એકવખત શિયાળામા પોષ માસની કડકડતી ટાઢ્ય હતી ને એ સમે શ્રીહરિ ગઢપુર બીરાજતા હતા. શ્રીહરિ પોતાના ઉતારે પોઢ્યા હતા.
Gujarati
પ્રભાશંકર અને કૃપાનિધિ શ્રીજી મહારાજ
એકવખત શિયાળામા પોષ માસની કડકડતી ટાઢ્ય હતી ને એ સમે શ્રીહરિ ગઢપુર બીરાજતા હતા. શ્રીહરિ પોતાના ઉતારે પોઢ્યા હતા. એ સમયે અધરાત વિત્યે એકાએક કોઇનો અવાજ આવતા નિંદરમાંથી જાગ્યા ને પાસે સુતેલા પાર્ષદ માનસંગને સર્વસુજાણ શ્રીહરિ બોલ્યા કે એલા માનસંગ…! જરા જો તો ખરો ! આ કોણ અધરાતે મંડાણુ છે? કોઇક ને કાય તકલીફ તો નથીને..! માનસંગ ઉભા થઇને બહાર ગયાને તરત જ જોયું તો પૃભાશંકર ત્યાં સુતેલા હતા. આવી પોષ મહીનાની કડકડતી ટાઢ્ય મા એમને એક જ ગોદડું મળેલું તે ઓઢેલું પણ સ્વપ્નમાં વિચાર આવ્યો કે મને તો ગોદડું જડ્યું પણ આવા મોટા મોટા નંદસંતો આવી ટાઢ્ય મા વગર ગોદડે કેમ રાત્ય કાઢતા હશે એ વિચારે ઉંઘમાંજ ભરનિંદરે મોટે અવાજે “કૃપા નથી…! કૃપા નથી….!” એમ બોલતા હતા. પાર્ષદ માનસંગે એમને નિંદરમાંથી ઉઢાડીને ધીરે બોલવા કહ્યું તોય એમણે તો એમની ધૂન મા “કૃપાનથી…. કૃપાનથી” એમ બોલ્યા જ કર્યું. પાર્ષદ માનસંગને થયું કે પૃભાશંકર કાય તકલીફ મા હશે એમ જાણી ને એમને શ્રીહરિ પોઢ્યા હતા તયા લઇ આવ્યા ને કહ્યું કે મહારાજ, પૃભાશંકર બોલતા હતા.
શ્રીજીમહારાજે પુછયુ કે પૃભાશંકર શુ કૃપાનથી કૃપાનથી એમ બોલો છો? ત્યારે પૃભાશંકર હાથ જોડીને બોલ્યા કે હે મહારાજ..! આપતો સૌના મનની વાત્ય જાણો છો ને અંતર્યામી છોવ. હુ તો “કૃપાનિધિ…… કૃપાનિધિ” એમ બોલતો હતો. પણ આ માનસંગ ભગત ને ટાઢ્ય વાય છે તો એમને “કૃપાનથી કૃપાનથી” એમ સંભળાયું હશે..! હુ તો પૃભુ ગોદડું ઓઢીને સુતો હતો તે નિંદર મા જે જાણ્યું એ બોલતો હતો.
શ્રીહરિ તો પૃભાશંકરના મનની વાત્ય જાણવા છતાય કશુંય બોલ્યા નહી ને બીજે દિવસ મોટીબા ને બોલ્યા કે મોટીબા સંતો હારુ ગોદડા કરાવો, સંતો આવી ટાઢ્ય ના રાત્યુ કાઢે છે તો લોકો અમને “કૃપા નથી…. કૃપા નથી” એમ કહે છે.
ત્યારે મોટીબા બોલ્યા કે તમે પોતે ઢોલીયે મસુરીયા ગાદલા મા પોઢો છો ને સંતોને ટાઢ્ય ના ઠારો છ તે પછે તમને તો કોણ કૃપાનિધિ કહે..?
