પરમ ભકતરાજ મુળુભાઈ બોરીચા બાબરીયાવાડ આહીર સમાજના એક અગ્રણી અને શૂરવીર ભક્ત હતા.
Gujarati
મુળુભાઈ બોરીચા અને રાઘવાનંદ સ્વામીનો પ્રતાપ
પરમ ભકતરાજ મુળુભાઈ બોરીચા બાબરીયાવાડ આહીર સમાજના એક અગ્રણી અને શૂરવીર ભક્ત હતા. જેના જોગથી બાબરિયાવાડ મા સત્સંગમાં ઘણા એકાંતિક ભક્તો થયા છે. ભકતરાજ મુળુભાઈ બોરીચાને સદગુરુ રાઘવાનંદ સ્વામીએ સત્સંગ કરાવ્યો હતો. સૌરાષ્ટ્રના બાબરિયાવાડ પ્રદેશમાં સત્સંગના બીજ રોપાવાની શરૂઆત હતી, તે વખતે બાબરીયાવાડના સમાજના મોટા ભાગના લોકો સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના સંતોનો તિરસ્કાર કરતા, અપમાન કરતા, મશ્કરી કરતા, ક્યારેક મારઝૂડ પણ કરતા, તેવા સમયમાં જમતગડા સદગુરુ રાઘવાનંદ સ્વામી પોતાના સંતમંડળ સાથે સત્સંગ વિચરણ કરતા કરતા વાવેરા ગામે પધાર્યા. ગામના આગેવાન અને પડછંદ કાયા અને મોટી મૂછોવાળા મુળુભાઈ બોરીચા ડાયરો ભરીને ગામના ચોરે બેઠા હતા, જમતગડા સદગુરુ રાઘવાનંદ સ્વામીનું સંતમંડળ ચોરા પાસેથી પસાર થતું હતું, તે જોઈને મુળુભાઈ અને ડાયરામાં બેઠેલા લોકોએ રસ્તે ચાલતા જતા સંતોની મશ્કરી કરી પરંતુ તે લોકોથી જરાય ગભરાયા વિના દ્રઢતાથી રાઘવાનંદ સ્વામી પાછા વળ્યાં, શ્રીહરિને સંભારતા સ્વસ્થતાથી ચોરાના પગથિયાં ચડીને ડાયરા સામે ઉભા રહીને સૌને રામ રામ કર્યા, રાઘવાનંદ સ્વામીને સામે આવેલા જોઈને મુળુભાઈએ કરડી નજર કરીને સ્વામીને કહ્યું “ બાપુ ! તમે અમારી દેવીની નિંદા કરો છ, અમારા ભુવા-ભગતોને માનતા નથી ! તે શું માતાજી અને ભૂવાઓ ખોટા છ? “
રાઘવાનંદ સ્વામી દ્રઢતાથી અને શાંતિથી ચોરામાં મુળુભાઈ બોરીચા તથા ડાયરાને નિર્ભયતાથી કહ્યું કે “ જુઓ ભાઇ ! અમે કોઈ દેવી કે તેના ભક્તોની કે ભુવાની નિંદા કરતા જ નથી પણ દેવી આગળ જે નિર્દોષ જીવોની હિંસા થાય છે, તે પૃાણીઓની હીંસાનો નિષેધ કરીએ છીએ, સર્વે પ્રાણીઓ અને આપણે સૌ માતાના બાળકો કહેવાઈએ, માતા તો ખુબ જ દયાળુ હોય, તે કોઈનું જરાય દુઃખ ન જોઈ શકે, તેની સામે આવા અબોલ નિર્દોષ પશુઓનો વધ થાય તે માતાને કેમ ગમે ? આવા નિરપરાધી જીવોને મારીને દેવીને ભોગ ધરાવવાનું કોઈ શાસ્ત્રમાં નથી તે વાત જ અમે કહીએ છીએ, આવી વાતો એ નિંદા નથ, ને આ તો સનાતન શાસ્ત્રની વાત્યુ છે,“ આવી ઘણી વાતો સ્વામીએ ખુબ શાંતિપૂર્વક કહી, ત્યાં તો ચોરામાં ઘણા માણસો ભેગા થઇ ગયા, તે સૌને સ્વામીની વાતો ખુબ ગમી, પરંતુ મુળુભાઈ હજી શાંત નહોતા થયા તે પડકારો કરીને સ્વામીને કહ્યું કે “અમારા બે મોટા ભુવા જો તમારી વાત કબુલ રાખે તો હું તમારો શિષ્ય થઇ જાઉં, નહીંતર તમારો કે તમારા કોઈ સ્વામિનારાયણના મૂંડીયાવનો પગ આ અમારા બાબરિયાવાડના બેતાલીસ ગામોમાં પડવા નઇ દઉં“
સદગુરુ રાઘવાનંદ સ્વામી કહ્યું “ અમને કબુલ છે, તમને યોગ્ય લાગે એ ભૂવાઓને ચર્ચા માટે બોલાવો તમતમારે”
મુળુભાઈએ કહ્યું “હું ત્યાં મઢમાં ભૂવા પાસે જાઉં છું, ખબર મોકલું એટલે તમે ત્યાં આવજો “ આ કહીને મુળુભાઈ માતાજીના મઢમાં તે ભુવાઓ પાસે ગયા, ભૂવાઓને ચોરામાં રાઘવાનંદ સ્વામી સાથે થયેલી બધી વાત કરી, પછી કહ્યું કે “આજે તો તમે સૌ એ સાધુ રાઘવાનંદને એવો ચમત્કાર દેખાડો કે એ આપણી નિંદા કરતો બંધ થઇ જાય, પછી તો હુ સ્વામિનારાયણના દરેક મૂંડિયાવનો પગ જ આખાયે બાબરિયાવાડમાંથી કાઢી નાખું “ આ મુળુભાઈના કહેવાથી સૌ ભુવાઓએ તૈયાર થઈને દેવી આગળ ખુબ ધૂપ-ધુમાડા કર્યા, ડાકલા વાગવા લાગ્યા, ભૂવાઓ ધૂતકારીઓ અને હાંકલા પડકારા કરવા લાગ્યા, આ તૈયારીઓ જોઈને મુળુભાઈએ સ્વામીને માતાજીના મઢમાં તેડાવ્યા, સદગુરુ રાઘવાનંદ સ્વામીએ માતાજીના મઢમાં આવીને ભૂવાઓ સામે જેવી નજર કરી ત્યાં તો ભૂવાઓના હંધાય ઓતાર ઉતરી ગયા, અને બધા ભૂવાઓ ઢીલા પડી ગયા ! ડાકલા પણ બંધ થઇ ગયા ! સર્વત્ર શાંતિ થઇ ગઈ ! રાઘવાનંદ સ્વામીએ દેવીને ખુબ પ્રેમથી પ્રણામ કરીને ભૂવાઓને ગંભીર અવાજે જે કહેવું હતું તે બધું કહી દીધું, તો પણ બધા જ ભૂવાઓ સુનમુન થઈને ઉભા હતા. રાઘવાનંદ સ્વામીએ તેઓને પૂછ્યું “ દેવી ભક્તો ! અમે પણ ખુબ માતાજીને માનીએ છીએ, પૂજયભાવ રાખીએ છીએ, માતાજીને ખીર પુરીનું નૈવૈધ ખુબ પ્રેમથી જમાડીએ છીએ” આમ સ્વામીએ કહ્યું પણ કોઈ ભૂવાઓ કાંઈ ન બોલી જ ન શક્યા, સ્વામીએ ભાવથી પ્રણામ કર્યા અને સાથે આવેલા સૌ માણસો સાથે ત્યાંથી વિદાય થયા, રાઘવાનંદ સ્વામી સંતો ને ગામજનો સાથે સાથે ચોરે પાછા આવ્યા.
