શ્રીજીમહારાજ સમામાં ઘણા હિન્દુસ્તાની નંદસંતો હતા. જે પૈકી છ બાવાઓ પૂર્વે નૃસીહભગવાનના ઉપાસક હતા ને ગઢપુર આવી ને એકસાથે દીક્ષા લઇને સાધુ થયા હતા.
Gujarati
તત્વાનંદ સ્વામી અને પાટીયાવાળા સદાનંદ સ્વામીની નિષ્ઠા
શ્રીજીમહારાજ સમામાં ઘણા હિન્દુસ્તાની નંદસંતો હતા. જે પૈકી છ બાવાઓ પૂર્વે નૃસીહભગવાનના ઉપાસક હતા ને ગઢપુર આવી ને એકસાથે દીક્ષા લઇને સાધુ થયા હતા એવા તત્વાનંદ સ્વામી, નૃસીહાનંદ સ્વામી, શ્રીપાત્ દેવાનંદ સ્વામી, સદાનંદ સ્વામી વગેરે હતા. સદગુરુ તત્વાનંદ સ્વામીને તો શ્રીહરિના સ્વરુપ મા એવી નીષ્ઠા હતી કે જ્યારે શ્રીજીમહારાજે ગામ આદરજમા ચાર સદગુરુ સ્થાપ્યા ને બીજે દિવસે સદગુરુઓના પૂજન કર્યું ને આજ્ઞા મા વર્તવાનુ કહ્યું. ત્યારે પરિક્ષા કરતા થકા પુછયુ કે આજથી આ ચારેય સદગુરુઓનું ધ્યાન પણ કરવું. આટલું સાંભળતા તો સદગુરુ તત્વાનંદ સ્વામી તુરતંજ ઉભા થયાને શ્રીજીમહારાજ પાસે આવીને બોલ્યા કે એ દૂબળી સહજાનંદ…! તુમ ઔર જો કૂછ કહેંગે વો હમ સબકુછ કર લેંગે, કહોગે તો વાયુ ભક્ષણ કરકે ભી રહેંગે, લેકીન ધ્યાન તો એક તુમહારા હી હોગા. શ્રીજીમહારાજ એમની નીષ્ઠા જોઇને ઘણા રાજી થયા ને બાથમાં ઘાલી ને મળ્યા.
એ માંયલા પાટીયાવાળા સદાનંદ સ્વામીતો ત્યાગ વૈરાગ્ય ની મૂરતસમા હતા. તેઓ પૃેમમુર્તિ સચ્ચિદાનંદ સ્વામી સાથે વાડીએ જ કાયમ રેતા. કાયમ ધ્યાન કરતા તે વાડીમાં પોતે ધ્યાન મા બેસતા ને રાતે ધ્યાનમાં ખલેલ ન પહોંચે ઇ હારુ રાતે શિયાળને સમાધી કરાવી હતી. एक જ ઠીકરાના પાટીયાથી ભીક્ષા કરવી, ઘેલે નાવું, ધોવું કે ખીચડી પકાવવી ને ઓશીકે રાખીને સુવુ વગેરે પોતાની બધીજ કૃીયા કરતા. મહારાજના દર્શને દરબારગઢ મા આવે ત્યારે ઘેલે થી નાહીને નીકળે ને પાણી નો પાટીયો ભરતા આવે, દરબારગઢ મા આવીને શ્રીજી મહારાજને કહેતા કે સહજાનંદ સ્વામી તુમ તુમહારા અંગૂઠા ઇસમે ડૂબાઓ..! તુમહારા તો કુછ નહી જાવેગે પણ હમારા પુરણકામ હો જાવેગા. શ્રીહરિ પણ આ વૈરાગી સંતની કૃીયા જોઇને રાજી થતા થકા પોતે અંગૂઠો ડૂબાડતા. સદાનંદ સ્વામી પછી એ પાણી પીવાય એટલું પીએ ને બાકીનુ પોતાને માથે રેડી દેતા ને બોલી ઉઠ્યા કે હમ ધન્ય હો ગયે ઔર હમારા કામ હો ગયા.