ત્યારે મહારાજ મર્માળુ હસ્યા ને મોટીબા ને બોલ્યા બા..! તમેય અમને આવું કહીને મેણા ટોંણા મારો છો? ત્યારે મોટીબા બોલ્યા કે તમે ઓલી જીવીને ઘરે રોટલા ઘડી આવ્યા ને અમે આયા નેતરા ખેંચી ખેંચી ને થાકી જાઇ તોય સામું જોતા નથી.
શ્રીજીમહારાજ તો ખડખડાટ હસ્યા ને બોલ્યા કે… હવે તો ભગવાનને હોતન મેણા ટોંણા સાંભળવા પડે છ.
મોટીબા હસતા હસતા કહે હે નાથ, તમે કરો છો જ એવું તે આજ તો મોકો મળ્યો તે પછે કહી જ દવ ને..!
- ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ માંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
प्रभाशंकर और कृपानिधि श्रीजी महाराज
एक बार शीतकाल में पौष मास की कड़ाके की ठंड पड़ रही थी। उस समय श्रीहरि गढ़पुर में विराजमान थे। श्रीहरि अपने निवास (उतारे) में शयन कर रहे थे। आधी रात बीतने पर अचानक किसी की आवाज़ सुनकर वे निद्रा से जागे। सर्वज्ञ श्रीहरि ने पास ही सो रहे पार्षद मानसंग से कहा, “अरे मानसंग! जरा जाकर देखो तो सही, इस आधी रात को कौन बोल रहा है? किसी को कोई कष्ट तो नहीं है ना?” मानसंग ने उठकर बाहर जाकर देखा तो वहाँ प्रभाशंकर सोए हुए थे। पौष मास की ऐसी कड़ाके की ठंड में उन्हें ओढ़ने के लिए केवल एक ही रजाई (गोदड़ा) मिली थी। वे उसे ओढ़कर सोए थे, किंतु स्वप्न में उन्हें विचार आया कि ‘मुझे तो रजाई मिल गई, परंतु इतने बड़े-बड़े नंदसंत इस ठिठुरती ठंड में बिना रजाई के कैसे रात बिता रहे होंगे?’ इसी विचार से वे गहरी नींद में ही ज़ोर-ज़ोर से बोलने लगे, “कृपा नथी…! कृपा नथी…!” (कोई कृपा नहीं है…!) पार्षद मानसंग ने उन्हें नींद से जगाकर धीरे बोलने को कहा, फिर भी वे अपनी धुन में “कृपा नथी… कृपा नथी…” ही रटते रहे। पार्षद मानसंग ने सोचा कि प्रभाशंकर किसी संकट में हैं, अतः वे उन्हें श्रीहरि के पास ले आए और कहा, “महाराज! प्रभाशंकर ऐसा बोल रहे थे।”
श्रीजी महाराज ने पूछा, “प्रभाशंकर! आप ‘कृपा नथी, कृपा नथी’ (कृपा नहीं है) ऐसा क्यों बोल रहे हैं?” तब प्रभाशंकर दोनों हाथ जोड़कर बोले, “हे महाराज! आप तो सबके मन की बात जानते हैं और अंतर्यामी हैं। मैं तो ‘कृपानिधि… कृपानिधि…’ बोल रहा था। परंतु इस मानसंग भगत को बहुत ठंड लग रही है, इसलिए इन्हें ‘कृपा नथी… कृपा नथी…’ सुनाई पड़ा होगा! हे प्रभु! मैं तो रजाई ओढ़कर सोया था और नींद में जो अनुभव हुआ, वही बोल रहा था।”
श्रीहरि प्रभाशंकर के मन का भाव जानने के उपरांत भी उस समय कुछ नहीं बोले। अगले दिन उन्होंने मोटीबा से कहा, “मोटीबा! संतों के लिए रजाइयों की व्यवस्था कराइए। संत ऐसी कड़ाके की ठंड में रातें काट रहे हैं, इसलिए लोग हमें ‘कृपा नथी… कृपा नथी…’ (इनमें कोई दया नहीं है) कह रहे हैं!”
