એકવખત ચોટીલા ના આજુબાજુ ના ગામનો સંઘ શ્રીહરિના દર્શને આવ્યો એ સાથે ડૂંગરજી ભક્ત પણ આવ્યા હતા.
Gujarati
ચોટીલાના ડૂંગરજી ભક્ત અને સંતોની સાધુતા
એકવખત ચોટીલા ના આજુબાજુ ના ગામનો સંઘ શ્રીહરિના દર્શને આવ્યો એ સાથે ડૂંગરજી ભક્ત પણ આવ્યા હતા. બધા ગઢપુર થોડા દિવસ રોકાઇ ને શ્રીહરિને મોટા મોટા સંતો ભક્તો ના દર્શન કરીને ધન્ય થયા. ઘણાય નવા મુમુક્ષુઓ વર્તમાન ધરાવયા ને સંઘ પાછો પોતાને ગામ ગયો. ડૂંગરજી ભક્ત ને શ્રીહરિના દર્શન થતા જ જાણે દિવ્ય કેફ ચડી ગયો. પોતે હાલતા ચાલતા ભગવાન શ્રીહરિનુ ભજન કરવા લાગ્યા. આવીને ગામના બાવા ગંગદાસ ને કહ્યું કે અમે હવે તમ જેવા ઠગ ગુરુઓનો સંગ છોડી દીધો છ. ત્યારે ગંગદાસ બાવો કહે કે મારા જેવા સનાતન ગુરુ ને છોડીને બીજા ગુરુ કરતા તને કોટી ગૌહત્યાનુ પાપ લાગશે. ત્યારે શુરવિર ડુંગરજી ભક્ત બોલ્યા કે મડદા ને તો તજવા મા જ શ્રેય છે. પહેલા અમે તમને સારા સંત જાણીને ગુરુ કર્યા, પણ તમે તો ક્રોધની ખાણ્ય છોવ. અમને લાગે છ અટાણ લગી અમે તો આંબા ના વૃક્ષ જાણીને આંકડાને ઉજેર્યો, હવે જ્યારે આંબો બીજે જોયો ત્યારે આ આંકડો તો ખારો ઝેર લાગે છ. આ સાંભળતા જ ગંગદાસ બાવોને એના ખાખીઓ ધુંવાપુવા થતા લાકડીઓ લઇને ઉભા થયા ને હારે એમના દશ-વીશ ચેલાઓ ભળતા બધાએ ઉશ્કેર્યા. ખાખીઓએ ડૂંગરજીને લાકડીઓ મારી. ડૂંગરજી ભક્ત હસ્યા ને બોલ્યા કે ગંગદાસ બાપું, તમે તો તમારી અટાણ લગણ કરેલ સેવાનું ફળ પણ તમે મને અપાવી દીધું લયો. ખાખી બાવાઓ વધારે આક્રમક થતા ડૂંગરજી ભક્તએ તલવાર કાઢી એટલે ગામજનો આઘા ખસી ગયા. એક ખાખી બાવો મારવા ઘસી આવતા ડૂંગરજી ભક્તએ તલવાર ઉગામી તે એ બાવાનો હાથ કપાઇ ગયો. બધાય બાવાઓ ભગતનું વિકરાળ સ્વરુપ જોઇને ડરીને ભાગી ગયા. આ વાત્ય તો વેગેવેગે આજુબાજુના ગામમાં પહોંચી ગઇ એટલે બીજા બાવાઓ આવ્યા ને એ ખાખીને ખાટલે સુવારીને ચોટીલા ખાતે સુબાનું લશ્કર નુ થાણું હતું ત્યાં લઇ ગયા.