રાઘવાનંદ સ્વામી મઢથી ચોરે ગયા પછી મુળુભાઈ ભૂવાઓ પર ખુબ ગુસ્સે થયા, ભુવાઓએ મુળુભાઈને હાથ જોડીને કહ્યું “બાપુ ! એ સાધુ રાઘવાનંદને જોઈને જ અમારી શક્તિ સાવ હરાઈ ગઈ હતી ! અમે સાવ તાકાત વગરના પૂતળા જેવા થઇ ગયા હતા, ભગવાન સ્વામિનારાયણ આગળ અમે સૌ નાના પડયા, એમાં અમે શું કરીએ ? “ આ સાંભળીને મુળુભાઈએ ભૂવાઓને એક એક ધોલ કાનહૂરી મા વળગાડી દીધી, ને પછી રાઘવાનંદ સ્વામી પાસે ચોરામાં આવ્યા, સ્વામીના પગમાં માથું મૂકીને કહ્યું કે “ સ્વામી ! મને તમારો શિષ્ય બનાવો “ સ્વામીએ મુળુભાઈને વર્તમાન ધરાવીને સ્વામિનારાયણ ભગવાનને શરણે લીધા ! આવી રીતે ધીરે ધીરે રાઘવાનંદ સ્વામીએ સમગ્ર બાબરિયાવાડ વિસ્તારને સત્સંગના રંગે રંગી નાખ્યા !
પછે તો સમયજતા મુળુભાઈ એવા દ્રઢ સત્સંગી થયા કે તેમના જોગથી ઘણા ભક્તો ભગવાનને શરણે થયા. શ્રીહરિના લાડીલા મુકતરાજ કાળુભાઇ વાવડિયાનું કુટુંબ પણ ભકતરાજ મુળુભાઈને લીધે સત્સંગી થયું હતુ.
-બ્રહ્મનિષ્ઠ સંતો માંથી…. 🙇🏻♂️🙏
Hindi
मुळूभाई बोरीचा और राघवानंद स्वामी का प्रताप
परम भक्तराज मुळूभाई बोरीचा बाबरीयावाड के आहीर समाज के एक प्रमुख और शूरवीर भक्त थे। उनके सत्संग-योग से बाबरीयावाड में अनेक एकांतिक भक्त हुए। भक्तराज मुळूभाई बोरीचा को सद्गुरु राघवानंद स्वामी ने सत्संग में जोड़ा था।
सौराष्ट्र के बाबरीयावाड क्षेत्र में जब सत्संग के बीजारोपण की शुरुआत थी, उस समय बाबरीयावाड समाज के अधिकांश लोग स्वामीनारायण संप्रदाय के संतों का तिरस्कार, अपमान और उपहास करते थे, यहाँ तक कि कभी-कभी मारपीट भी कर बैठते थे। ऐसे कठिन समय में ‘जमतगड़ा’ सद्गुरु राघवानंद स्वामी अपने संत-मंडल के साथ सत्संग विचरण करते हुए वावेरा गाँव पधारे। गाँव के मुखिया, विशाल कद-काठी और बड़ी मूँछों वाले मुळूभाई बोरीचा चौपाल (चोरा) में अपनी सभा (डायरो) जमाए बैठे थे। जब सद्गुरु राघवानंद स्वामी का संत-मंडल चौपाल के सामने से निकला, तो मुळूभाई और सभा में बैठे लोगों ने रास्ते से जा रहे संतों का उपहास उड़ाया। किंतु उन लोगों से तनिक भी भयभीत हुए बिना, राघवानंद स्वामी दृढ़तापूर्वक पीछे मुड़े। श्रीहरि का स्मरण करते हुए वे शांत भाव से चौपाल की सीढ़ियाँ चढ़कर सभा के सामने खड़े हो गए और सबको ‘राम-राम’ किया। राघवानंद स्वामी को अपने सामने खड़ा देख मुळूभाई ने तल्ख दृष्टि से ताकते हुए कहा, “बापू! आप हमारी कुलदेवी की निंदा करते हैं और हमारे भुवा-भक्तों को नहीं मानते! क्या हमारी माताजी और भुवा झूठे हैं?”
