brahmins to the eastern gateway of Idar city, making camp beneath a tree near a stepwell (vav). There, Khushal Bhatt bathed, performed his routine evening prayers (sandhya), and instructed all the Brahmins to chant the Narayan Dhun in unison. Exercising his formidable yogic powers, Khushal Bhatt caused the bowel and urinary functions of the king and all his courtiers to cease abruptly, and their vision turned dizzy. With severe constipation and extreme bloating, their abdomens swelled painfully, leaving them writhing in agonizing torment as if their very life-breaths were departing. The king immediately realized that this sudden catastrophe was retribution for offending the holy Brahmins. Acknowledging his grave mistake, the king rushed in anguish to seek their pardon. He circumambulated all the Brahmins, prostrated before them, begged for forgiveness, and revoked the unjust tax immediately. All the Brahmins were overjoyed with Khushal Bhatt, and the king along with his courtiers was filled with profound reverence and awe upon witnessing the divine power of the young Khushal Bhatt.
The king then reverently welcomed Khushal Bhatt into his royal palace and pleaded with folded hands, “O revered one! I have no son, and without an heir, how will my royal lineage continue? Please bestow your grace upon me so that I may be blessed with a son. In return, I will build a grand mansion (haveli) for you and appoint you as the official preceptor (Rajguru) of my state!” Hearing the king’s worldly offer, Khushal Bhatt laughed heartily and replied, “I have no desire for a mansion, nor do I want any village, nor do I wish to become a Rajguru! If you desire a noble son, marry the princess of the King of Mansa, and you will surely be blessed with a son. Furthermore, he will grow to become a true devotee of Bhagwan.” Imparting these auspicious blessings to the king, Khushal Bhatt returned to his home in the village of Todla.
In due course, the King of Idar wedded the princess of Mansa, and she gave birth to Prince Javansinghji. By the divine blessings of Khushal Bhatt (Sadguru Gopalanand Swami), Prince Javansinghji became an exemplary, staunch Ekantik devotee of Bhagwan Swaminarayan. In front of his royal palace, he constructed a magnificent, towering Shikharbaddh Mandir dedicated to Bhagwan Shri Swaminarayan. He frequently invited the holy sadhus to his palace and court for spiritual visits (padhramani), serving them with immense love and deep reverence.
- From Shri Swaminarayan Charitrachintamani… 🙏