સુબાને ફરિયાદ કરી કે આ સ્વામિનારાયણ ના પંથ ને બંધ કરાવો, એ બધા કામણ-ટૂંમણ કરે છે એટલે એકવખત એમના હારે કોઇ જાય એ પછે કાયમ એમનો જ થય જાય છે. સુબાની કચેરીએ લાંચ વગર કામ થતું નહોતું એટલે સૌ વીલે મોઢે પાછા ફર્યા. થોડા દિવસ થયા ત્યાં આનંદસ્વામી નુ મંડળ સત્સંગ વિચરણ મા ફરતું ફરતું ચોટીલા આવ્યું, એમણે સુબાની કચેરી પાસે જ ઉતારો કર્યો. સુબો પોતે મુમુક્ષુ હતો તે પોતાના કામે આવતા જતા આ સંતોની સઘળી કૃીયાઓ ને નિરખી ને જોતો હતો. સુબાને આનંદ થયો તે એણે સંતોને રહેવા ની બધી વ્યવસ્થા કરાવીને રોક્યા. સંતો રોજ રાતે ચાર ઘડી સુતા ને સવારે ચાર ઘડી રહે ત્યારે જાગે ને નદીએ નાહીને સવાર ના શાંત પહોર મા શ્રીહરિને સંભારી ને ઉચ્ચ સ્વરે પ્રભાતિયા ગાય, ભાવથી પુજાપાઠ કરે, ધ્યાન કરે ને ભજન કરીને દિવસ વ્યતિત કરે. કોઇ દિવસ કોઇ ગ્રામ્યવાર્તા ન કરે. આ બધુ જોઇને સુબાને સંતોનો બહુ ગુણ આવ્યો. એણે આવીને આનંદ સ્વામીને પૃણામ કર્યા ને વાત્ય કરી કે અમે આવા સાધુ તો હજુ સુધી ક્યારેય ક્યાંય જોયા જ નથી. સ્વામીએ એમને શ્રીહરિના મહીમાં ની ઘણી ઘણી વાતો કરી ને પંચ વર્તમાન ને જીવન ઉપદેશ કર્યો. સુબાને સ્વામિનારાયણ ભગવાન પૃતયે ભાવ થયો. સંતોના ઉપદેશ થી પોતાની પલટન મા પણ એમણે જરુરી સુધારાઓ કરાવ્યા. થોડેદિવસ વિત્યે ઓલા બાવાઓ ફરીને સુબા પાસે ફરિયાદ કરવા આવ્યા, ત્યારે બાવાઓને સુબાએ ભગાડી મેલ્યા ને કહ્યું કે આ વિસ્તાર મા રહેવું હોય તો સુધરી જાજો નહીતર તમારી ખેર નથી. સુબાએ શ્રીહરિ ને પત્ર લખાવ્યો ને પોતાને તયા પધારવાનું આમંત્રણ લઇને પોતાનો માણસ ને ગઢપુર મોકલ્યો. આમ સંતોની સઘળી કૃીયાઓ જોઇને સુબાને હૃદય પરિવર્તન થયું ને પોતે સત્સંગી થયો. એ સારુ જ આચાર્યશ્રી વિહારીલાલજી મહારાજે હરિલિલામૃતમા લખ્યુ છે કે… સંતોની એવી સઘળી કૃીયાય, કુસંગી દેખી સત્સંગી થાય..!
- શ્રીહરિચરિત્રામૃતસાગર માંથી…. 🙇🏻♂️🙏
Hindi
चोटीला के डूंगरजी भक्त और संतों की साधुता
एक समय चोटीला के आसपास के गाँवों का एक संघ श्रीहरि के दर्शन के लिए गढ़पुर आया, जिसमें डूंगरजी भक्त भी आए थे। सभी भक्त कुछ दिन गढ़पुर में रुककर श्रीहरि तथा बड़े-बड़े संतों-भक्तों के दर्शन कर धन्य हुए। अनेक नए मुमुक्षुओं ने वर्तमान (नियम) ग्रहण किए और संघ अपने गाँव लौट आया। श्रीहरि के दर्शन होते ही डूंगरजी भक्त पर मानो दिव्य नशा (कैफ) छा गया। वे उठते-बैठते, चलते-फिरते निरंतर भगवान श्रीहरि का भजन करने लगे। गाँव लौटकर उन्होंने वहाँ के बावा गंगादास से कहा, “अब हमने आप जैसे ढोंगी गुरुओं का संग छोड़ दिया है।” तब गंगादास बावा ने कहा, “मुझ जैसे सनातन गुरु को छोड़कर दूसरा गुरु बनाने से तुम्हें करोड़ों गो-हत्या का पाप लगेगा।”
तब शूरवीर डूंगरजी भक्त बोले, “मुरदे को त्यागने में ही कल्याण है! पहले हमने आपको सच्चा संत समझकर गुरु बनाया था, परंतु आप तो क्रोध की खान हैं। हमें लगता है कि अब तक हम आम का वृक्ष समझकर आकड़े (मदार) को सींच रहे थे। अब जब हमने अन्यत्र वास्तविक आम का स्वाद चख लिया है, तो यह आकड़ा कड़वे विष समान लगता है।”
यह सुनते ही गंगादास बावा और उसके खाकी चेले आगबबूला हो गए और लाठियाँ लेकर खड़े हो गए। दस-बीस चेलों ने मिलकर सबको उकसाया। खाखियों ने डूंगरजी पर लाठियों से प्रहार किए। डूंगरजी भक्त हँसते हुए बोले, “गंगादास बापू! आपने तो अब तक की गई सेवा का फल भी मुझे आज ही दिला दिया, लीजिए!”