राघवानंद स्वामी ने निर्भयता, शांति और दृढ़ता से मुळूभाई बोरीचा तथा सभा को उत्तर दिया, “देखिए भाई! हम किसी देवी, उनके भक्तों अथवा भुवाओं की तनिक भी निंदा नहीं करते। किंतु देवी के समक्ष जो निर्दोष मूक प्राणियों की बलि और हिंसा की जाती है, हम केवल उस हिंसा का निषेध करते हैं। समस्त प्राणी और हम सभी माता की संतान हैं। माँ तो परम दयालु और वात्सल्यमयी होती है, वह किसी भी संतान का तनिक भी दुख सहन नहीं कर सकती। फिर उसके सामने ऐसे अबोल और निर्दोष पशुओं का वध किया जाए, तो यह माँ को कैसे प्रिय लग सकता है? निर्दोष जीवों की हत्या कर देवी को भोग अर्पण करने का विधान किसी भी सनातनी शास्त्र में नहीं है; हम तो केवल यही सत्य बताते हैं। यह कोई निंदा नहीं, बल्कि सनातन शास्त्रों का शाश्वत वचन है।” स्वामीजी ने अत्यंत शांत और मधुर वाणी में ऐसी अनेक हितकारी बातें कहीं। इस बीच चौपाल में गाँव के कई लोग एकत्रित हो गए और उन सबको स्वामी की बातें अत्यंत प्रिय और तर्कसंगत लगीं। किंतु मुळूभाई का क्रोध अभी शांत नहीं हुआ था। उन्होंने ललकारते हुए स्वामी से कहा, “यदि हमारे दो प्रमुख भुवा आपकी बात स्वीकार कर लें, तो मैं आपका शिष्य बन जाऊँगा; अन्यथा आपका या आपके किसी भी स्वामीनारायण के संतों का पैर हमारे बाबरीयावाड के बयालीस गाँवों में नहीं पड़ने दूँगा!”
सद्गुरु राघवानंद स्वामी ने सहजता से कहा, “हमें यह स्वीकार है। आपको जिन भुवाओं को बुलाना हो, शास्त्रार्थ और चर्चा के लिए बुला लीजिए।”
मुळूभाई ने कहा, “मैं स्वयं माताजी की मढ़ी में भुवाओं के पास जाता हूँ। जब मैं संदेश भेजूँ, तब आप वहाँ आइए।” इतना कहकर मुळूभाई मंदिर गए और भुवाओं को चौपाल में राघवानंद स्वामी के साथ हुई सारी चर्चा बताई। फिर बोले, “आज आप सब उस साधु राघवानंद को ऐसा चमत्कार दिखाओ कि वह हमारी निंदा करना भूल जाए। इसके बाद तो मैं स्वामीनारायण के सभी संतों को इस पूरे बाबरीयावाड से बाहर खदेड़ दूँगा।” मुळूभाई के कहने पर भुवाओं ने तैयारी की। देवी के समक्ष घोर धूप-धुआँ किया गया, ढाक (डाकला) बजने लगे, और भुवा हुंकार भरते हुए झूमने लगे। यह तैयारी देखकर मुळूभाई ने राघवानंद स्वामी को देवी की मढ़ी में बुलवाया।
सद्गुरु राघवानंद स्वामी जैसे ही माताजी की मढ़ी में पधारे और उन्होंने भुवाओं की ओर केवल एक दृष्टि डाली, वैसे ही भुवाओं का सारा तंत्र-मंत्र और आवेश पल भर में उतर गया! सभी भुवा एकदम सुन्न और निस्तेज पड़ गए! ढाक बजना भी बंद हो गया और सर्वत्र परम शांति छा गई! राघवानंद स्वामी ने देवी माँ को अत्यंत प्रेमपूर्वक प्रणाम किया और भुवाओं को जो धर्म-शिक्षा देनी थी, वह गंभीर वाणी में कही। फिर भी सभी भुवा स्तब्ध खड़े रहे। राघवानंद स्वामी ने उनसे पूछा, “हे देवी भक्तों! हम भी माताजी को अत्यंत आदरपूर्वक पूजते हैं और पूज्यभाव रखते हैं। हम तो माताजी को खीर-पूरी का पवित्र नैवेद्य बड़े प्रेम से अर्पित करते हैं।” स्वामी के ऐसा कहने पर भी कोई भुवा एक शब्द भी न बोल सका। स्वामीजी ने पुनः देवी को भावपूर्वक प्रणाम किया और साथ आए सभी लोगों के साथ वहाँ से लौटकर चौपाल में आ गए।
