એકવખત ગઢપુરમાં શ્રીજીમહારાજ દરબારગઢ મા લીંબતરુ તળે સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી તથા સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી વગેરે સાથે બેઠા હતા.
Gujarati
વૈરાગીઓ અને મહારાજની યોગકળા
એકવખત ગઢપુરમાં શ્રીજીમહારાજ દરબારગઢ મા લીંબતરુ તળે સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી તથા સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી, નિત્યાનંદ સ્વામી ને બૃહ્માનંદ સ્વામી વગેરે મોટા નંદ સંતોભકતોને સાંખ્યયોગી ની સભા મા બેઠા હતા. એ સમે શ્રીહરિ પાસે ચાર વૈરાગી બાવા આવ્યા. તેમને શ્રીહરિએ પૂછ્યું જે, “કુછ શાસ્ત્ર પઢે હો?” ત્યારે એમાનો અહંકારથી ભર્યો એક વૈરાગી બોલ્યો કે “સ્વામિનારાયણ…! મૈ તો સબ પઢા હું.” ત્યારે સર્વસુજાણ એવા શ્રીજીમહારાજ કહે “મહાપુરુષ, આપ અષ્ટાંગ યોગ જાનતે હો?” ત્યારે તે અહંકારી વૈરાગી બોલ્યો જે, “સબકુછ જાનતા હુ “. ત્યારે તન કી જાણે મનકી જાણે એમ મહારાજ એનું અજ્ઞાનને અહંકાર જાણી ને બોલ્યા કે : “આપ નોળી કરકે સબકો બતાઓ તો હમ સબ માને…! “ ત્યારે તે જાણ્યા વિના શું કરે? પછી શ્રીહરિએ પોતાના નળ ફેરવીને એક કોરે ચઢાવી દીધા ને એક કોરે પેટ ખાલી કરી નાખ્યું. તે જોઈને તેમાંના એક વૃદ્ધ વેરાગી હતા તે: “શ્રીજીમહારાજ પેટ સમું કરો. તુમકુ કઠણ પડેગા. એ કાણિયા વૈરાગી તો મહામૂર્ખ હે.” એમ એનું નિર્માનીપણું ને વિવેક જોઈને મહારાજ એ વૃદ્ધ વૈરાગી ઉપર બહુ રાજી થયા. ને પુછયુ કે “સંન્યાસી તમારે કાંઈ જોઈએ છે?” ત્યારે વૃદ્ધ વૈરાગી બોલયાકે “કુછ આટા હોય તો હમકું અપાવો.” પછી મહારાજે આજ્ઞા કરી કે “આમને લોટ, દાળ ને ચોખા નુ સદાવૃત માથી સીધું આપો.” ત્યારે તે વૈરાગી બોલ્યા, “દાલ-ચોખા કા કુછ કામ નહીં હે, ફક્ત આટા અપાવો.” પછી શ્રીજીમહારાજ બોલ્યા કે “સંન્યાસીજીને નવટાંક નવટાંક ઘી આપજો.” ત્યારે તે બોલ્યા કે “ના મહારાજ ! ઘી કા કુછ કામ નહીં હે.” ત્યારે મહારાજ બોલ્યા કે તો તો “ખાંડનાં પાકાં સીધાં આપો.” પછી ફરીને બોલ્યા એટલે એ વૃદ્ધ સંન્યાસી બોલયા કે “ તો આપ બહુત રાજી થયા છો તો સાકરનાં આપો.” પછી તે આપ્યાં ને તે લઈને ગયા.
પછી શ્રીજીમહારાજ હસતા હસતા સર્વસભાને બોલ્યા કે “આપણે ઓલ્યો વૃદ્ધ હતો, તેના મોઢાને પાકાં સીધાં આપ્યાં, ને ઓલ્યો કાણિયો તો ધરાઈને સુરાબાપુનો માર ખાય એવો હતો.
- સદગુરુ શ્રી નિર્ગુણદાસ સ્વામીની વાતો… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
वैरागी और श्रीजी महाराज की योगकला
एक समय गढ़पुर के दरबारगढ़ में नीम के वृक्ष की शीतल छाया में श्रीजी महाराज सद्गुरु गोपालानंद स्वामी, सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी, नित्यानंद स्वामी, ब्रह्मानंद स्वामी आदि वरिष्ठ नंद संतों, हरिभक्तों और सांख्ययोगी माताओं की विशाल सभा में विराजमान थे। उसी समय चार वैरागी बावा (साधु) श्रीहरि के पास आए। श्रीहरि ने उनसे सहज भाव से पूछा, “कुछ शास्त्र पढ़े हो?”
उनमें से अहंकार से भरा एक वैरागी अभिमानपूर्वक बोला, “स्वामीनारायण…! मैं तो सब पढ़ा हूँ।” तब सर्वज्ञ श्रीजी महाराज ने पूछा, “महापुरुष! आप अष्टांग योग जानते हो?” उस अहंकारी वैरागी ने डींग हाँकते हुए कहा, “सब कुछ जानता हूँ!”