जब खाखी बावा अधिक आक्रामक हो गए, तब डूंगरजी भक्त ने म्यान से तलवार निकाल ली, जिससे ग्रामीण दूर हट गए। एक खाखी बावा जैसे ही मारने झपटा, डूंगरजी भक्त ने तलवार चलाई और उस बावा का हाथ कट गया। भक्त का यह रौद्र रूप देखकर सभी बावा भयभीत होकर भाग खड़े हुए।
यह समाचार शीघ्र ही आसपास के गाँवों में फैल गया। अन्य बावा वहाँ आए और उस घायल खाखी को चारपाई पर लिटाकर चोटीला स्थित सूबेदार की सैन्य छावनी में ले गए।
उन्होंने सूबेदार से शिकायत की, “इस स्वामीनारायण पंथ को बंद करवाइए! वे सब जादू-टोना (कामण-टूमण) करते हैं, इसलिए जो एक बार उनके साथ जाता है, वह सदा के लिए उन्हीं का हो जाता है।” परंतु सूबेदार के कार्यालय में बिना रिश्वत कोई काम नहीं होता था, अतः सभी बावा निराश होकर लौट आए।
कुछ दिनों पश्चात सद्गुरु आनंद स्वामी का संत मंडल सत्संग विचरण करते हुए चोटीला आया। उन्होंने सूबेदार के कार्यालय के निकट ही अपना डेरा डाला। सूबेदार स्वयं एक मुमुक्षु जीव था, अतः अपने कार्य पर आते-जाते वह इन संतों के प्रत्येक आचरण को ध्यान से देखता था। संतों को देखकर सूबेदार को अत्यंत आनंद हुआ और उसने उनके ठहरने की उत्तम व्यवस्था करवा कर उन्हें रोक लिया। संत रात्रि में केवल चार घड़ी सोते थे और प्रातः चार घड़ी शेष रहते ही जाग जाते थे। फिर नदी में स्नान करके प्रातःकाल के शांत वातावरण में श्रीहरि का स्मरण करते हुए उच्च स्वर में प्रभाती (भजन) गाते, भावपूर्वक पूजा-पाठ करते, ध्यान धरते और भजन-कीर्तन में दिन व्यतीत करते। वे कभी कोई सांसारिक या व्यर्थ वार्ता नहीं करते थे। यह सब देखकर सूबेदार के हृदय में संतों के प्रति अगाध आदर और महिमा का भाव जाग उठा। उसने आकर आनंद स्वामी को प्रणाम किया और कहा, “हमने आज तक ऐसे निष्काम और पवित्र साधु कभी कहीं नहीं देखे।” स्वामी ने उसे श्रीहरि के महिमा की अनेक बातें बताईं, पंच वर्तमान धारण करवाए और आध्यात्मिक जीवन का उपदेश दिया। सूबेदार के हृदय में भगवान स्वामीनारायण के प्रति अनन्य श्रद्धा उत्पन्न हो गई। संतों के उपदेश से उसने अपनी सेना की टुकड़ी में भी आवश्यक सुधार करवाए।
कुछ दिनों बाद वे बावा पुनः सूबेदार के पास शिकायत करने आए। तब सूबेदार ने उन्हें डांटकर भगा दिया और कहा, “यदि इस क्षेत्र में रहना है तो सुधर जाओ, अन्यथा तुम्हारी खैर नहीं!”
तत्पश्चात सूबेदार ने श्रीहरि को एक भावभरा पत्र लिखवाया और अपने व्यक्ति को पत्र देकर गढ़पुर भेजा ताकि महाराज को अपने यहाँ पधारने का निमंत्रण दे सके।
इस प्रकार संतों के पवित्र आचरण को देखकर सूबेदार का हृदय परिवर्तन हो गया और वह स्वयं सत्संगी बन गया। इसी संदर्भ में आचार्यश्री विहारीलालजी महाराज ने ‘हरिलीलामृत’ में लिखा है: “संतोंनी ऐसी सगळी क्रिय़ाय, कुसंगी देखी सत्संगी थाय..!” (संतों की ऐसी दिव्य क्रियाएँ देखकर कुसंगी भी सत्संगी बन जाते हैं!)