राघवानंद स्वामी के जाने के बाद मुळूभाई भुवाओं पर अत्यंत क्रोधित हुए। तब भुवाओं ने हाथ जोड़कर काँपते हुए कहा, “बापू! उन साधु राघवानंद को देखते ही हमारी सारी शक्ति क्षीण हो गई! हम बिना किसी शक्ति की मिट्टी की मूरत जैसे बन गए थे। भगवान स्वामीनारायण के आगे हम सब अत्यंत बौने और प्रभावहीन सिद्ध हुए, इसमें हम क्या कर सकते हैं?”
यह सुनकर मुळूभाई ने भुवाओं को फटकारते हुए एक-एक तमाचा जड़ दिया। फिर वे सीधे चौपाल में राघवानंद स्वामी के पास पहुँचे और स्वामी के चरणों में अपना मस्तक रखकर दीनभाव से बोले, “स्वामी! मुझे अपना शिष्य बना लीजिए।” स्वामी ने मुळूभाई को पंच-वर्तमान धारण करवाकर भगवान स्वामीनारायण के पावन चरणों में आश्रय प्रदान किया! इस प्रकार सद्गुरु राघवानंद स्वामी के दिव्य प्रताप से धीरे-धीरे पूरा बाबरीयावाड क्षेत्र सत्संग के पावन रंग में रंग गया!
कालांतर में मुळूभाई ऐसे निष्ठावान और दृढ़ सत्संगी बने कि उनके सत्संग-प्रभाव से अनेक जीव भगवान की शरण में आए। श्रीहरि के परम लाडले मुक्तराज काळूभाई वावड़िया का परिवार भी भक्तराज मुळूभाई के संग से ही सत्संगी बना था।
- ब्रह्मनिष्ठ संतों में से… 🙏
English
Mulubhai Boricha and the Divine Glory of Raghavanand Swami
Param Bhaktaraj Mulubhai Boricha was a prominent leader and valiant devotee from the Ahir community of Babariyavad. Through his spiritual association, many souls blossomed into ekantik devotees in Babariyavad. It was Sadguru Raghavanand Swami who introduced Bhaktaraj Mulubhai Boricha to Satsang.
During the nascent days when the seeds of Satsang were being sown in the Babariyavad region of Saurashtra, most people in the local community harbored intense prejudice against the sadhus of the Swaminarayan Sampradaya. They ridiculed, insulted, and at times even physically assaulted the holy saints. Amidst such hostile circumstances, the stalwart Sadguru Raghavanand Swami, traveling on a spiritual tour (satsang vicharan) with his sant mandal, arrived in the village of Vavera.
Mulubhai Boricha, the village chieftain with an imposing physique and prominent mustache, was presiding over a gathering (dayro) at the village community square (chora). As Sadguru Raghavanand Swami and his saintly group walked past the square, Mulubhai and the gathered villagers mocked the passing sadhus. Undeterred and fearless, Raghavanand Swami paused and turned back. Remembering Shri Hari with complete equanimity, Swami ascended the steps of the chora, stood before the gathering, and greeted everyone warmly with “Ram Ram.”
