ગઢપુર દરબારગઢ મા ત્યાગી સંતો પૃથમ બાઇઓના હાથના રોટલા જમતા. શ્રીહરિએ એકવખત પૃકરણ ફેરવ્યું.
Gujarati
ગઢપુરમાં લોટ દળવાનું પ્રકરણ અને શ્રીજી મહારાજની પ્રસન્નતા
ગઢપુર દરબારગઢ મા ત્યાગી સંતો પૃથમ બાઇઓના હાથના રોટલા જમતા. શ્રીહરિએ એકવખત પૃકરણ ફેરવ્યું તે આજ્ઞા કરી કે હવેથી કોઇ ત્યાગી સંતોએ બાઇઓના હાથના ઘડેલા રોટલા જમવા નહી, સૌએ પોતાના હાથે રસોઇ કરવી. સૌએ હા કહી ને આજ્ઞા શિરોમાન્ય સ્વીકારી. સંતોએ શ્રીજીમહારાજ ને પુછયુ કે હે મહારાજ..! અમારે ચૂલાના બળતણ નુ શુ કરવું ? ત્યારે શ્રીહરિ કહે કે લોટ દરબારગઢમાંથી ઘંટીએથી લઇ જવો ને બળતણ વીણી લાવવું કે છાણા-અડાયા ની વ્યવસ્થા સૌએ કરવી ને હાથે રસોઇ કરવી. પછે સૌ સંતો લક્ષ્મીવાડીએ હાથે રસોઇ કરીને જમતા. પાર્ષદો ને લોટ મસળીને રોટલા ઘડતા આવડે નહી ને એટલે એમના ઘડેલા રોટલા તાવડીએ મુકે એવા તૂટી જતા. કેટલાક પાર્ષદોએ ફરિયાદ કરી કે આ સાંખ્યયોગી ડોશીઓ ઘંટીએ લોટ ઉભા ઉભા અનાજ દળે છે એટલે એ લોટ થી રોટલા તૂટી જાય છે.
આ વાત્ય ની ખબર લાડુબા-જીવુબા ને પડતા તેઓએ તુરતંજ બધીય સાંખ્યયોગી બાઇઓ જે દળણું દળવાની સેવા કરતા એમને ભેગા કરીને ઠપકો દીધો. જીવુબા બોલ્યા કે આટલા દહાડા આપડે સૌએ અત્યાર સુધી રોટલા કરીને સર્વ સંતો ભક્તોને જમાડ્યા ને સૌને રાજી કર્યા છે. હવે જો આપડે ઘંટીએ જાડું દળીને આપીએ તો એ સર્વ સેવા વૃથા જાશે. ત્યારે સર્વ બાઇઓ લાડુબા-જીવુબા ને ઘંટીઓ હતી ત્યા લઇ ગયાને બતાવ્યું કે અમે તો દળણું એકદમ ઝીણું દળીને આપીએ છીએ. આ જોઇને લાડુબા-જીવુબા ને ધરપત થઇ પણ કશુંય બોલ્યા નહી. ચાર-પાંચ દી કેડ્યે એકદિવસ શ્રીહરિ આથમણા બાર ના ઓરડાની અટારી એ બેઠેલા તે એકલા જોઇને સર્વે દળણું દળવાની સેવા કરતી બાઇઓ શ્રીહરિ પાસે આવીને દિલગીર થઇને રડવા લાગ્યા. શ્રીહરિ બોલ્યા કે બહેનો શુ થયું ? ત્યારે કહે કે અમે તો ઝીણું દળીને આપીએ છીએ પણ પાળાઓ લાડુબા-જીવુબા ને ફરિયાદ કરે છ કે અમે ઉભા ઉભા જાડું દળીને આપીએ છીએ એમા રોટલા તુટી જાય છે ને અમને લાડુબા-જીવુબાએ ઠપકો દીધો. એમ કહીને લોટ ની માટલીઓ શ્રીહરિએ બતાવી. શ્રીહરિ કહે આ લોટ તો એકદમ સરસ ને ઝીણો છે. બહેનો તમે નચિંત રહો ને હવે તમારે દળવું નહી પડે, એ સૌ પોતપોતાની રીતે જ હવે દળણું દળી લેશે. પછી તો શ્રીજીમહારાજે ઘંટીઓ મંગાવીને મંદિરની પૃદક્ષીણા મા પછવાડે મુકાવી ને સૌએ પોતપોતાની રીતે દળીને ખાવું એવું પૃકરણ ચલાવ્યું. एकદિવસ વાડીએથી પૃેમમુર્તી સદગુરુ સચ્ચિદાનંદ સ્વામી ને સદગુરુ સીધ્ધાનંદ સ્વામી બેઉ દળવા આવ્યા તે ઉભા ઉભા દળતા જાયને શ્રીજીમહારાજના દશઁન કરતા જાય. તે સમે મહારાજ ઉગમણે મુખારવિંદે ઉભા હતા તે સભા પુરી થતા સંતો દળતા હતા ત્યાં પધાર્યા. ત્યારે સચ્ચિદાનંદ સ્વામી હરખ ભર્યા ઉચ્ચ સ્વરે બોલી ઉઠ્યા કે ઘંટી ના ઘસરકે રે, વાલો મારો આવ્યા રે..! આ સાંભળી ને શ્રીહરિ ખડખડાટ હસી પડ્યા ને બોલ્યા કે સ્વામી તમે કિરતન રેવા દ્યો. તમને કિરતન નહી આવડે એ તો મુકતાનંદ સ્વામી, બૃહમાનંદ સ્વામીને જ આવડે. એમ કહીને શ્રીહરિએ ઘંટીના થાળમાંથી ચપટી ભરીને લોટ લઇને જોયો ને બોલ્યા કે છે તો બેય સાધુ સમાધી વાળા પણ લોટ દળતા સારો આવડે છે હો. એમ કહીને બને સંતો ઉપર ઘણાય રાજી થયા ને પૃસન્ન થયા .
- શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણિ…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
गढ़पुर में आटा पीसने का प्रकरण और श्रीजी महाराज की प्रसन्नता
गढ़पुर के दरबारगढ़ में पूर्व में त्यागी संत बहनों (माताओं) द्वारा बनाए गए रोटले जीमते थे। एक समय श्रीहरि ने नया नियम (प्रकरण) चलाया और आज्ञा की कि “अब से किसी भी त्यागी संत को स्त्रियों के हाथ के बने रोटले नहीं जीमने हैं; सभी को अपने ही हाथों से रसोई बनानी होगी।” सभी संतों ने सहर्ष ‘हाँ’ कही और महाराज की आज्ञा को शिरोधार्य किया। संतों ने श्रीजी महाराज से पूछा, “हे महाराज! चूल्हे के ईंधन (लकड़ी आदि) की क्या व्यवस्था की जाए?” तब श्रीहरि ने कहा कि दरबारगढ़ की चक्की से आटा ले जाना और जंगल से लकड़ियाँ बीनकर या उपले-कंडे एकत्र करके अपने हाथों से ही रसोई बनाना। इसके पश्चात सभी संत लक्ष्मीवाड़ी में अपने हाथों से रसोई बनाकर भोजन करने लगे।
किंतु पार्षदों को आटा गूँथकर रोटला बनाना ठीक से नहीं आता था, जिससे उनके बनाए रोटले तवे पर रखते ही टूट जाते थे। कुछ पार्षदों ने शिकायत की कि “ये सांख्ययोगी वृद्ध माताएँ चक्की पर खड़े-खड़े अनाज पीसती हैं, इसलिए आटा मोटा रह जाता है और हमारे रोटले टूट जाते हैं।”
जब यह बात लाडूबा और जीवूबा को पता चली, तो उन्होंने तुरंत अनाज पीसने की सेवा करने वाली सभी सांख्ययोगी बहनों को बुलाकर डाँटा। जीवूबा ने कहा, “इतने दिनों तक हम सभी ने रोटले बनाकर सभी संत-भक्तों को जिमाया और सबको प्रसन्न किया। अब यदि हम चक्की में मोटा आटा पीसकर देंगी, तो हमारी सारी सेवा व्यर्थ हो जाएगी!” तब सभी बहनों ने लाडूबा-जीवूबा को चक्की के पास ले जाकर दिखाया कि हम तो अनाज बिल्कुल महीन और बारीक ही पीसती हैं। यह देखकर लाडूबा-जीवूबा को तसल्ली तो हुई, किंतु वे कुछ बोलीं नहीं।
चार-पाँच दिन बाद, एक दिन जब श्रीहरि पश्चिमी दिशा वाले कमरे की अटारी में अकेले बैठे थे, तब अनाज पीसने की सेवा करने वाली सभी माताएँ श्रीहरि के पास आईं और मन भारी करके रोने लगीं। श्रीहरि ने पूछा, “बहनों! क्या हुआ?” वे बोलीं, “हम तो महीन ही आटा पीसती हैं, किंतु पाले (पार्षद) लाडूबा-जीवूबा से शिकायत करते हैं कि हम खड़े-खड़े मोटा आटा पीसती हैं जिससे रोटले टूट जाते हैं, और इस कारण लाडूबा-जीवूबा ने हमें डाँटा है।” ऐसा कहकर उन्होंने आटे की मटकियाँ श्रीहरि को दिखाईं। श्रीहरि ने देखकर कहा, “यह आटा तो अत्यंत सुंदर और महीन है! बहनों, आप निश्चिंत रहिए, अब आपको आटा नहीं पीसना पड़ेगा। अब वे सभी अपनी-अपनी आवश्यकतानुसार स्वयं ही आटा पीस लेंगे।”
इसके बाद श्रीजी महाराज ने नई चक्कियाँ मँगवाकर मंदिर की प्रदक्षिणा के पिछले भाग में रखवा दीं और यह नियम बना दिया कि सभी को स्वयं पीसकर खाना होगा।
एक दिन लक्ष्मीवाड़ी से प्रेममूर्ति सद्गुरु सच्चिदानंद स्वामी और सद्गुरु सिद्धानंद स्वामी दोनों आटा पीसने आए। वे खड़े-खड़े चक्की चलाते जाते और सामने विराजमान श्रीजी महाराज के दर्शन करते जाते। उस समय महाराज पूर्व की ओर मुखारविंद करके खड़े थे। सभा समाप्त होते ही महाराज वहीं पधारे जहाँ संत आटा पीस रहे थे। महाराज को आते देखकर सच्चिदानंद स्वामी हर्षोल्लास से ऊँचे स्वर में गा उठे: “घंटी ना घसरके रे, वालो मारो आव्या रे…!”