- श्रीहरिचरित्रामृत सागर में से… 🙏
English
Dungarji Bhakt of Chotila and the Saintliness of the Sadhus
Once, a pilgrim congregation from the villages surrounding Chotila arrived in Gadhpur for the divine darshan of Shri Hari, among whom was Dungarji Bhakt. Staying in Gadhpur for several days, all the pilgrims felt blessed by the darshan of Shri Hari and great saints and devotees. Many new seekers embraced the moral codes (vartaman), and the congregation returned to their village. From the very moment he had Shri Hari’s darshan, Dungarji Bhakt was filled with divine ecstasy. Day and night, walking or sitting, he constantly chanted and meditated upon Bhagwan Shri Hari. Upon returning, he openly told Gangadas, a local ascetic (bava) of the village, “We have now renounced the association of fraudulent gurus like you.” Gangadas Bava retorted angrily, “By leaving an eternal guru like me and accepting another, you will incur the grave sin of slaughtering millions of cows!”
The valiant Dungarji Bhakt replied boldly, “One attains true welfare only by discarding a corpse! Previously, believing you to be a genuine saint, we accepted you as our guru; however, you are a mine of anger. We now realize that until today, mistaking a poisonous akado plant for a mango tree, we were nurturing it. Now that we have tasted a real mango elsewhere, this akado tastes like bitter poison!”
Hearing this, Gangadas Bava and his Khakhi ascetics flared up in rage and stood up brandishing wooden clubs, egged on by ten to twenty disciples. The Khakhis began striking Dungarji with their clubs. Dungarji Bhakt simply laughed and remarked, “Gangadas Bapu, look, you have paid me the reward today for all the service I rendered to you until now!”
As the Khakhi bavas grew increasingly violent, Dungarji Bhakt unsheathed his sword, causing the bystanders to retreat. When one Khakhi bava rushed forward aggressively to strike him, Dungarji Bhakt swung his sword, severing the bava’s hand. Terrified by the fierce valor of the devotee, all the bavas fled in panic.
The news spread rapidly to neighboring villages. Other bavas gathered, placed the injured Khakhi on a cot, and took him to the military outpost of the regional governor (Suba) in Chotila.
They lodged a complaint with the Suba: “Put an end to this Swaminarayan sect! They practice black magic and enchantments; once someone associates with them, they become theirs forever.” However, nothing moved in the Suba’s office without bribes, so the bavas had to return disappointed and empty-handed.
A few days later, a group of saints led by Sadguru Anand Swami arrived in Chotila during their spiritual travels (vicharan). They set up their lodgings right near the Suba’s office. The Suba himself was an earnest spiritual seeker at heart; while passing by on official duties, he observed all the daily activities and virtues of these saints with keen interest. Delighted by their conduct, the Suba arranged all necessary accommodations and requested them to stay. The saints slept only four ghatis (about an hour and a half) at night and awoke four ghatis before sunrise. After bathing in the river, in the serene morning hours, they remembered Shri Hari, sang devotional morning hymns (prabhatiya) in high melodious tones, performed their daily puja with deep reverence, meditated, and spent their days singing devotional bhajans. They never indulged in worldly chatter or village gossip. Observing their sublime purity, the Suba was filled with deep reverence for the sadhus. He came, offered prostrations to Anand Swami, and said, “We have never witnessed such saintly ascetics anywhere before.” Swami enlightened him on the supreme glory of Shri Hari, initiated him into the five cardinal vows (panch vartaman), and imparted spiritual wisdom for daily life. The Suba developed deep faith and devotion toward Bhagwan Swaminarayan, and following the saints’ counsel, he even instituted moral reforms within his army regiment.
After a few days, the bavas returned to the Suba to complain once again. The Suba drove them away angrily, warning, “If you wish to reside in this territory, mend your conduct; otherwise, your safety will not be spared!”
The Suba then had a humble letter written to Shri Hari and sent his messenger to Gadhpur, warmly inviting Maharaj to visit his town.
Thus, observing the pure and divine conduct of the saints transformed the Suba’s heart, leading him to become a true Satsangi. Commemorating this, Acharya Shri Viharilalji Maharaj wrote in the Harililamrut: “Santoni evi saghali kriyay, kusangi dekhi satsangi thay..!” (Such are all the divine actions of the saints that upon witnessing them, even non-believers become staunch devotees!)
- From Shri Haricharitramrut Sagar… 🙏