घट-घट की जानने वाले अंतर्यामी श्रीजी महाराज उसके अज्ञान और मिथ्याभिमान को भली-भाँति जानकर बोले, “यदि आप नौलि क्रिया करके सबको दिखाएँ, तो हम सब आपकी बात मान लें!” अब जिसे क्रिया का ज्ञान ही न हो, वह भला क्या करता? वह अवाक् खड़ा रह गया। तब श्रीहरि ने स्वयं योगकला प्रदर्शित करते हुए अपने पेट की नसों (आंतों) को घुमाकर एक ओर समेट लिया और दूसरी ओर का पेट पूर्णतः रिक्त कर दिया।
श्रीहरि की यह अद्भुत नौलि क्रिया देखकर उन वैरागियों में उपस्थित एक वृद्ध वैरागी अत्यंत विस्मय और सद्भाव से बोला, “श्रीजी महाराज! पेट सीधा कर लीजिए। आपको बहुत कष्ट होगा। यह काना वैरागी तो महामूर्ख है!” उस वृद्ध वैरागी की ऐसी नम्रता, सरलता और विवेक देखकर श्रीजी महाराज उस पर अत्यंत प्रसन्न हुए। महाराज ने स्नेहपूर्वक पूछा, “संन्यासीजी! आपको कुछ चाहिए?” तब वृद्ध वैरागी ने कहा, “कुछ आटा हो, तो हमें दिलवा दीजिए।” महाराज ने अपने सेवकों को आज्ञा दी, “इन्हें सदाव्रत (अन्नक्षेत्र) में से आटा, दाल और चावल का सीधा (कच्ची सामग्री) दे दो।” तब उस वृद्ध वैरागी ने संकोचपूर्वक कहा, “दाल-चावल की कोई आवश्यकता नहीं है, केवल आटा ही दिलवा दीजिए।” तब श्रीजी महाराज ने कहा, “संन्यासीजी को नौ-नौ टांक (पाव भर) शुद्ध घी भी देना।” इस पर वैरागी बोला, “नहीं महाराज! घी की भी हमें कोई आवश्यकता नहीं है।” तब महाराज ने प्रेमपूर्वक कहा, “तो फिर इन्हें खांड (शर्करा) का पक्का सीधा दिया जाए।” महाराज का अत्यधिक स्नेह देखकर वह वृद्ध संन्यासी बोला, “यदि आप हम पर इतने ही प्रसन्न हुए हैं, तो हमें मिश्री (साकर) का सीधा दिलवा दीजिए।” महाराज की आज्ञा से उन्हें मिश्री का सीधा दिया गया और वे प्रसन्न होकर वहाँ से प्रस्थान कर गए।
तत्पश्चात श्रीजी महाराज ने मंद-मंद मुस्कुराते हुए समस्त सभा से कहा, “उस वृद्ध वैरागी के मुख में सरलता और नम्रता थी, इसलिए हमने उसे मिश्री का पक्का सीधा दिलवाया; परंतु वह दूसरा काना वैरागी तो ऐसा अभिमानी था कि सूरा बापू से पेट भरकर मार खाने योग्य था!”
- सद्गुरु श्री निर्गुणदास स्वामी की बातों से… 🙏
English
The Vairagis and Shriji Maharaj’s Yogic Mastery
Once in Gadhpur, within the inner courtyard of the Darbargadh beneath the shade of the neem tree, Shriji Maharaj was presiding over a divine assembly in the company of eminent Nand saints, including Sadguru Gopalanand Swami, Sadguru Muktanand Swami, Nityanand Swami, and Brahmanand Swami, along with devotees and sankhyayogis. At that time, four itinerant Vairagi mendicants came before Shri Hari. Shri Hari casually inquired of them, “Have you studied any scriptures?”
One of them, brimming with arrogance, boastfully replied, “Swaminarayan…! I have studied everything.” The all-knowing Shriji Maharaj then asked, “O noble soul, do you know Ashtanga Yoga?” The haughty ascetic replied conceitedly, “I know everything.”
Knowing the innermost thoughts and pretenses of everyone, Shriji Maharaj, discerning his utter ignorance and swollen ego, said, “Perform the yogic cleansing of Nauli-kriya and show everyone; only then will we all believe you!” Having never practiced or mastered it, what could the boastful ascetic do? He stood utterly speechless and bewildered. Thereupon, Shri Hari displayed His own yogic mastery. He effortlessly rotated His abdominal muscles, drawing them entirely to one side and creating a hollow void on the other side.
Witnessing this astounding yogic feat, an elderly Vairagi who was accompanying them spoke out with spontaneous concern and reverence, “Shriji Maharaj! Please restore Your abdomen to its normal state. It will cause You too much strain and difficulty. This one-eyed Vairagi is an absolute fool!” Beholding the elderly Vairagi’s humility, genuine care, and courteous manner, Maharaj was immensely pleased with him. He lovingly asked, “O Sannyasiji! Is there anything you require?” The elderly Vairagi replied, “If there is some flour available, please provide that to us.” Maharaj instructed His attendants, “Give him uncooked provisions (sidhu) of flour, lentils (dal), and rice from the charitable kitchen (sadavrat).” The ascetic modestly replied, “We have no need for dal and rice; please only give us flour.” Shriji Maharaj then said, “Give the Sannyasiji a generous portion of pure ghee as well.” The ascetic declined politely, “No, Maharaj! We do not need ghee.” Maharaj then affectionately suggested, “In that case, let us give him fine provisions of pure sugar (khand).” Seeing Maharaj’s overflowing affection and pleasure, the elderly sannyasi humbly requested, “If You are so exceedingly pleased with us, then please grant us provisions of rock sugar (sakar) instead.” Accordingly, fine rock sugar was presented to them, and they happily took their leave.
Afterward, Shriji Maharaj smiled warmly and addressed the entire assembly, “We granted fine, sweet rations of rock sugar to that elderly ascetic because of his humility and courteous words; whereas that arrogant, one-eyed Vairagi was deserving of receiving a thorough thrashing from Sura Bapu!”
- From Sadguru Shri Nirgundas Swami’s Vato… 🙏