यह सुनकर श्रीहरि खिलखिलाकर हँस पड़े और बोले, “स्वामी! आप कीर्तन रहने ही दीजिए! आपको कीर्तन गाना नहीं आएगा, यह तो मुक्तानंद स्वामी और ब्रह्मानंद स्वामी का ही काम है!” ऐसा कहकर श्रीहरि ने चक्की की परात से चुटकी भर आटा उठाकर देखा और बोले, “हैं तो दोनों साधु समाधि वाले, परंतु आटा पीसना भी बहुत बढ़िया जानते हैं!” ऐसा कहकर महाराज दोनों संतों पर अत्यधिक प्रसन्न और निहाल हो गए।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि… 🙏
English
The Flour Grinding Episode in Gadhpur and Shriji Maharaj’s Divine Pleasure
In the Darbargarh of Gadhpur, the renunciant saints originally consumed rotlas prepared by the female devotees. One day, Shri Hari instituted a new rule (prakaran) and commanded, “From now on, no renunciant saint shall consume rotlas prepared by women; everyone must prepare their own meals with their own hands.” All the saints humbly accepted and revered His divine wish. The saints asked Shriji Maharaj, “O Maharaj! How shall we arrange firewood for the stoves?” Shri Hari instructed that they should take flour from the flour-mills in the Darbargarh and gather twigs and firewood or dried cow-dung cakes themselves, cooking with their own hands. Following this, the saints began cooking their own food in Lakshmiwadi.
However, the attendants (parshads) lacked the skill to knead dough and shape rotlas properly; consequently, whenever they placed the rolled dough onto the earthen pan (tavdi), the rotlas broke apart. Some of the attendants complained, “These elderly Sankhyayogi women grind the grain standing up at the mill, making the flour too coarse, which causes our rotlas to break.”
When Laduba and Jivuba heard about this complaint, they immediately summoned all the Sankhyayogi women who served by grinding grain and reprimanded them. Jivuba said, “For so many days, all of us have lovingly prepared rotlas, fed all the holy saints and devotees, and earned their divine pleasure. Now, if we provide coarsely ground flour, our entire service will go in vain!” The women then took Laduba and Jivuba to the hand-mills and demonstrated that they ground the grain into very fine flour. Seeing this, Laduba and Jivuba were reassured, though they said nothing further.
Four to five days later, seeing Shri Hari sitting alone on the balcony of the west-facing room, all the women who served at the hand-mills approached Him and began weeping in distress. Shri Hari asked with compassion, “Sisters, what has happened?” They replied, “We grind the flour very finely, yet the attendants complain to Laduba and Jivuba that we grind coarsely while standing, which breaks their rotlas. Because of this, Laduba and Jivuba scolded us!” Saying so, they presented the pots of freshly ground flour before Shri Hari. Shri Hari examined it and said, “This flour is indeed wonderful and very finely ground! Sisters, worry no more. You will not have to grind flour any longer; henceforth, they will all grind their own grain according to their needs.”
Shriji Maharaj then ordered hand-mills to be placed in the circumambulatory path (pradakshina) behind the mandir, introducing a new practice where everyone ground their own flour before preparing meals.
One day, Premmurti Sadguru Sachchidanand Swami and Sadguru Siddhanand Swami came from the farm to grind flour. As they turned the mill, they continuously absorbed the divine darshan of Shriji Maharaj. At that time, Maharaj was standing with His lotus face turned eastward. As soon as the assembly concluded, Maharaj walked over to where the two saints were grinding. Seeing Maharaj approach, Sachchidanand Swami burst out joyfully at the top of his voice: “Ghaṇṭī nā ghasarke re, vālo māro āvyā re…!”
Hearing this impromptu verse, Shri Hari laughed heartily and said, “Swami, please leave singing kirtans aside! Composing and singing kirtans is not your domain; that is meant for Muktanand Swami and Brahmanand Swami!” Saying so, Shri Hari picked up a pinch of flour from the mill’s tray, inspected it, and remarked with a smile, “Though both these sadhus are masters of samadhi, they certainly know how to grind flour exceptionally well!” Saying this, Maharaj was immensely pleased with both saints and showered His abundant divine grace upon them.
- From ‘Shri Haricharitramrut Chintamani’… 🙏