तब मोटीबा ने प्रेमपूर्वक उलाहना देते हुए कहा, “आप स्वयं तो पलंग पर मखमली गद्दों पर पोढ़ते (सोते) हैं और संतों को ठंड में ठिठुरने देते हैं, फिर आपको ‘कृपानिधि’ कौन कहेगा?”
तब महाराज मंद-मंद मुस्कुराए और बोले, “बा! क्या आप भी हमें ऐसे ताने मारेंगी?” तब मोटीबा हँसकर बोलीं, “आप उस जीवी के घर जाकर बाजरे के रोटले बना आए, और हम यहाँ मथानी की रस्सियाँ खींच-खींचकर थक जाती हैं, फिर भी आप हमारी ओर देखते तक नहीं!”
श्रीजी महाराज खिलखिलाकर हँस पड़े और बोले, “अब तो भगवान को भी ताने सुनने पड़ रहे हैं!”
मोटीबा हँसते-हँसते बोलीं, “हे नाथ! आप करते ही ऐसा हैं, तो आज अवसर मिला है तो फिर कह ही दूँ ना!”
- भगवान श्री स्वामिनारायण में से… 🙏
English
Prabhashankar and Krupanidhi Shriji Maharaj
Once during winter, in the freezing cold of the month of Posh, Shri Hari was gracing Gadhpur with His divine presence and resting at His residence. Past midnight, awakened by a sudden voice, the omniscient Shri Hari woke up and said to His attendant, Parshad Mansang, who was sleeping nearby, “O Mansang! Go and see who is shouting in the middle of the night! Is someone in trouble?” Mansang stood up, went outside, and immediately saw Prabhashankar asleep there. In the bitter chill of Posh, he had received only a single quilt (godadu) to cover himself. While asleep, a thought crossed his dream: “I have managed to get a quilt, but how are all these great Nand saints enduring this biting cold without quilts?” Stricken by this thought, he was muttering loudly in deep slumber: “Krupa nathi…! Krupa nathi…!” (‘There is no grace/mercy…! There is no grace…!’). Parshad Mansang woke him from his sleep and told him to speak softly, yet in his semi-conscious state, he continued chanting, “Krupa nathi… Krupa nathi…!” Assuming Prabhashankar was in distress, Parshad Mansang brought him before Shri Hari and said, “Maharaj, Prabhashankar has been uttering this.”
Shriji Maharaj asked, “Prabhashankar, why are you repeating ‘Krupa nathi, krupa nathi’ (there is no compassion)?” With folded hands, Prabhashankar humbly replied, “O Maharaj! You know the inner thoughts of everyone and are the omniscient Antaryami. I was actually chanting ‘Krupanidhi… Krupanidhi…’ (O Ocean of Compassion)! But perhaps because Mansang Bhagat is feeling so cold, his ears misheard it as ‘Krupa nathi, krupa nathi’! O Lord, I was sleeping warmly under a quilt, and in my sleep, I merely spoke what came to my heart.”
Though Shri Hari fully understood Prabhashankar’s subtle intent, He said nothing further that night. The next morning, He approached Motiba and said, “Motiba, please arrange quilts for the saints. The saints are shivering through these freezing nights, and because of this, people are saying to Us: ‘Krupa nathi… krupa nathi’ (He has no compassion)!”
Motiba affectionately retorted with loving humor, “You Yourself rest upon a comfortable cot adorned with soft, plush mattresses, while You let the holy saints shiver in the cold—who then would call You ‘Krupanidhi’ (an ocean of mercy)?”
Maharaj smiled subtly and playfully said, “Ba! Are even you going to taunt and reproach Us like this?” Motiba replied, “You went all the way to Jivi’s house and made rotlas for her, while here we exhaust ourselves endlessly pulling the churning ropes, yet You do not even glance at us!”
Shriji Maharaj broke into hearty laughter and exclaimed, “It seems now even God has to endure loving rebukes and taunts!”
Laughing heartily, Motiba said, “O Nath! You act in such ways, and since I found the opportunity today, why shouldn’t I say it!”
- From ‘Bhagwan Shri Swaminarayan’… 🙏