એકવખત સદાનંદ સ્વામી ગામ બાવળીમાં વિચરણ કરતા કરતા પધાર્યા. ગામમા ભાણદાસ નામે દ્વેષીબાવો હતો. એણે સંતોને ગામમાં આવવા ન દીધા ને ગાળ્યો દઇને ગામના ગોંદરેથી કાઢી મુકયા. બે ત્રણ દિવસના પોતાને ઉપવાસ હતા છતા પોતે કશુ બોલ્યા નહી. પોતે ભૂખ્યા-તરસ્યા ત્યાથી ચાલી નીકળ્યા. ભાણદાસને એટલે થી મન ભરાયું નહી તે શીશમની લાકડી લઇને સદાનંદ સ્વામીને ખૂબ માર્યા. આ અવાજ સાંભળીને ગામના કોઇ વચાળે પડ્યા ને સ્વામી ને બચાવ્યા ને ભાણદાસ બાવાને ઠપકો દીધો ને ત્યાથી કાઢી મુકયો. ગામલોકોએ સદાનંદ સ્વામીના વાહા ના ભાગે લાકડી વાગ્યાના ભરોળા જોઇને પુછયુ કે તમને કેવુંક વાગ્યું છે ત્યારે ધ્યાનમુર્તી એવા સદાનંદ સ્વામી બોલી ઉઠ્યા કે યે સબ તો હમાર દેહ કુ લગા હૈ ઔર યે મીટ્ટી કે દેહ તો કુછ કામ કા નહી હૈ, પર બચારે મેરે ગુરુભાઇ બાવાજી કી શીશમ કી લકડી તૂટ ગઇ. આટલો માર સહન કરવા છતાયે સ્વામીનો કરુણાભાવ ને જોઇને ગામલોકોને બહુગુણ આવ્યો. ઓલા ભાણદાસ બાવાને ભગાડી મૂક્યો, સંતો ભૂખ્યા તરસ્યા ત્યાંથી ચાલી નીકળ્યા. થોડેસમયે ભાણદાસ બાવાને સાચા સંતના દ્રોહ કરવાનો દોષ લાગ્યો તે ઘરના નવ મનુષ્ય ત્રણ મહીના માં જ મરી ગયા.
- શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણિ 🙏
Hindi
तत्त्वानंद स्वामी और पाटियावाले सदानंद स्वामी की निष्ठा
श्रीजी महाराज के समय में उत्तर भारत (हिंदुस्तान) के कई नंद-संत थे। उनमें से छह बावा (संन्यासी) पूर्व में भगवान नृसिंह के अनन्य उपासक थे, जो एक साथ गढ़पुर पधारे और एक ही समय दीक्षा लेकर साधु बने थे। उनमें तत्त्वानंद स्वामी, नृसिंहानंद स्वामी, श्रीपत देवानंद स्वामी, सदानंद स्वामी आदि प्रमुख थे।
सद्गुरु तत्त्वानंद स्वामी की श्रीहरि के स्वरूप में ऐसी अनन्य निष्ठा थी कि जब श्रीजी महाराज ने आदरज गाँव में चार सद्गुरुओं की स्थापना की, और दूसरे दिन उन सद्गुरुओं का पूजन कर उनकी आज्ञा में रहने का आदेश दिया, तब परीक्षा लेते हुए पूछा, “आज से आप सभी इन चारों सद्गुरुओं का भी ध्यान करना।” यह सुनते ही सद्गुरु तत्त्वानंद स्वामी तुरंत उठ खड़े हुए और श्रीजी महाराज के समीप आकर अपनी हिंदुस्तानी बोली में बोले, “ए दुबली सहजानंद…! तुम और जो कुछ कहोगे, वो हम सब कुछ कर लेंगे; कहोगे तो वायु भक्षण करके भी रह लेंगे, लेकिन ध्यान तो एक तुम्हारा ही होगा!” श्रीजी महाराज उनकी ऐसी अनन्य निष्ठा देखकर अत्यंत प्रसन्न हुए और उन्हें हृदय से लगाकर गले मिले।
उन्हीं संतों में ‘पाटियावाले’ सदानंद स्वामी तो त्याग और वैराग्य की साक्षात् मूर्ति थे। वे प्रेममूर्ति सच्चिदानंद स्वामी के साथ सदा वाड़ी (बाग) में ही निवास करते थे। वे निरंतर ध्यान में लीन रहते थे। वाड़ी में ध्यान करते समय रात्रि में कोई विघ्न न पड़े, इसके लिए उन्होंने रात में सियार (गीदड़ों) को भी समाधि करा दी थी! वे मिट्टी के ठीकरे के एक ही पात्र (पाटिया) से भिक्षा माँगते, घेला नदी में स्नान करते, कपड़े धोते, खिचड़ी पकाते और सोते समय उसी को तकिया बनाकर सिर के नीचे रखते थे। जब वे महाराज के दर्शन हेतु दरबारगढ़ जाते, तो घेला नदी में स्नान करके उसी पात्र में जल भरकर लाते। दरबारगढ़ पहुँचकर वे श्रीजी महाराज से प्रार्थना करते, “सहजानंद स्वामी! तुम तुम्हारा अँगूठा इसमें डुबाओ! तुम्हारा तो कुछ नहीं जाएगा, पर हमारा पूरण काम हो जाएगा।” श्रीहरि भी इस परम विरक्त संत की भक्ति देखकर प्रसन्न होकर जल में अपना अँगूठा डुबा देते थे। इसके बाद सदानंद स्वामी जितना पी सकते उतना चरणामृत पीते और शेष जल अपने मस्तक पर उड़ेल लेते, और आनंदित होकर कह उठते, “हम धन्य हो गए और हमारा काम हो गया!”