Seeing Raghavanand Swami approach boldly, Mulubhai stared fiercely and demanded, “Bapu! You criticize our goddess and disrespect our bhuvas (ritual priests/shamans)! Do you mean to say that our Mataji and bhuvas are false?”
Sadguru Raghavanand Swami answered fearlessly, calmly, and firmly: “Look, brother! We never criticize any goddess, her devotees, or her priests. However, we strictly prohibit the slaughter and violence inflicted upon innocent creatures before the deity. All creatures and all of us are children of the Mother. A divine mother is boundless in her mercy; she cannot bear the slightest suffering of her children. How could she possibly be pleased with the sacrifice and slaughter of mute, innocent animals before her? No sacred scripture prescribes offering the blood of innocent living beings as food to the Divine Mother; that is all we convey. This is not slander; it is the timeless truth of the Sanatan scriptures.”
Swami explained many such truths with profound tranquility. By then, many villagers had gathered at the square, and they were deeply impressed by Swami’s pure, reasoned words. Mulubhai, however, was not yet pacified. He challenged Swami loudly, “If our two prominent bhuvas accept your words, I shall become your disciple! Otherwise, I will not let you or any Swaminarayan sadhu step foot in all forty-two villages of our Babariyavad!”
Sadguru Raghavanand Swami calmly replied, “We accept your condition. Feel free to call whichever bhuvas you deem fit for the dialogue.”
Mulubhai stated, “I am going to the shrine (madh) of Mataji to meet the bhuvas. When I send word, you come there.” Saying this, Mulubhai went to the bhuvas at the shrine, narrated everything that transpired with Raghavanand Swami at the chora, and urged them, “Today, display such an occult miracle to this sadhu Raghavanand that he never dares speak again! After that, I will drive out every Swaminarayan sadhu from Babariyavad.”
At Mulubhai’s instigation, the bhuvas prepared themselves. They created dense clouds of incense smoke before the goddess, played the ritual drums (dakla), and shouted incantations in a frenzied trance. Seeing this spectacle ready, Mulubhai summoned Swami to the shrine.
As Sadguru Raghavanand Swami entered the shrine and cast his divine glance upon the bhuvas, the hypnotic trance and occult power of all the bhuvas instantly vanished! They stood completely drained of energy, weakened, and humbled. The beating of the drums ceased immediately, and an absolute silence enveloped the entire place. Raghavanand Swami bowed with deep devotion before the deity and addressed the bhuvas with dignified gravity. Yet, all the bhuvas stood petrified and speechless.
Raghavanand Swami asked them gently, “O devotees of the Divine Mother! We too revere Mataji immensely and hold profound devotion for her. We offer her sanctified sweets like kheer and puri with great love.” In spite of Swami’s compassionate words, none of the bhuvas could utter a single word. Swami bowed reverently to the goddess and departed with the accompanied devotees back to the chora.
After Raghavanand Swami returned to the chora, Mulubhai turned furiously upon the bhuvas. The trembling bhuvas folded their hands and confessed, “Bapu! The moment we laid eyes upon that sadhu Raghavanand, all our occult strength dissolved completely! We felt like lifeless clay statues. Before the supreme majesty of Bhagwan Swaminarayan, we were utterly powerless; what could we do?”
Hearing this confession, Mulubhai gave each bhuva a stinging slap. He then walked straight to the chora, fell at the holy feet of Raghavanand Swami, and pleaded with utmost humility, “Swami! Please accept me as your disciple.”
Sadguru Raghavanand Swami initiated Mulubhai into the five sacred vows (vartman) and granted him refuge at the lotus feet of Bhagwan Swaminarayan! Through such divine glory of Raghavanand Swami, the entire Babariyavad region gradually became imbued with the vibrant devotion of Satsang.
Over time, Mulubhai became such a resolute and steadfast devotee that countless souls embraced Satsang through his divine influence. Even the family of Muktaraj Kalubhai Vavadiya, an ardent devotee beloved of Shri Hari, entered the fold of Satsang through the grace and association of Bhaktaraj Mulubhai.
- From Brahmnishtha Santo… 🙏