एक बार सदानंद स्वामी विचरण करते हुए बावळी गाँव पधारे। उस गाँव में भाणदास नाम का एक ईर्ष्यालु बावा रहता था। उसने संतों को गाँव में प्रवेश नहीं करने दिया और अपशब्द कहकर गाँव के पादर से निकाल दिया। स्वामी को दो-तीन दिनों से उपवास था, फिर भी वे कुछ नहीं बोले और भूखे-प्यासे ही वहाँ से चल पड़े। परंतु दुष्ट भाणदास का मन इतने से भी शांत नहीं हुआ; वह शीशम का मोटा लट्ठ लेकर आया और सदानंद स्वामी को बेरहमी से पीटने लगा। चीख-पुकार सुनकर गाँव के कुछ लोग बीच-बचाव करने आए, स्वामी की रक्षा की और भाणदास बावा को फटकार लगाकर भगा दिया। गाँव के लोगों ने जब स्वामी की पीठ पर लाठी के गहरे घाव और नीले निशान देखे, तो पूछा कि आपको कितनी चोट आई है? तब ध्यानमग्न सदानंद स्वामी सहज भाव से बोल उठे, “ये सब तो हमार देह को लगा है, और ये मिट्टी की देह तो कुछ काम की नहीं है; पर बेचारे मेरे गुरुभाई बावाजी की शीशम की लकड़ी टूट गई!” इतनी भारी मार सहने के बाद भी स्वामी का ऐसा अलौकिक क्षमा और करुणा भाव देखकर गाँव वालों के हृदय में संतों के प्रति अपार श्रद्धा उमड़ पड़ी। उधर, एक सच्चे और निर्दोष संत से द्रोह करने का ऐसा भयंकर दोष भाणदास बावा को लगा कि मात्र तीन महीने के भीतर उसके परिवार के नौ व्यक्तियों की अकाल मृत्यु हो गई।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि… 🙏
English
The Faith of Tatvanand Swami and the Renunciation of Sadanand Swami
During the divine era of Shriji Maharaj, there were many Nand-saints who hailed from northern India (Hindustan). Among them were six wandering ascetics who were previously worshippers of Lord Narasimha. They came to Gadhpur together, took initiation (diksha) at the very same time, and became holy sadhus: Tatvanand Swami, Nrusinhanand Swami, Shripat Devanand Swami, Sadanand Swami, and others.
Sadguru Tatvanand Swami possessed such unflinching and resolute conviction (nishtha) in the supreme divine form of Shri Hari that when Shriji Maharaj appointed four senior Sadgurus in the village of Adaraj, worshipped them the following day, and instructed everyone to abide by their guidance, He tested the saints by asking: “From today, you should meditate upon these four Sadgurus as well.” Hearing this, Sadguru Tatvanand Swami immediately rose, walked up to Shriji Maharaj, and proclaimed in his rustic Hindustani dialect: “O slender Sahajanand! Whatever else You ask us to do, we shall gladly do. If You command us, we will survive by merely consuming air, but our meditation shall be focused on You alone!” Witnessing his pure and unwavering faith, Shriji Maharaj was immensely pleased and embraced him warmly.
Among them, Sadanand Swami, known as ‘Patiyawala’, was the living embodiment of asceticism and detachment (vairagya). He always lived in the orchards alongside Prem-murti Sachchidanand Swami, constantly absorbed in meditation. To prevent jackals from disturbing their nightly meditation in the orchard, he had even placed the howling jackals into deep divine trance (samadhi)! He utilized a single earthen pot-shard (patiyu) for all his daily needs: collecting alms (bhiksha), bathing in the river Ghela, washing, cooking khichdi, and resting his head upon it as a pillow while sleeping. Whenever he visited the Darbargadh for Maharaj’s darshan, he would bathe in the Ghela and bring water in his earthen vessel. Arriving before Shriji Maharaj, he would say: “Sahajanand Swami, dip Your holy toe into this water! You will lose nothing, but my highest spiritual goal will be fulfilled!” Delighted by the innocent devotion of this detached recluse, Shri Hari would dip His toe into the water. Sadanand Swami would drink as much of that sanctified water (charanamrut) as he could, pour the rest over his head, and joyfully exclaim: “I have been blessed and my spiritual task is accomplished!”
Once, while traveling from village to village, Sadanand Swami arrived in the village of Bavali. A spiteful ascetic named Bhandas Bava lived there. Bhandas refused to let the holy sadhus enter the village, hurled vile abuses at them, and drove them away from the outskirts. Although Swami had been fasting for two to three consecutive days, he uttered not a single word in retaliation and quietly departed, hungry and thirsty. Still unsatisfied, Bhandas grabbed a heavy stick made of sheesham (rosewood) and brutally beat Sadanand Swami. Hearing the commotion, several villagers intervened, rescued Swami, reprimanded Bhandas, and drove him away. When the villagers saw the deep welts and severe bruises on Swami’s back, they asked with deep concern, “How badly are you hurt?” The divine sage Sadanand Swami serenely replied: “All these blows have merely struck my physical body, and this body of clay is of no real consequence; but alas, my brother ascetic’s sheesham stick has broken!” Witnessing such astonishing forbearance and divine compassion even after suffering brutal assault, the villagers were overwhelmed with profound reverence. The malicious Bhandas fled, while the sadhus continued on their journey, hungry and thirsty. Shortly thereafter, the grave spiritual offense of persecuting an innocent, enlightened saint bore its grim consequences: within just three months, nine members of Bhandas Bava’s household met an untimely death.
- Shri Haricharitro Chintamani… 🙏